Кантрольныя пытанні




старонка1/3
Дата канвертавання19.03.2016
Памер0.7 Mb.
  1   2   3


ЗМЕСТ


  1. Кантрольныя пытанні...................................................................................... 2

  2. Кантрольныя заданні .......................................................................................5

  3. Тэст .................................................................................................................37

  4. Экзаменацыйныя пытанні ............................................................................44

КАНТРОЛЬНЫЯ ПЫТАННІ


1. Назавіце прыкладны час узнікнення старабеларускай мовы.

2. Якая мова з’яўлялася дзяржаўнай у ВКЛ?

3. З якога часу спыняецца афіцыйная пісьменнасць на беларускай мове?

4. Калі на Беларусі ў якасці дзяржаўнай мовы ўводзіцца руская мова?

5. Назавіце прадстаўнікоў нацыянальнага адраджэння.

6. Калі (пасля ВКЛ) беларуская мова зноў набывае статус дзяржаўнай?

7. Назавіце вядомых беларускіх асветнікаў.

8. Калі праводзіліся рэформы беларускага правапісу?

9. Назавіце беларускіх мовазнаўцаў.

10. Вызначце месца беларускай мовы сярод іншых моў свету.

11. Што такое моўная сітуацыя?

12.Дайце характарыстыку паняццю “білінгвізм”.

13. Назавіце віды білінгвізму.

14. У якіх трох аспектах разглядаецца паняцце двухмоўя?

15. Назавіце тыпы двухмоўя, якія існавалі і існуюць зараз на тэрыторыі Беларусі.

16. Што такое інтэрферэнцыя?

17. Якія сферы моўнай сістэмы закранае інтэрферэнцыя?

18. Якія віды інтэрферэнцыі вы ведаеце?

19. Што вы разумееце пад марфалагічнай інтэрферэнцыяй?

20. Назавіце граматычныя катэгорыі назоўніка, у якіх часцей за ўсё назіраецца інтэрферэнцыя.

21.Якія вы ведаеце асаблівасці ва ўжыванні прыметнікаў і дзеепрыметнікаў у абедзвюх мовах?

22. Якія адметныя рысы назіраюцца ва ўжыванні займеннікаў і лічэбнікаў у абедзвюх мовах?

23. Назавіце адрозненні ва ўжыванні дзеясловаў і дзеепрыслоўяў у беларускай і рускай мовах.

24. Што вывучае сінтаксіс?

25. Што вы разумееце пад сінтаксічнай інтэрферэнцыяй?

26. У якім відзе падпарадкавальнай сувязі пашырана ўздзеянне рускай мовы на беларускую?

27. Дайце азначэнне лексiкалогii як асобнай галiны мовазнаўства?

28. Якi сэнс укладваецца ў паняцце “лексiка”?

29. Што такое слова?

30. Раскрыйце ролю фанетычнай i граматычнай аформленасцi слоў?

31. Што разумеецца пад лексiчным значэннем слова?

32. Якiмi адзнакамi характарызуюцца адназначныя i мнагазначныя словы?

33. Цi могуць выступаць у некалькiх значэннях розныя спецтэрмiны з розных галiн навукi, тэхнiкi, вытворчасцi, культуры, справаводства?

34. Як развiваецца мнагазначнасць слоў?

35. Што разумеецца пад прамым i пераносным значэннем слова?

36. Якiя вiды пераносных значэнняў адрознiваюцца ў мове?

37. Што такое амонiмы?

38. Чым адрознiваюцца амонiмы ад мнагазначных слоў?

39. Што такое сiнонiмы?

40. Як узнiкаюць сiнонiмы?

41. Што такое антонiмы?

42. Цi ўсе словы ў мове могуць уступаць у антанiмiчныя сувязi з iншымi словамi?

43. Што такое паронiмы?

44. Цi могуць уступаць у паранiмiчныя адносiны словы, якiяналежаць да розных часцiн мовы?

45. Якiя асноўныя пласты лексiкi адрознiваюцца паводле паходжання ў слоўнiку беларускай мовы?

46. Якiмi шляхамi адбываецца пранiкненне iншамоўных слоў у лексiку беларускай мовы?

47. З якiх моў у наш час адбываецца асаблiва iнтэнсiўнае калькаванне слоў?

48. Як падзяляецца лексiка беларускай мовы паводле сферы яе выкарыстання?

49. Якiмi адметнымi рысамi характарызуецца спецыяльная лексiка?

50. Чым зблiжаюцца i адрознiваюцца памiж сабой прафесiйная i тэрмiналагiчная лексiка?

51. Што такое тэрмiн?

52. У чым своеасаблiвасць спецыяльнай наменклатурнай лексiкi?

53. Што разумеецца пад тэрмiналагiзацыяй i дэтэрмiналагiзацыяй лексiкi?

54. Якое месца ў тэрмiналагiчнай лексiцы той цi iншай галiны навукi займае iншамоўная тэрмiналогiя?

55. Што разумеецца пад дыялектнай лексiкай?

56. Якая лексiка называецца жаргоннай?

57. Што ўяўляе сабой арго як асобная разнавiднасць жаргону?

58. Якiя праблемы ставяцца i выражаюцца ў лексiкаграфii?

59. На якiя тыпы падзяляюцца слоўнiкi ў залежнасцi ад пастаўленых навуковых задач i iх практычнай прызначанасцю?

60. Як уплывае тып лiнгвiстычнага слоўнiка на яго лексiчны склад, змястоўную структуру i будову слоўнiкавых артыкулаў, на характарыстыку i тлумачэнне змешчаных ў iм слоў?

61. Адзначце асноўныя этапы i шляхi развiцця беларускай лексiкаграфii?

62. Дайце азначэнне агульнанавуковай лексікі і вызначце яе ролю ў навуковых тэкстах.

63. Растлумачце значэнні паняццяў “тэрмін” і “наменклатура”.

64. Назавіце спецыфічныя рысы тэрмінаў.

65. На якія дзве групы паводле ўжывання падзяляюцца тэрміны? У чым розніца паміж тэрміналагічнай і прафесійнай лексікай?

67. Як падзяляюцца тэрміны паводле паходжання?

68. Назавіце асноўныя прыкметы запазычаных тэрмінаў.

69. Дайце азначэнне тэрмінаў-інтэрнацыяналізмаў.

70. Якія тыпы тэрмінаў выдзяляюцца ў залежнасці ад будовы?

71. Прывядзіце прыклады лексічных і словаўтваральных тэрмінаў- антонімаў.

72. Укажыце асноўныя прычыны ўзнікнення сінанімічных тэрмінаў.

73. Растлумачце паняцце “аманімія тэрмінаў”. Якія тэрміны называюць міжнавуковымі амонімамі?

74. Назавіце прадуктыўныя спосабы словаўтварэння ў беларускай тэрміналогіі.

75. Прывядзіце прыклады словаўтваральнай варыянтнасці тэрмінаў, выкарыстоўваючы неўласцівыя і беларускамоўныя элементы тэрмінаўтварэння.

76. Растлумачце, якую ролю ў тэрмінаўтварэнні адыгрываюць грэка-лацінскія і інтэрнацыянальныя элементы?

77. Укажыце асноўныя этапы фарміравання і развіцця беларускай навуковай тэрміналогіі?

78. Назавіце асноўныя праблемы ўпарадкавання навуковай тэрміналогіі.

79. Вызначце асноўныя тэндэнцыі сучаснага развіцця беларускай тэрміналогіі.

80. Укажыце асаблівасці перакладу рускамоўных тэрміналагічных словазлучэнняў, у склад якіх уваходзяць дзеепрыметнікі з суфіксамі -ущ (-ющ), -ащ (-ящ), -ем (-им).

81. Растлумачце паняцці “тэрміналагізацыя” і “дэтэрміналагізацыя”.

82. Адзначце асаблівасці тэрмінаў розных галін навукі і вытворчасці.

83. Дайце агульную характарыстыку навуковаму стылю.

84. Укажыце адрозненні і агульныя рысы падстыляў навуковага стылю.

85. Ахарактарызуйце кампазіцыю навуковага тэксту паводле зместу (тэма – падтэма – мікратэма).

86. Вызначце і ахарактарызуйце тыпы тэкстаў у залежнасці ад спосабаў выкладу інфармацыі.

87. Назавіце сродкі міжфразавай сувязі і сувязі частак навуковага тэксту.

88. Растлумачце ролю злучнікаў і злучальных слоў у навуковых тэкстах.

89. Укажыце марфалагічныя асаблівасці арганізацыі навуковых тэкстаў.

90. Вызначце спецыфіку сінтаксічных канструкцый навуковых тэкстаў.

91. Назавіце сродкі лагічнай сувязі і паказчыкі аб’ектыўнасці навуковай інфармацыі.

92. Навуковы тэкст: прынцыпы разгортвання і сціскання інфармацыі.

93. Навуковы стыль: падстылі і жанравыя разнавіднасці.

94. Кампазіцыйна-змястоўная і лінгвістычная арганізацыя анатацыі.

95. Рэферат як жанр навуковай літаратуры (бібліяграфічныя рэфераты).

96. Жанр рэзюмэ і яго асаблівасці.

97. Асаблівасці складання тэзісаў.

98. Даведачна-бібліяграфічны аппарат навуковай літаратуры (асаблівасці складання). Афармленне цытат.

99. Асаблівасці складання рэферата-даклада.

100. Якія асаблівасці афіцыйна-справавога стылю ведаеце?

101. Якія словы адносяцца да афіцыйна-справавой, стандартызаванай у сваёй аснове лексікі?

102. Што разумеецца пад паняццямі “дакумент” і “службовы дакумент”?

103. Назавіце групы афіцыйна-справавых дакументаў? Што ляжыць у аснове іх класіфікацыі?

104. Што такое канцылярскі штамп?

105. Растлумачце значэнне паняццяў “рэквізіт”, “фармуляр”, “бланк”?

106. Якія існуюць групы справавых лістоў?

107. Якія патрабаванні павінны выконвацца пры афармленні лістоў?

108. Якія рэквізіты выкарыстоўваюцца пры складанні службовага ліста?
КАНТРОЛЬНЫЯ ЗАДАННІ
Практыкаванне №1. Пастаўце націск у словах, запомніце іх вымаўленне.

Алфавіт, камбайнер, дебют, сталяр, аргумент, вусы, вярба, гектар, дакумент, дыспансер, дыялог, дыялект, інструмент, кіламетр, кроіць, карабель, каталог, кулінарыя, красавік, крапіва, маналог, магазін, малы, маляр, муляр, партэр, працэнт, статуя, партфель.



Практыкаванне №2. Вызначце функцыю націску ў парах слоў.

Бацькі – бацькі, выразаць – выразаць, лісы – лісы, мазалі мазалі, музыка – музыка, раскідаць – раскідаць, рукі – рукі, струны – струны, сказаў – сказаў, сталы – сталы, туга – туга.


Практыкаванне №3. Запішыце прыведзеныя назоўнікі ў форме вінавальнага склону адзіночнага ліку па-беларуску і па-руску, параўнайце месца націску ў гэтых формах.

Беларускія Рускія

Барада борода

Вада вода

Галава голова

Гара гора

Зямля земля

Нага нога

Рука рука

Спіна спина

Сцяна стена

Шчака щека

Практыкаванне № 4. Пастаўце націскі ў рускіх словах. Перакладзіце словы на беларускую мову і выканайце аналагічнае заданне.

Арест, зерно, километр, кремень, морковь, столяр, кулинария, моло- дёжь, решето, конопля, коршун, валенок, дочка, имя, документ, квартал, шофёр, искра, цемент, комбайнер.




Практыкаванне № 5. Перакладзіце на беларускую мову і пастаўце націск ў словах.

Крапива, ворота, волосы, землю, верба, воду, шофер, стену, фарфор, кататог, под гору, на ногу, на печи, арбуз, кухонный, каменный, старый, знахарь, госпиталь, непогодь.


Практыкаванне № 6. Ад дадзеных прыметнікаў утварыце вышэйшую і найвышэйшую ступень параўнання. Перакладзіце прыметнікі на беларускую мову, а таксама ўтварыце вышэйшую і найвышэйшую ступені. Ці можна атрымаць усе формы ступеней параўнання ад гэтых прыметнікаў?

Сильный, розовый, темный, дружеский, молодой, буланый, трудолюбивый, густой, грустный, вечерний, мелкий, красный, живой, сладкий, огромный, ранний.



Практыкаванне № 7. Укажыце, якія беларускія прыслоўі адпавядаюць прыведзе- ным ніжэй рускім. Адзначце адрозненні.

Совсем, очень, бесспорно, нарочно, иногда, вдвоем, ночью, долой, впервые, лёжа, куда, вслух, долго, натощак, настежь, воочию, сызмала, быстро, кое-как.


Практыкаванне № 8. Перапішыце, раскрыйце дужкі і замяніце лічбы словамі. Перакладзіце і растлумачце правапіс лічэбнікаў. Параўнайце гэтыя лічэбнікі з адпаведнымі рускімі.

1. Книга издана с (83 иллюстрации). 2. Если к 489 прибавить 311, то получится ровно 800. 3. Варенье сварили из (1,5 стакана) земляники. 4. Учителя пришли на экскурсию с (240 учеников). 5. Организовали встречу с (38 ветеранов) войны и с (3 писателя), писавшими о войне.

1. Дэнарый літоўскі з канца (15 стагоддзе) роўны 1/10 гроша літоўскага і 1/3 гроша польскага. 2. Кожная група складалася з (17 чалавек). 3. У асабістай гаспадарцы былі (4 ягня) і (3 цяля). 4. Настаўнік дадаткова займаўся з (4 вучні). 5. 3 (1793 год) Слуцк уваходзіць у склад Расіі.
Практыкаванне № 9. Утварыце ад наступных колькасных лічэбнікаў рускія і беларускія формы парадкавых лічэбнікаў. Адзначце адрозненні.

1,2,3,4,6,7,9, 16, 50, 300, 2000.


Практыкаванне № 10. Утварыце ўсе магчымыя формы дзеепрыметнікаў ад наступных рускіх і адпаведных беларускіх дзеясловаў. Укажыце, чаму некаторыя формы ўтварыць немагчыма.

Передать, стоять, мыть, задуматься, решать, говорить, посадить, опус- теть, брать, подходить, вести, смеяться, шить, учиться.


Практыкаванне № 11. Вызначце від падпарадкавальнай сувязі слоў у словазлучэннях. Прааналізуйце, які від сувязі характэрны ў пераважнай ступені для слоў той ці іншай часціны мовы.

Поезд дружбы, летняя раніца, нізка над лесам, заўтра ўвечары, радасны дзень, жаданне вучыцца, рух наперад, моцны духам, маладзейшы за сястру, вёска за ракою, чырвоныя гваздзікі, слухаць уважліва, родныя палеткі, усе школьнікі, будынак тэхнікума, дом насупраць, пабеленыя дрэвы, мокры ад дажджу, сігнал маяка, восьмы дом, радавацца вясне, здольны марыць, уменне пераконваць, размова па-польску, сівыя хмары, асветлены плёс.



Практыкаванне № 12. Перакладзіце словазлучэнні на беларускую мову. Вызначце асаблівасці рускіх і беларускіх словазлучэнняў. Зрабіце магчымыя варыянты перакладу словазлучэнняў.

Послать за сыном, пойти за ягодами, идти по городу, ехать по полям, рассказывать о товарище, шутить над ним, приехать через год, увидеть сквозь туман, метрах в двадцати, моложе его, благодарить учителя, четыре года, послать по адресу, два раза в неделю, похожий на отца, поехать к сестре, лет около сорока, жить с родителями.


Практыкаванне № 13. Перакладзіце на беларускую мову прапанаваныя словазлучэнні і вызначце віды падпарадкавальнай сувязі.

  1. По вопросам рынка сбыта;

  2. Стремление к сохранению денег;

  3. Согласно последнему объявлению Управления информацией;

  4. По мнению финансистов;

  5. Добавим к вышесказанному;

  6. Сбережения в размере;

  7. Потребность в измерениях;

  8. Перемещаться в виртуальном пространстве;

  9. Перемещаться в любом направлении;

  10. Выходить в Интернет через станцию Air Port Base Station;

  11. Работа в любую погоду;

  12. К комплексным приборам относится;

  13. Формируются в центре вещания SMS;

  14. Запоминается в идентификационном модуле телефона;

  15. Позиционирование на рынке;

  16. По принципам организации;

  17. Доступ к информационным и сервисным ресурсам;

  18. Адаптирован к возможностям мобильных телефонов.


Практыкаванне № 14. Прапанаваныя тэрміны паставіць у родны склон і ў месны склон.

Счёт Кризис

Торговля Кругооборот

Сбор Критерий

Доход Купон

Состав Прибыль

Договор Промысел

Кредит Предприниматель

Лизинг Кредитор

Лидер Налог

Рынок Способ
У родны склон і ў месны склон

1. рахунак 11. крызіс

2. гандаль 12. кругаабарот

3. збор 13. крытэрый

4. даход 14. купон

5. склад 15. прыбытак

6. дагавор 16. промысел

7. крэдыт 17. прадпрымальнік

8. лізінг 18. крэдытор

9. лідэр 19. падатак

10. рынак 20. спосаб
Паставіць у родны склон і ў месны склон


  1. дивиденд – дывідэнд

  2. дилер – дылер

  3. дисконт – дысконт

  4. документ – дакумент

  5. доказательство – доказ

  6. оклад – аклад

  7. достояние – набытак

  8. доллар – долар

  9. декрет – дэкрэт

  10. дебет – дэбет

  11. дебитор – дэбітор

  12. демпинг – дэмпінг

  13. депозит – дэпазіт

  14. вывод – вынік

  15. торговля – гандаль

  16. брокер – брокер

  17. статья – артыкул

  18. резерв – рэзерв

  19. ввоз – увоз

  20. ассортимент – асартымент

  21. банкир – банкір


Паставіць у родны склон і ў месны склон

1. контроль 1. кантроль

2. продукт 2. прадукт

3. капитал 3. капітал

4. консорциум 4. кансорцыум

5. консалтинг 5. кансалтынг

6. консенсус 6. кансэнсус

7. коммерсант 7. камерсант

8. компромисс 8. кампраміс

9. компьютер 9. камп’ютэр

10. учёт 10. улік

11. казначей 11. казначэй, скарбнік

12. итог 12. падрахунак

13. кадастр 13. кадастр

14. бюджет 14. бюджет

15. избыток 15. лішак

16. изделие 16. выраб

17. имидж 17. імідж

18. затрата 18. выдатак

19. запрос 19. запыт

20. участие 20. удзел
Укажыце правільны канчатак роднага склону (а, у)
І ІІ

1. вопыт (а, у) 1. вольт (а, у)

2. выбар (а, у) 2. вугал (а, у)

3. выхад (а, у) 3. вуглярод (а, у)

4. габарыт (а, у) 4. графіт (а, у)

5. генератар (а, у) 5. дэфіцыт (а, у)

6. градус (а, у) 6. інцыдэнт (а, у)

7. грам (а, у) 7. інтэрвал (а, у)

8. дэтэктар (а, у) 8. кампрэсар (а, у)

9. дэфект (а, у) 9. кантроль (а, ю)

10. інструмент (а, у) 10. крытэрый (а, ю)
ІІІ IV

1. выбух (а, у) 1. струмень (я, ю)

2. выпрамляльнік (а, у) 2. суб’ект (а, у)

3. гравій (а, ю) 3. сэрвіс (а, у)

4. газ (а, у) 4. манітор (а, у)

5. дэцыбел (а, у) 5. параметр (а, у)

6. інстытут (а, у) 6. пошук (а, у)

7. квант (а, у) 7. робат (а, у)

8. курс (а, у) 8. старт (а, у)

9. ланцуг (а, у) 9. элемент (а, у)

10. люкс (а, у) 10. эфект (а, у)

Пастаўце назоўнікі ў месны склон

І ІІ


  1. электрод 1. кандэнсат

  2. элемент 2. кантакт

  3. холад 3. інструмент

  4. фасад 4. інцыдэнт

  5. сурагат 5. дэфект

  6. суб’ект 6. дэфіцыт

  7. старт 7. выхад

  8. робат 8. габарыт

  9. макет 9. вольт

  10. квант 10. вопыт



Практыкаванне № 15. Перакласці на беларускую мову наступныя словазлучэнні і знайсці разыходжанні ў дзеяслоўным кіраванні:

1. Выбрать по своему вкусу

2. Пойти за водой

3. Дым идёт по ветру

4. Создан по образцу

5. Стрелять по бандиту

6. Заболеть корью

7. Читать про себя

8. Благодарить соседа

9. Заведующий кафедрой

10. Два раза в неделю

Практыкаванне № 16. Словы, запісаныя ў дужках, пастаўце ў патрэбнай граматычнай форме, запішыце іх па-беларуску, а потым - па-руску.

Сябрую з (Ціханчук Васіль), перадай пакет (Ліпкевіч Саша), Вучыўся з (Яўсеенка Віця), чытаць па (кніга), верабей на (страха), стаяць каля (дошка), купацца ў (рэчка), кніга ў (дзяўчынка), літр (квас), вуліца (горад), пах (бэз), сябрую з (Пеця, дзядзька), сумую па (Міша, дзядуля), з (край) (лес) стаяла хата, дамовіцца па (тэлефон), славіцца (гасціннасць), дэманстраваўся па (тэлевізар), прыехаў з (Брэст), метр (паркаль), паставіць вазон на (падлога).



Практыкаванне № 17. Словы, запісаныя ў дужках, пастаўце ў патрэбнай граматычнай форме, запішыце іх па-беларуску, а потым - па-руску.

Сустрэцца з (Саўка), даць кнігу (Каця), стаяць каля (рэчка), даць кнігу (дзяўчынка), паставіць вазон на (падлога), гурбы (снег), мяшок (цукар), ускраек (лес), тона (хлеб), цёмнай (ноч), прыехаў за (дзіч), ззяць (медзь), перадалі пакет (Сінкевіч Слава), сумую па (Глебаў Косця), за кустамі (вербалоз), на (твар) Івана, дамовіцца са (старшыня), каля самотнага (гай), сябрую з (Вася, дзяцька), новага (дом).



Практыкаванне № 18. Перакладзіце словазлучэнні на беларускую мову.

Благодарить сестру, просить товарища, извините меня, шутить над ребенком, смеяться над сестрой, идти за водой, послать за сестрой, отправиться за грибами, ходить по вечерам, летать по ночам, видеться по субботам, встречаться по выходным, говорить о погоде, думать о весне, беспокоиться о родителях, больше его, старше сестры, быстрее всех, женился на Тане, поехать за дровами.


Практыкаванне № 19. Перакладзіце словазлучэнні на беларускую мову.

Смеяться над собой, удивляться его поступку, издеваться над ее вы- водами, беспокоиться о дочери, забыть обо всем, знать об этом, радоваться успеху, ехать в деревню, относиться к этой группе, хорошо относиться к дру- гу, поблагодарить учителя, не сделал из-за тебя, в километрах двух от дома, дети лет шести, получилось по пять человек в подгруппе, обращаться за по- мощью, идти за хлебом, похож на отца, разойтись по домам, женился на Елене.


Практыкаванне № 20. Перакладзіце словазлучэнні на беларускую мову.

Белый кафель, второе января, простить брата, благодарить друга, кос- нуться этого вопроса, пойти за ягодами, видеть своими глазами, прикоснуть- ся к руке, забыть про него, спрашивать о друге, идти к дому, пошла за про- дуктами, жениться на подруге сестры, забыть про уроки, ухаживать за де- вушкой, издеваться над чужим мнением, шутить над неудачами, по причине занятости, не удалось из-за тебя, прийти в пять часов, около пяти часов.



Практыкаванне № 21. Пастаўце назоўнікі ў форме:

1 ) роднага склону адзіночнага ліку: рус. хлеб - бел. хлеб, сахар - цукар, обязательство - абавязак, подвиг - подзвіг, обычай - звычай, народ - народ, капитализм - капіталізм, гром - гром, талант - талент;

2) творнага склону адзіночнага ліку: рус. Коля – бел. Коля, теленок - цяля, мужчина - мужчына, забияка - забіяка, судья - суддзя, запевала -запявала;

3) меснага склону адзіночнага ліку: трактор - трактар, Петербург -Пецярбург, нож - нож, пиджак - пінжак, кожух - кажух, молоко - малако, лес -лес, Максим - Максім, смех – смех, усмешка - усмешка, косынка - касынка.


Практыкаванне № 22. У прыведзеным тэксце адзначыць магчымыя выпадкі інтэрферэнцыі.

Тэлефонная сувязь – гэта перадача на адлегласці маўленчай інфармацыі, якая ажыццяўляецца электрычнымі сігналамі, якія распаўсюджваюцца па правадах або радыёсігналамі. Тэлефонная сувязь забяспечвае вядзенне вусных размоў паміж людзьмі (абанентамі тэлефоннай сувязі) аддалёнымі адзін ад аднаго амаль на любыя адлегласці. У адпаведнасці з функцыянальным падзяленнем тэлефоннай сувязі агульнага карыстання адрозніваюць мясцовую (гарадскую і вясковую), міжгародную, міжнародную.

Пачатак тэлефоннай сувязі быў пакладзены вынаходніцтвам тэлефоннага апарата (1876, А.Г. Белл) і стварэннем першай тэлефоннай станцыі (1878, Нью-Хэйвен, ЗША). У Расіі першыя гарадскія тэлефонныя станцыі пачалі дзейнічаць у 1882 г. У Пецярбурзе, Маскве, Адэсе і Рыге. У 1889 г. А.Б. Строуджэр стварыў крокавы шукацель; у 1893 г. быў пабудаваны макет аўтаматычнай тэлефоннай станцыі з крокавымі шукацелямі. Першая дзеючая аўтаматычная тэлефонная станцыя была пабудавана ў 1986 (г. Агаста, ЗША). У 40-х гг. 20 ст. былі створаны каардынатныя аўтаматычныя тэлефонныя станцыі, у 60-х гг. - квазіэлектронныя, а ў 70-х першыя прыклады электронных аўтаматычных тэлефонных станцый.
Практыкаванне № 23. Перакладзіце тэкст на беларускую мову і адзначце магчымыя выпадкі інтэрферэнцыі.

І. Полупроводники – вещества, которые по своей электропроводимости занимают промежуточное значение между проводниками и диэлектриками. Особенностью полупроводников является сильная зависимость их электропроводимости от температуры, количества примесей, светового и ионизирующего излучения. Используемые в настоящее время полупроводники имеют кристаллическую структуру. Наибольшее распространение получили Ge, Si, расположенные в N группе таблицы Менделеева. Все вещества состоят из атомов, образованных положительно заряженным ядром и движущимися вокруг него отрицательно заряженными электронами. Радиус орбиты электронов характеризует уровень их энергии: чем больше этот уровень, (чем дальше от ядра находится электрон) тем больше его энергия. Согласно принципу Паули, одинаковую энергию, или, иными словами, одинаковую орбиту, могут иметь не более двух электронов атома. Электроны, движущиеся на внешних оболочках, называют валентными. По сравнению с электронами, движущимися на других орбитах с меньшими радиусами, они обладают наибольшей энергией. Поскольку в веществе содержится большое количество атомов, а одинаковые значения энергии могут иметь не более двух электронов, то энергетические уровни валентных электронов расщепляются во множество энергетических подуровней, которые образуют валентную зону. С ростом температуры валентные электроны получают дополнительную энергию, некоторые из них отрываются от атомов и становятся свободными.


ІІ. Источником оптического излучення принято называть физическое тело, преобразующее любой вид энергии в энергию электромагнитных излучений оптического диапазона. Любой источник, излучающий электромагнитные волны, характеризуется полной энергией, которую он излучает в единицу времени. Эта энергия распределяется неравномерно между волнами различной длины. В общем случае произвольный электромагнитный сигнал состоит из набора различных электромагнитных волн, длины (или частоты) которых можно установить. Подобную процедуру называют спектральным анализом сигнала, а совокупность полученных «простейших» электромагнитных волн - спектром.

Таким образом, спектр - распределение энергии, излучаемой или поглощаемой веществом, по частотам или длинам волн.

Спектральный анализ - метод определения качественного и количественного состава вещества, основанный на получении и исследо- вании его спектров.

В оптике часто используют понятие спектра в применении к тому или иному веществу. Спектры, полученные от самосветящихся тел,на-зываются спектрами испускания. Они бывают трех типов: линейчатые, полосатые и сплошные.


Практыкаванне № 24. Выпішыце спачатку адназначныя словы, затым – мнагазначныя.

Воля, пець, камп’ютэр, каэфіцыент, Сатурн, біць, ісці, Янка Купала, вэксаль, браня, сканер, нейрон, яблык, косінус, Гомель, дэфіс, рукаў, язык, плынь, шышка, пяро.


Практыкаванне № 25. Растлумачце прамое і пераноснае значэнне прыметнікаў:

  1. Мяккі зычны, мяккі ложак, мяккі пластылін, мяккі дотык.

  2. Залаты пярсцёнак, залатая восень, залатыя каласы, залаты характар.

  3. Прамы выклік, прамы чалавек, прамы шлях, прамы цягнік.

  4. Ледзяны позірк, ледзяны вецер, ледзяны панцыр.

  5. Хвост калоны, хвост яшчаркі, хвост сукенкі, конскі хвост.

  6. Сумная кніга, сумная вестка, сумная бабуля.

  7. Тонкі сшытак, тонкі густ, тонкі водар, тонкі дрот.


Практыкаванне № 26. Вызначце прамое і пераноснае значэнне слоў. Адкажыце, на аснове чаго адбыўся перанос назваў – на падабенстве формы, колеру, функцыі, па месцы знаходжання ці інш.

Зялёны чай і зялёны хлопец, цвёрды грунт і цвёрды адказ, пераклад кнігі і чытаць пераклад, аўдыторыя № 405 і аўдыторыя ўважліва слухала, злітак срэбра і есці са срэбра, снежная лавіна і лавіна апладысментаў, зубок дзіцяці і зубок часнаку, кола веласіпеда і кола інтарэсаў, дубовы клін і жураўліны клін, магутны выбух і выбух смеху.


Практыкаванне № 27. Запішыце амонімы, абазначце іх тып.

Узор: Паўтары (лічэбнік) і паўтары (дзеяслоў загаднага ладу).

Гэта марфалагічныя амонімы, або амаформы.

Казка – каска, козка – коска, ёд – ёт, грып – грыб.

Адкуль – ад куль, умову – у мову, народны – на родны, Украіне – у краіне.

Яму́ – я́му, му́ка – мука́, ста́ла – стала́, тра́су – трасу́.

Журавель (птушка і прыстасаванне для калодзежа, байка (жанр у літаратуры і тканіна).
Практыкаванне № 28. Падбярыце да кожнага слова групу сінонімаў. Падкрэсліце дамінанту.

Сяброўства, балота, гаварыць, смелы, малы.


Практыкаванне № 29. У сінанімічных радах вызначце семантычныя і стылістычныя сінонімы.

Ісці, клыпаць, крочыць, валачыцца, рухацца, шыбаваць, брысці;

упасці, бухнуцца, гакнуцца, паваліцца, пляснуцца;

гаварыць, сакатаць, гутарыць, крактаць, лапатаць, шаптаць.


Практыкаванне № 30. Вызначце амонімы, амаформы, амафоны, амографы.

Ласка драпежны звярок

выражэнне пяшчоты

Вал насып зямлі

млына, турбіны

Бор лес

хімічны элемент
Ка́ра – кара́, гу́сты – густы́, грыб – грып, код – кот, му́ка – мука́, выкапаць я́му – сказаць яму́, горкі яблык – невысокія горкі, баявыя гранаты – спелыя гранаты, адкуль – ад куль, вострая піла́ – пі́ла ваду, жалезныя кра́ты – сляпыя краты́, кадры фільма – працоўныя кадры, даволі – да волі, былі́ ў гасцях – розныя бы́лі.
Практыкаванне № 31. Падбярыце да слоў антонімы: а) словаўтваральныя; б) лексічныя.

а) салодкі, гарачы, шум, дзень, жывы;

б) радасны, ліквідны, гаваркі, людны.
Практыкаванне № 32. Дапішыце прыказкі і падкрэсліце антонімы. Растлумачце сэнс прыказак. Паводле адной з іх напішыце невялікі тэкст тыпу разважання.

Хто не бачыў вялікага, той з ... дзівіцца.

Лепш з разумным згубіць, чым з дурнем ....

Схлусіш сёння, не павераць і ....

Добрая жонка дом зберажэ, а ... рукавом растрасе.

Лепей трошкі зрабіць, чым ... нагаварыць.

Горкая часам праца, ды хлеб ад яе ....
Практыкаванне № 33. Складзіце з выдзеленымі паронімамі словазлучэнні і запішыце іх.

Узор: Асабісты – асабовы – асаблівы – асобны.

Асабісты нумар, асабовы рахунак, асаблівы падыход, асобная групка.

Абанемент – абанент, адрасант – адрасат, аператыўны – аперацыйны, балотны – балоцісты, бескарыслівы – бескарысны, бойлер – бройлер, браня – бронь, бульбоўнік – бульбянішча, вадзяністы – вадзяны – водны, вытворны – вытворчы, ганарлівы – ганарысты – ганаровы, гліністы – гліняны, дажджавы – дажджлівы, дыпламат – дыпламант – дыпломнік, жалоба – жальба, завусеніца – завушніца, індзейцы – індыйцы, кантынгент – кантынент, карыслівы – карысны, кветачны – кветкавы – квяцісты, маляр – муляр, метэарыт – метэор, павіннасць – правіннасць, прэтэндэнт – прэцэдэнт, скарбніца – скарбонка, тарфянік – тарфянішча, узмежак – узмежжа, узорны – узорысты, факт – фактар.


Практыкаванне № 34. Вызначце, якія словы адносяцца да агульнаславянскай, усходнеславянскай і ўласнабеларускай лексікі.

Хлеб, палон, селянін, пагост, берасцянка, чалавек, араты, пляменнік, зямля, сківіца, волат, воўк, мяцеліца, вада, вока, жалейка, сейбіт, хустка, абапал, сястра, маці, сям’я.


Практыкаванне № 35. Падбярыце беларускія адпаведнікі да тэрмінаў іншамоўнага паходжання.

  1. персаніфікацыя а) мнагазначнасць

  2. амплітуда б) відазмяненне

  3. флексія в) увасабленне

  4. полісемія г) узаемапранікненне

  5. мадыфікацыя д) прызначэнне

  6. кансанантызм е) канчатак

  7. функцыя ё) складанаскарочанае слова

  8. прэфікс ж) размах хістання

  9. дыфузія з) сістэма зычных

10) абрэвіятура і) прыстаўка.

Практыкаванне № 36. Падбярыце да запазычаных слоў беларускія адпаведнікі.

абстрактны – афарызм –

аварыя – фрагмент –

акупант – фіяска –

гарантыя – дыскусія –

лозунг – фантом –

алегорыя – вердыкт –

рэшта – рэанімацыя –

рэзюме – антыпатыя –

экземпляр – прыярытэт –

эпізод – сурагат –

аргумент – селекцыя –

гіпербала – інтэлект – .

Практыкаванне № 37. Перакладзіце тэксты на беларускую мову. Падкрэсліце словы іншамоўнага паходжання.
Специальность «Проектирование и производство

радиоэлектронных средств»


Микроэлектронные устройства – это сердце и мозг всех современных радиоэлектронных систем, включая компьютеры и бытовую радиоэлектронную аппаратуру – телевизоры, видеомагнитофоны, лазерные проигрыватели и др. Все они создаются на основе микроэлектронных устройств: большие и сверхбольшие интегральные схемы, микросборки, микропроцессорные комплекты, изделия функциональной электроники.

Технология микроэлектронных устройств – это глубокое знание физико-химических процессов интегральной электроники, компьютерное проектирование технологии, программное управление оборудованием с применением микроконтроллеров и микро-ЭВМ, создание гибких автоматизированных производств с использованием роботов и автоматов.

Выпускники данной специализации получают:

умение профессионально владеть компьютером;

умение проектировать микроэлектронные технологии с применением САПР;

навыки обслуживания и ремонта современного технологического оборудования;

знания экономики, менеджмента и маркетинга на уровне, достаточном для профессиональной деятельности.
Специальность «Экономика и организация производства»
В последние годы в экономике страны появилась острая потребность в специалистах инженерно-экономического профиля. Профессиональный уровень их подготовки позволяет сочетать инженерную подготовку с экономикой в условиях рыночных отношений, а также умении повысить эффективность предприятия с использованием методов маркетинга и концепции логистики. Глубокие знания в области компьютерных технологий и обработки экономической информации позволяют выпускникам самостоятельно реализовывать инженерно-экономические идеи с использованием современных ПЭВМ, что выгодно отличает их и приближает к международным требованиям, предъявляемым к специалистам аналогичного профиля.

Специалисты этой квалификации готовятся для работы в экономических и технических службах предприятий и организаций различных форм собственности, в собственных фирмах и научно-исследовательских организациях.




Практыкаванне № 38. Размяркуйце словы па групах, карыстаючыся наступнай табліцай.

Агульнаўжыва-льныя



Абмежаванага ўжытку



спецыяльная лексіка

дыялектная лексіка

жаргонная лексіка

аргатычная лексіка




наменклатура


прафесіяналізмы

тэрміны

Кніга, чалавек, таўчонікі, мабуць, кісларод, фанема, майна, віра, дыёд 2А 4110, халтура, бан, здаваць хвасты, манітор, тысяча, вышка, вясёлка, дажджуха, бабашка, лексікаграфія, інтэграл, інтэрферэнцыя, камп’ютэр, лазер “Фатон-2”, продкі, блат, дзеравяшкі, джэксы, картопля, ажур.


Практыкаванне № 39. Размяркуйце словы па групах, карыстаючыся наступнай табліцай.

Архаізмы

Гістарызмы

Жупан, губерня, перст, бортнік, войт, лемантар, жаўнер, нэп, гута, паншчына, дзіда, жандар, харчразвёрстка.


Практыкаванне № 40. Падбярыце да архаізмаў сучасныя адпаведнікі.

Іспыты, скрыжалі, атрамант, каліта, зельнік, вакацыі.


Практыкаванне № 41. Выпішыце неалагізмы ў адзін слупок, гістарызмы – у другі.

Імідж, харунжы, урбанізацыя, дзядзькаванне, дызайн, дысплей, лучына, менеджэр, акванаўт, маніторынг, стаханавец, земства, хакер.


Практыкаванне № 42. Растлумачце значэнне фразеалагізмаў.

Узор: Абое рабое – аднолькавыя, не лепшыя за іншых.

Стаяць над душой

Даць маху

Адвесці душу

Як сабаку пятая нага

Гады ў рады

Са скуры вылузвацца

Цягнуць ката за хвост

Не лыкам шыты



Весці рэй.

Практыкаванне № 43. Запоўніце крыжаванку.










































































1




 2










 3




4






















 5

 

 

 

 

 

 




6 

 

 

 

 

 

 7













 

 

 

 

 

 

 

 8

 

 

 

 

 

 

 













 

 

 

 

 

 9

 

 

 

 

 

 

 

 

 










 10

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 11

 

 

 

 

 










 

 

 

 

 

 12

 

 

 

 13

 

 

 

 

 










 14

 

 

 15

 

 16

 

 

 

 

 

 

 

 17

 

 

 18







 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 







 19

 

 

 

 

 

 

 

 

 20

 

 

 

 

 

 

 







 

 

 

 

 

 

 

 

 21

 

 

 

 

 

 

 

 







 22

 23

 

 

 

 24

 

 

 

 

 

 

 

 25

 

 26

 










 

 

 

 27

 

 

 

 

 

 

 

 28

 

 

 










 29

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 30

 

 

 

 

 










 

 

 

 

 

 31

 

 

 

 32

 

 

 

 

 













 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 













 33

 

 

 

 

 

 




 34

 

 

 

 

 

 






















 




 










 




 










































































Па гарызанталі: 5. Истопка. 6. Несогласие. 9. Запятая. 10. Руль, кормило.

11. Ломоть. 14. Мечта. 16. Дроги. 17. Глаз. 19. Розарий. 20. Угощение.

22. Сугроб. 24. Погребок. 25. Копоть. 29. Свидетель. 30. Оладья из тёртого картофеля. 31. Жажда. 33. Пойма. 34. Белка.
Па вертыкалі: 1. Табак. 2. Юноша. 3. Подсека. 4. Годовщина.

5. Известие. 7. Богатырь (фольк.). 8. Сухая корка хлеба. 12. Минутка.

13. Могильщик. 14. Сено (луговое). 15. Тяж (в телеге). 17. Сорванец.

18. Насадка. 21. Тарахтение. 23. Одобрение. 26. Сквалыга. 27. Скобление.

28. Горец (бот.). 31. Барыня. 32. Топливо.
Практыкаванне № 44. Зрабіць лексічны разбор слоў у сказе:

Спакойнага шчасця не зычу нікому.


Парадак разбору:

  1. Лексічнае значэнне слова ў сказе. Адназначнае ці мнагазначнае.

  2. Тып значэння: прамое ці пераноснае.

  3. Лексіка-семантычныя сувязі (падабраць да слова, калі можна, сінонімы і антонімы).

  4. Паходжанне слова: спрадