Матэрыялы інтэграванага курса




Дата канвертавання23.03.2016
Памер184.69 Kb.




МАТЭРЫЯЛЫ ІНТЭГРАВАНАГА КУРСА


“ В А Л О Ж Ы Н Ш Ч Ы Н А З Н А Ў С Т В А”

Iрына ЖАЛОНДЗIК, аспірантка кафедры этналогіі і фалькларыстыкі Беларускага дзяржаўнага педагагічнага універсітэта імя Максіма Танка.



Навуковы кіраўнік – Алесь Лозка, кандыдат філалагічных навук, дацэнт кафедры этналогіі і фалькларыстыкі БДПУ.
Рэцэнзенты – Язэп Янушкевіч, кандыдат філалагічных навук, загадчык аддзела архіаграфіі Беларускага навукова-даследчага інстытута дакументаў і архіўнай справы; Уладзімір Васілевіч, кандыдат філалагічных навук, дацэнт, загадчык кафедры этналогіі і фалькларыстыкі БДПУ.

ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПIСКА

Нельга быць грамадзянінам, патрыётам, без любові да сваёй “малой” радзімы, краю, дзе нарадзіўся і вырас. Веды пра Бацькаўшчыну ўплываюць на фармаванне кругагляду, інтэлектуальнага ўзроўню, выхоўваюць патрыятызм, нацыянальную самасвядомасць, што адпавядае сучасным задачам вучэбна-выхаваўчай працы. Краязнаўству наканавана стаць тым сродкам, які абароніць школьнікаў ад шкоднага ўплыву сучаснай масавай культуры, нігілізму, абыякавасці, эгаізму, што нярэдка сустракаецца ў нашым жыцці. Нельга не пагадзіцца з акадэмікам Дз. С. Ліхачовым, які пісаў: «Любоў да роднага краю, веданне яго гісторыі – аснова, на якой толькі і можа ажыццяўляцца рост духоўнай культуры грамадства».

Сучаснай школе, як ніколі, патрэбны вучэбныя праграмы па мясцоваму краязнаўству. Менавіта ім наканавана актывізаваць далучэнне школьнікаў да самабытнай беларускай культуры. Праграма курса “Валожыншчыназнаўства” ахоплівае тэмы гісторыі, мастацтва, культурных традыцый раёна. Гэта павінна спрыяць паглыбленню і пашырэнню ведаў вучняў пра край, дзе яны нарадзіліся, выхоўваць пачуццё любові да Бацькаўшчыны.

Мэта курса – фармаванне асобы сучаснага грамадзяніна, адказнага за лёс роднага горада, раёна, краіны, выхаванне актыўнай грамадзянскай пазіцыі.

Асноўнымі задачамі з'яўляюцца абуджэнне цікавасці да роднага краю,

паглыбленне ведаў пра яго гісторыю і культуру; развіццё навыкаў пошукава-даследчай працы і творчых здольнасцей навучэнцаў; фармаванне паважных адносін да роднай спадчыны; выхаванне пачуцця патрыятызму і нацыянальнай годнасці.

Праграмны матэрыял пададзены ў двух раздзелах, якія падзелены на тэмы. Пасля кожнай з іх прапануюцца пытанні і заданні ў разнастайных формах. Гэта – збор легенд, паданняў, складанне карт даследавання і інш. Названы магчымыя тэмы рэфератаў, сачыненняў, паведамленняў. Увага надаецца экскурсіі як адной з найбольш эфектыўных формаў вывучэння роднага краю. Улічваецца запатрабаванасць напрацовак для мясцовага краязнаўчага музея. Рэкамендуецца ўводзіць заданні па пашпартызацыі аб’ектаў вывучэння. Кожны вучань можа рэалізаваць свой творчы патэнцыял, удзельнічаючы ў стварэнні пісьмовых творчых прац, малюнкаў, макетаў, у збіранні фальклорна-этнаграфічнага матэрыялу і інш.

Атрыманыя веды, уменні і навыкі дзеці змогуць прымяняць у грамадска-карыснай працы. Праграма па "Валожыншчыназнаўству” мае універсальны характар: яе можна ажыццяўляць пры вывучэнні асобных прадметаў (гісторыя, літаратура і г.д.), у спецыяльным курсе, а таксама на факультатыўных занятках і ў гуртку. Яе можна ўдакладняць і дапаўняць у сувязі з канкрэтнымі мясцовымі ўмовамі і асаблівасцямі. Прадугледжваецца паслядоўнае пашырэнне ведаў, уменняў і навыкаў, атрыманых навучэнцамі на занятках, а таксама набыццё новых. Асноўнымі формамі працы школьнікаў з'яўляюцца тэарэтычная падрыхтоўка, практычныя заняткі, самастойная праца, экскурсіі, паходы, экспедыцыі.

Нельга сабе ўявіць паўнавартаснага чалавека, які не валодае звесткамі пра свой край, не цікавіцца яго мінулым і сучасным. Як дрэва не можа існаваць без каранёў, так і чалавек без падмурка ведаў, традыцый свайго народа, няздатны стаць паўнацэннай асобай.

ПАШПАРТ ВАЛОЖЫНШЧЫНЫ

Паводле энцыклапедычных звестак, Валожынскі раён размешчаны на захадзе Мінскай вобласці. Яго плошча – 1,9 тыс. кв. км, насельніцтва больш за 50 тыс. чалавек, якiя пражываюць у 435 населеных пунктах. Цэнтр раёна – горад Валожын, які вядзе свой радавод з 14 стагоддзя.

Тэрыторыю раёна займае на ўсходзе Мінскае ўзвышша, на поўначы – адгор’і Ашмянскага ўзвышша, на паўднёвым захадзе – Нёманская нізіна і нізіны ўздоўж рэк Бярэзіна і Іслач. Вядомыя карысныя выкапні: два радовішчы пясчана-жвіровага матэрыялу, ёсць цагельныя гліны, радовішчы торфу. Дзякуючы гэтаму мястэчкі Ракаў і Івянец здаўна славіліся ганчарнымі вырабамі. У Вішневе працяглы час дзейнічала цагельня і запалкавая фабрыка.

У раёне захавалася 88 помнікаў гісторыі, 23 археалогіі, 28 архітэктуры, 5 палацава–паркавых ансамбляў, 2 сядзібныя паркі. У Беларусі нялёгка знайсці другі такі горад як Валожын, дзе б на невялікім кавалачку зямлі было сканцэнтравана пяць аб’ектаў – помнікаў архітэктуры класіцызму першай паловы 19 ст. Важнейшыя з іх – палацава-паркавы ансамбль, пабудаваны ў гістарычным цэнтры горада ў 1782–1806 гадах, і мураваны касцёл Св. Юзафа, які ўзнік у 1816 годзе .

Валожыншчына дала беларускай навуцы і культуры нямала вучоных, пісьменнікаў, мастакоў, грамадскіх дзеячоў. У Лоску працяглы час жыў і тварыў выдатны гуманіст, друкар і пісьменнік Сымон Будны. У Люцінцы сорак чатыры гады правёў літаратар і драматург В. І. Дунін-Марцінкевіч. У Ракаве нарадзіліся браты Здзяхоўскія (Казімір – пісьменнік, аўтар раманаў “Перамены”, “Зарыва”, “Апора”, “Крэсы”, “Злачынства” і інш., у якіх адлюстравана жыццё дробнай шляхты і сялянства на тэрыторыі Беларусі; Мар’ян – літаратуразнавец і публіцыст, пачынальнік польскага славяназнаўства). Ураджэнцам горада Валожына з’яўляўся беларускі паэт, фалькларыст і публіцыст Стары Улас, творы якога змяшчаліся на старонках ‘‘Нашай нівы’’, у беларускіх календарах і іншых перыядычных выданнях. У 1990 годзе выйшла кніга паэтычных твораў Старога Уласа “Год беларуса”, укладзеная нашым земляком В. Рагойшам.

Нямала літаратараў узгадавала зямля Валожыншчыны. Хведар Чэрня, Віктар Каваленка, Аркадзь Русецкі, Міхась Курыла, Віктар Шніп... “Зямлі маёй і землякам” – такую назву носіць зборнік вершаваных твораў, паэтаў-валожынцаў, якія ўваходзяць у літаратурна-мастацкае аб’яднанне "Рунь", якое працуе пры раённым Цэнтры куль­туры. Укладальнік зборніка і кіраўнік “Руні” – В.Гіруць-Русакевіч.

Кніга нарысаў Л.Пракопчыка “Адкуль у вёскі імя” знаёміць чытача з тапанімікай населеных пунктаў Валожынскага раёна. У кнізе М.Ганчарыка “Мая Пяршайшчына” сабраны значны фактычны матэрыял пра жыццё і дзейнасць мясцовага насельніцтва, станаўленні і развіцці тутэйшага калгаса, навукова распрацаваны пытанні аб паходжанні назваў вёсак Пяршайскага сельсавета. Перыядычна з’яўляюцца ў друку кнігі і артыкулы В.Рагойшы, літаратуразнаўцы, крытыка, загадчыка кафедры тэорыі літаратуры Беларускага дзяржаўнага універсітэта, доктара філалагічных навук, прафесара, акадэміка Міжнароднай Акадэміі навук Еўразіі, кіраўніка Міжнароднага фонду Янкі Купалы. Ён – аўтар больш 800 навуковых публікацый, сярод якіх звыш 20 манаграфій.

Поліэтнічны і полікультурны Ракаў з’яўляецца радзімай яўрэйскага крытыка і літаратуразнаўцы Уры Фінкеля. 3 Ракавам цесна звязаны жыццё і творчасць пасляваеннага пакалення многіх беларускіх творцаў, вучоных, дзяржаўных дзеячоў: пісьменнікаў Яўгена Гарадніцкага, Таццяны Кабржыцкай, Язэпа Янушкевіча, Івана Клімянкова, Валянціна Рабкевіча, галоўнага дырыжора і мастацкага кіраўніка Беларускага дзяржаўнага тэатра оперы і балета, народнага артыста СССР Яраслава Вашчака, оперных спевакоў, заслужанага артыста Беларусі Вікенція Бруя, заслужанага артыста Украіны Вячаслава Кабржыцкага, драматычнага акцёра, заслужанага артыста Беларусі Рыгора Шацькі, вядомага эстраднага спевака Яраслава Еўдакімава, жывапісца, старшыні Беларускай Акадэміі выяўленчага мастацтва Фелікса Янушкевіча, скулыпгара Валерыя Янушкевіча, мовазнаўцы Зінаіды Зяневіч, матэматыка, прафесара БДУ Мікалая Мяцельскага, фізіка, загадчыка лабараторыі Інстытута фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў НАН Беларусі Казіміра Янушкевіча, надзвычайнага і паўнамоцнага пасла Беларусі на Украіне Валянціна Вялічкі, міністра прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Беларусі Лявонція Харужыка і інш.

Выганічы з`яўляюцца радзімай кампазітара 19 ст. Міхала Грушвіцкага. Адзін з прадстаўнікоў музычнай культуры Валожыншчыны – Валерый Хахлоў, аўтар “Песні пра Валожын”. У Мішанах у 1914 годзе пачаў сваю педагагічную дзейнасць вядомы беларускі пісьменнік Кандрат Крапіва. У Вішневе нарадзілася і правяла сваё дзяцінства Канстанцыя Буйло. Тут 25 жніўня 1910 года быў напісаны верш, які цяпер вядомы як народная песня ‘‘Люблю наш край, старонку гэту...’’.

З Вішнева паходзіць і Уладзіслава Францаўна Луцэвіч, жонка Я.Купалы, добры педагог, складальніца зборнікаў матэрыялаў пра жыццё і дзейнасць народнага песняра, зборнікаў вершаў, казак і песень для дзяцей. Былы маёнтак Багданава – родная мясціна жывапісца, графіка, тэатральнага дэкаратара Фердынанда Рушчыца. Вядомы беларускамоўны святар Чарняўскі і краязнаўца, аўтар гістарычных паэм, перакладчык Пятро Бітэль звязалі свой лёс з Вішневам, рэзчык па дрэве, мастак Апалінар Пупко – з Івянцом.

Пасля вайны пачалі з`яўляцца манументальна-дэкаратыўныя скульптуры Пятра Скарынкі. Гэта помнікі-манументы ахвярам Вялікай Айчыннай вайны, скульптурныя партрэты. З 1998 года існуе аб`яднанне майстроў нашага раёна, якія займаюцца народнымі рамёствамі. Яно носіць назву “Скарбніца”. У яго ўваходзіць больш 50 майстроў. У 2001 годзе аб`яднанне “Скарбніца” атрымала званне народнага. Кіруе ім Зоя Пратасевіч, якая сама стварае жывапісныя пейзажы Валожыншчыны.

З былога маёнтка Адамарын выйшлі ў свет браты Дыбоўскія: Бенядзікт Іванавіч – славуты біёлаг, член-карэспандент АН СССР і Уладзіслаў Іванавіч – доктар мінералагічных навук, заолаг. Выхадцам вёскі Вялікая Дайнава з’яўляецца Іван Ліштван, доктар тэхнічных навук, акадэмік АН Беларусі. На станцыі Багданава нарадзіўся Анатоль Яблонскі, доктар матэматычных навук, прафесар. Яшчэ адзін доктар матэматычных навук, прафесар Якаў Радына з’яўвіўся на свет у вёсцы Брылькі. Валожыншчына – радзіма былога старшыні Савета Міністраў РБ Вячаслава Кебіча і былога прэм’ер-міністра Ізраіля Шымана Перэса.

Нашу мясцовасць услаўляюць не толькі выдатныя асобы, але і памятныя мясціны. Колькі іх пралягае абапал берагоў рэк Іслач і Бярэзіна! Правы прыток Іслачы працякае па тэрыторыі Налібоцкай пушчы. Тут у 1717 – 1867 гадах па ініціятыве Ганны Радзівіл існавала шкларобчае прадпрыемства, а зараз знаходзіцца санаторый-прафiлакторый. У ваколіцах вёскі Белакорац калектыў кінастудыі “Беларусьфільм” здымаў асобныя кадры кінакарціны ‘‘Я, Францыск Скарына...’’.

У цяперашні час на тэрыторыі Валожыншчыны працуе нямала прадпрыемстваў разнастайных форм дзейнасці: Івянецкая кандытарская фабрыка, Івянецкі завод мастацкай керамікі, Камунальнае унітарнае прадпрыемства “Крыніца”, валожынскі цэх прамысловага аб`яднання “Белпласт”, валожынскія масласырзавод, ільнозавод і інш.

Ядзі Выдаецца раённая газета “Працоўная слава”, у ёй нярэдка змяшчаюцца і цікавыя краязнаўчыя матэрыялы. У 2000 годзе пачало існаванне культурна-асветнае выданне Ракаўскага краю – газета "Ракаўскі шлях" (рэдактар-выдавец В. Рагойша). Па ініцыятыве яго з 1996 года раз у два гады праводзяцца міжнародныя навуковыя канферэнцыі – краязнаўчыя Ракаўскія чытанні.
ТЭМАТЫЧНАЕ ПЛАНАВАННЕ

Уводзіны

Раздзел І. Зямля нашых продкаў

Тэма 1. Валожыншчына ў старажытнасці.

Тэма 2. Валожынскі край у ВКЛ і Рэчы Паспалітай.

Тэма 3. Валожыншчына ў складзе Расійскай імперыі.

Тэма 4. Часы ваенных ліхалеццяў. Пад уладай Польскай дзяржавы.

Тэма 5. Падзеі Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі раёна.

Тэма 6. Пад мірным небам.

Раздзел 2. Культурная спадчына Валожыншчыны.

Тэма 7. Свецкія і культавыя архітэктурныя забудовы.

Тэма 8. Выяўленчае мастацтва.

Тэма 9. Літаратура мінуўшчыны і сучаснасці.

Тэма 10. Музычная і тэатральная творчасць.

Тэма 11. Фальклорныя традыцыі.

Тэма 12. Народныя рамёствы.

Выніковыя заняткі.

ЗМЕСТ ПРАГРАМЫ


Уводзіны.

Мэта і задачы краязнаўства. Паняцце “Валожыншчыназнаўства”. Формы арганізацыі вучэбнай дзейнасці. Агульная характарыстыка помнікаў гісторыі і культуры Валожынскага раёна.



Пытанні і заданні

  • Конкурс на лепшую ідэю адраджэння забытага помніка культуры Валожыншчыны.

  • Конкурс малюнкаў “Мая вёска, мой горад, мая краіна”.

  • Экскурсіі ў музеі, па гісторыка-культурных мясцінах Валожыншчыны.


Раздзел І. Зямля нашых продкаў

Тэма 1. Валожыншчына ў старажытнасці

Узнікненне першых населеных пунктаў на тэрыторыі Валожыншчыны. Мезалітычнае паселішча каля мястэчка Івянец. Сляды паселішчаў неаліту на берагах Заходняй Бярэзіны, каля вёсак Падбярэззе і Лаўскі Брод. Знаходкі крэмневых прылад каля вёсак Ракаў, Замасцяны, Няровы, Буні і інш. Сляды знаходжання крывічоў на тэрыторыі раёна. Валожыншчына – мяжа рассялення балцкіх і славянскіх плямёнаў паводле тапанімічных назваў (Крывічы, Русакі, Ляхі, Дайнава, Літва і інш.). Гісторыя паходжання славянскіх, балцкіх назваў.

Пытанні і заданні


  • Калі была заселена тэрыторыя Валожыншчыны?

  • Якія славянскія плямёны паўплывалі на ўзнікненне назваў населеных пунктаў?

  • Збор і аналіз назваў вёсак славянскага і балцкага паходжання.

  • Стварэнне этнічнай карты старажытнай Валожыншчыны.

Тэма 2. Валожынскі край у ВКЛ і Рэчы Паспалітай

Землі Валожыншчыны ў складзе Вялікага княства Літоўскага. Узнікненне горада Валожына, паходжанне яго назвы. Фармаванне засценкаў і мястэчак (Івянец, Ракаў, Лоск, Пяршаі, Вішнева і інш.). Развіццё дробнай рамеснай вытворчасці. Дзейнасць друкара Сымона Буднага ў Лоску і Вішневе. Пад уладай Рэчы Паспалітай. Стварэнне прамысловых прадпрыемстваў. Металургічны завод у Вішневе. Ракаўска-івянецкая кераміка.



Пытанні і заданні

  • Збор легенд і паданняў пра назвы населеных пунктаў Валожынскага раёна.

  • Складанне пашпарта населенага пункта. (Назва. Паходжанне і дата заснавання. Адміністрацыйныя адзінкі, у склад якіх уваходзіў. Тып паселішча і планіроўка. Прамысловыя і рамесныя пабудовы. Кароткая геаграфічная, эканамічная, сацыяльная, канфесійная характарыстыка. Этнічны склад жыхароў. Дата апісання, прозвішча і імя даследчыка, подпіс).

  • Схемы і замалёўкі гаспадарчых забудоў і прылад працы.

Тэма 3. Валожыншчына ў складзе Расійскай імперыі

Новы адміністрацыйны падзел. Асноўныя заняткі насельніцтва. Развіццё дробнай рамеснай вытворчасці на Валожыншчыне. Род Тышкевічаў, іх уклад у фармаванне аблічча Валожына. Падзеі вайны 1812 года. Помнік абаронцам у в. Дзесятнікі. Пахаванне французскіх салдат каля в.Пярэжары Ракаўскага сельсавета. Паўстанне пад кіраўніцтвам Кастуся Каліноўскага. Удзел у паўстанні В.Дуніна-Марцінкевіча. Рэформы 1861 года. Развіццё прамысловасці, паштовай сувязі, сядзібна-паркавых ансамбляў і г.д. Валожынскі край у тагачаснай літаратурнай творчасці (В.Дунін-Марцінкевіч, У.Сыракомля, Ядвігін Ш. і інш.).



Пытанні і заданні

  • Напісанне рэфератаў па тэмах: “Жыццё і дзейнасць В.Дуніна-Марцінкевіча”, “Асноўныя заняткі насельніцтва ў дарэвалюцыйны час”. “Род Тышкевічаў”. “Ваенныя падзеі 1812 года ў Валожынскім краі”. “Павевы паўстанцкага руху 1863 года на Валожыншчыне”.

  • Наведванне мясцін, звязаных з падзеямі 1812 года, з паўстаннем 1863 года.

Тэма 4. Часы ваенных ліхалеццяў. Пад уладай Польскай дзяржавы

Валожынцы ў першай сусветнай вайне. Прыход Савецкай улады. Гродзенскі полк. Савецка-польскі Рыжскі дагавор 1921 года і лёс Валожыншчыны. Ракаў як асноўны памежны пункт, “эльдарада” кантрабандыстаў. Яго апісанне ў рамане Сяргея Пясецкага “Каханак Вялікай Мядзведзіцы”. Стан эканомікі. Незадаволенасць мясцовага насельніцтва. Партызанскі рух. Дзейнасць палітычных партый. Школьніцтва. Дзеячы літаратуры, мастацтва, палітыкі, звязаныя ў гэты час з Валожыншчынай (К.Здзяхоўскі, Стары Улас, С.Пясецкі, Ф.Рушчыц, С.Карскі, І.Берман, Э.Каверскі і інш.).



Пытанні і заданні

  • Даведацца ад бабуль і дзядуль пра сістэму адукацыі пад час уваходжання нашай тэрыторыі ў Польскую дзяржаву.

  • Ахарактызаваць рэлігійныя адметнасці каталіцтва і праваслаўя.

  • Падрыхтоўка рэфератаў пра жыццё і дзейнасць асобных літаратараў, мастакоў, краязнаўцаў, палітыкаў.

Тэма 5. Падзеі Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі раёна

Валожыншчына ў складзе БССР. Пачатак Вялікай Айчыннай вайны і лёс насельніцтва раёна. Абарончыя баі супраць гітлераўцаў каля вёсак Генёны, Суботнікі, Трабы, Сурвілішкі. Захоп Валожына фашыстамі 25 чэрвеня 1941 года. Акупацыя. Валожынскае і Ракаўскае гета. Дзейнасць падпольных арганізацый. Асобае злучэнне партызанскіх атрадаў (АЗПА). В. В. Шчарбіна. Подзвіг Ядзі Трацэўскай. Вызваленне Валожыншчыны. Увекавечанне змагароў з фашызмам і ахвяр вайны ў помніках.



Пытанні і заданні

  • Збор звестак пра помнікі Вялікай Айчыннай вайны. Рэйд па іх упарадкаванню і догляду.

  • Пошук невядомых герояў.

  • Сустрэчы з ветэранамі.

  • Напісанне сачыненняў пра подзвігі жыхароў Валожыншчыны ў барацьбе з фашызмам.

Тэма 6. Пад мірным небам

Узнаўленне работы гарадскога Савета дэпутатаў працоўных і 21 сельскіх Саветаў. Дзейнасць раённай газеты “Искра”. Адкрыццё 5 верасня 1944 года на тэрыторыі маёнтка Чэхаўшчына дзіцячага дома, узнікненне дамоў для дзяцей-сірот у Міхалове, Валожыне, Ракаве. Аднаўленне сельскай гаспадаркі і развіваццё прамысловасці раёна. Эканамічнае і культурнае жыццё насельніцтва ў нашы дні. Медыцынскія, адукацыйныя і культурныя ўстановы і цэнтры. Стварэнне зон адпачынку. Ахова помнікаў гісторыі, культуры, прыроды. Паходжанне назваў прыродных, архітэктурных і інш. аб’ектаў на тэрыторыі Валожынскага раёна.



Пытанні і заданні

  • Сачыненне аб прафесіях бацькоў.

  • Экскурсіі на прадпрыемствы, навучальныя і выхаваўчыя ўстановы .

  • Стварэнне макетаў “Горад будучага”.

  • Складанне карт мясцовасці .


Раздзел 2. Культурная спадчына Валожыншчыны

Тэма 7. Свецкія і культавыя архітэктурныя забудовы

Традыцыйныя забудовы сялянскіх двароў на Валожыншчыне. Засценак ля в. Капусціна. Маёнткі, іх забудова і архітэктура. Палацава-паркавы ансамбль у Валожыне.

Культавая архітэктура. Капліцы ў в.Пральнікі, Цвіраўшчына, Падневічы, Ракаве. Касцёл св. Юзафа ў г. Валожыне. Касцёл св. Марыі ў в. Вішнева. Кляштар францысканцаў у г.п. Івянец. Помнік драўлянага дойлідства царква Канстанціна і Алены (1866) у Валожыне. Мураванае дойлідства Ракава.



Пытанні і заданні

  • Аналіз помніка архітэктуры: месцазнаходжанне; тып забудовы, стыль; назва будынка; дата і аўтар (калі вядома); матэрыял і тэхнічныя прыёмы; ступень захаванасці.

  • Стварэнне альбомаў, малюнкаў, схем, фотаздымкаў культавых і грамадскіх памяшканняў.

Тэма 8. Выяўленчае мастацтва.

Жыццё і творчасць Фердынанда Рушчыца. Мастак-афарміцель Уладзімір Дурко. Старшыня Грамадскага аб’яднання “Беларуская акадэмія выяўленчага мастацтва” Фелікс Янушкевіч, сябар Саюза мастакоў Беларусі Валяр’ян Янушкевіч. Прадаўжальнікі мастацкіх традыцый у нашы дні. Мастакі аб’яднання “Скарбніца”.



Пытанні і заданні

  • Аналіз карціны (назва і імя аўтара; дзе, калі, як была створана; жанр, від, стыль; тэхніка выканання; асаблівасці каларыта, кампазіцыі; ідэя твора; успрыняцце гледачом).

  • Наведванне музеяў.

Тэма 9. Літаратура мінуўшчыны і сучаснасці

Пясняр з Люцінкі – Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч. Стары Улас, яго сатырычныя творы, паэма “Год беларуса”. Вішнеўская паэтка Канстанцыя Буйло. Паплечніца Я.Купалы Уладзіслава Францаўна Луцэвіч. Казімір і Мар’ян Здзяхоўскія – вядомыя дзеячы польскай літаратуры. Яўрэйскі літаратуразнавец Уры Фінкель. Рускамоўны паэт Уладзімір Градоўкін. Грамадска-рэлігійны дзеяч, перакладчык Уладзіслаў Чарняўскі. Паэт з-пад Вішнева Хведар Чэрня. Беларускі краязнаўца, аўтар гістарычных паэм, перакладчык Пятро Бітэль. Найбольш яскравыя літаратары нашых дзён (Міхась Курыла, Віктар Каваленка, Вячаслаў Рагойша, Аркадзь Русецкі, Язэп Янушкевіч, Яўген Гарадніцкі, Віктар Шніп, Іван Басецкі, Валянціна Гіруць-Русакевіч), сябры аб’яднання “Рунь”. Краязнаўца Генадзь Равінскі і “ракаўскі летапісец” Васіль Налецкі.

Сувязь з Валожыншчынай знакамітых пісьменнікаў розных пакаленняў (Леў Талстой, Аляксандр Бястужаў-Марлінскі, Элаіза Ажэжка, Вера Рыч, Раман Іванычук, Раман Якубоўскі, Уладзімір Караткевіч, Іван Шамякін, Ніл Гілевіч, Алег Лойка і інш.).

Пытанні і заданні


  • Пісьмовыя паведамленні пра найбольш значных літаратараў раёна.

  • Праца над сцэнарам літаратурнай “гасцеўні”.

  • Інсцэніроўкі твораў землякоў.

  • Складанне вершаў, празаічных твораў.

  • Наведванне музеяў.

  • Экскурсія ў в.Люцінка, Тупальшчына.

Тэма 10. Музычная і тэатральная творчасць

“Вясковы лірнік” Міхал Грушвіцкі. Оперны спявак, ураджэнец Ракава Вікенцій Бруй-Шуляк. Стваральнік гімна Валожына – Валеры Хахлоў. Прадаўжальнікі традыцый музычнага мастацтва (К.Паплаўскі, сям’я Лімбовічаў). Рыгор Шацька як тэатральны дзеяч. Сувязь з Валожыншчынай народнага артыста СССР Яраслава Вашчака і заслужанага артыста Украіны Вячаслава Кабржыцкага. Бадровы (старэйшы, малодшы) на Ракаўшчыне. Дзейнасць самадзейных калектываў Валожынскага раёна.



Пытанні і заданні

  • Экскурсія ў музычную школу.

  • Наведванне музея.

  • Развучванне песень Валеры Хахлова.

  • Музычныя віктарыны, гульні, конкурсы.

  • Наведванне і догляд магіл музычных і тэатральных дзеячоў.

Тэма 11. Фальклорныя традыцыі

Фалькларыстычная дзейнасць Іаана Бермана. Старажытнейшая па часе ўзнікнення на Валожыншчыне каляндарна-абрадавая і сямейна-абрадавая творчасць (валачобніцтва, Купалле і радзінная паэзія). Вяснянкі і іншыя песні, якія запісаў Р.Шырма ў 30-я гады ў вёсках Валожынскага раёна. Празаічныя жанры, народныя жарты і мудраслоўі, пазаабрадавая народная творчасць. Фальклорныя творы, запісаныя Арсенем Лісам, Анатолем Фядосікам, Язэпам Янушкевічам на Валожыншчыне. Зборнік “Спадчына маёй маці” як анталогія народнай творчасці Валожынскага краю. Яскравыя носьбіты народнай творчасці (Софья Зянько-Пачыкоўская, Баляслаў Мірановіч і інш.).



Пытанні і заданні

  • Запісы фальклорных твораў розных жанраў.

  • Правядзенне свята народных гульняў.

  • Пастаноўка абраду (праца над сцэнарам, развучванне песень, падбор касцюмаў, адпаведных прадметаў побыту).

Тэма 12. Народныя рамёствы

Ракаўскія і Івянецкія ганчарныя вырабы. Мастак і рэзчык па дрэве Апалінар Пупко. Самадзейны скульптар Пятро Скарынка. Аб’яднанне народных рамеснікаў “Скарбніца”. Выставы майстроў.



Пытанні і заданні

Знаёмства з рознымі тэхналогіямі народных вырабаў.



  • Складанне і запаўненне картак народных вырабаў: прозвішча і імя майстра, год і месяц нараджэння, від рамяства, тэхналогія, матэрыял; дзе, калі, ад каго навучыўся; асартымент і рэалізацыя.

  • Наведванне музеяў.

Выніковыя заняткі.

Пытанні і заданні

      • Пісьмовыя паведамленні аб жыцці і творчасці знакамітых продкаў, лёс якіх быў звязаны з Валожыншчынай (эсэ, нарысы, рефераты). Конкурс партрэтаў “Жыхары Валожыншчыны”.

      • Распрацоўка краязнаўчых маршрутаў “Мой родны край” (складзеныя маршруты павінны адлюстроўваць гісторыка-культурныя адметнасці, прыродную і духоўную прыгажосць роднага краю, паказваць вынікі мастацкай, грамадскай, гаспадарчай дзейнасці чалавека). Паходы па мясцінах, звязаных з імёнамі славутых асоб.

      • “Лёсу свайго гаспадар”: складанне генеалагічнага дрэва, “геаграфічнай карты сям’і”. Даследаванне паходжання свайго прозвішча, імён сваякоў, мянушак знаёмых.

  • Работа з гістарычнымі картамі і атласамі, стварэнне ўласных. Сістэматызацыя мясцовых тапонімаў (рэк, гарадоў, паселішчаў) і іх параўнанне з сучаснымі. Падрыхтоўка матэрыялаў для экспазіцыі мясцовага музея.


Літаратура


  • Берман И. Календарь по народным преданиям в Воложинском приходе Виленской губернии, Ошмянского уезда. Спб., 1874.

  • Беларускі фальклор у сучасных запісах: Традыц. жанры: Мінская вобл. / Уклад. В.Д.Ліцьвінка. Мн., 1995.

  • Васілевіч У.А. Збіральнікі. Мн., 1991.

  • Валожынскі край. Валожынскі райвыканкам. Мн., 1999.

  • Ганчарык М. Памяць: Гіст.–дакум. хроніка Пяршайшчыны. Мн., 2004.

  • Грынчык М.М. Фальклорныя традыцыі ў дакастрычніцкай паэзіі. Мн., 1969.

  • Жучкевич В.А. Топонимика Беларуси. Мн., 1968.

  • Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінская вобл. / Рэдкал. С.В. Марцэлеў і інш. Мн., 1987.

  • Зямлі маёй і землякам: Валожыншчына паэтычная / Уклад. Л.Гіруць-Русакевіч. Мн., 2005.

  • Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, 1931—2001. Мн., 2001.

  • Каваленка В.А. Веліч праўды: Выбранае / Прадм. А.Адамовіча. Мн., 1989.

  • Каваленка В.А. Жывое аблічча дзён: Літ.-крытыч. артыкулы. Мн., 1979.

  • Карлюкевіч А. Вопыт літаратуразнаўчага падарожжа//Працоўная слава. 1994. 3 вер.

  • Кулагин А.Н. Архитектура дворцова-усадебных ансамблей Белоруссии. Вторая половина 18 – начало 19 века. Мн., 1981.

  • Люблю наш край... Валожыншчына літаратурная / Уклад. В.Рагойша. Мн., 2006.

  • Малішэўскі І.А., Пабока П.М. Нашы гарады. Мн., 1991.

  • Міншчына: Назвы населеных пунктаў паводле легендаў і паданняў / Склад. А.М. Ненадавец. Мн., 1998.

  • Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыкл. даведнік. Мн., 1995.

  • Народныя казкі-байкі, апавяданні і мудраслоўі / Укл. і рэд. Н.С.Гілевіч. Мн., 1983.

  • Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Валожынскага раёна / Скл. Я. Я. Янушкевіч. Мн., 1996.

  • Пракопчык Л. Адкуль у вёскі імя: нарысы. Мн., 1981.

  • Пракопчык Л. У краі Налібоцкай пушчы. Мн., 1984.

  • Равінскі Г.А. Млын жыцця. Мн., 2004.

  • Рагойша Вячаслаў Пятровіч: Да 60-годдзя з дня нараджэння: Біябібліягр. паказ. / Склад. Тамашэўская Л.І. Мн., 1996.

  • Рагойша В.П. Кантакты: літ.-крыт. артыкулы, эсэ. Мн., 1982.

  • Рагойша В.П. Там, дзе бруіцца Іслач... / Рэд. В.С. Семянкоў. Мн., 1991.

  • Рагойша П.В. Да праблемы генезісу творчасці Сяргея Пясецкага // Веснік БДУ. Сер. 4. 2000. № 2. С. 24—28.

  • Рагойша П.В. Наш і не наш Пясецкі // Полымя. 2002. № 6. С. 205—218.

  • Ракаўскі шлях: Навукова-асветнае выданне. Ракаў, 2000 – 2005... №№ 1—26...(Рэд.-выдавец В.Рагойша).

  • Раманоўскі А. Крылатая музыка дрэва // Працоўная слава. 2001. 19 ліст.

  • Русецкі А.У. Мастацкая культура Беларусі: [Тэорыя і гісторыя]. Віцебск, 1998.

  • Спадчына маёй маці / Скл. У.Б.Зянько. Мн., 1993.

  • Стары Улас. Год Беларуса / Уст. арт. В.П.Рагойшы. Мн., 1990.

  • Тамы серыі “Беларуская народная творчасць”.

  • Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6-ці т. Мн., 1993-1996.

  • Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: у 5-ці т. Мн., 1984-1987.

  • Этнаграфія Беларусі: Энцыкл. Мн., 1989.

  • Янка Купала і Адам Міцкевіч. З купалаўскіх мясцін: Зборнік / Пад рэд. Ж.Дапкюнас і В.Рагойшы. Мн., 2000.

  • Янушкевіч Я.Я. Беларускі Дудар: Прабл. славян. традыцый і ўплываў у творчасці В.Дуніна-Марцінкевіча. Мн., 1991.

  • Янушкевіч Я.Я. Славянскія матывы і рэмінісцэнцыі ў творчасці В.Дуніна-Марцінкевіча. Мн., 2003.

  • Янушкевіч Я. За архіўным парогам: Бел.літ. ХІХ – ХХ ст. у святле арх. пошукаў . Мн., 2002.



База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка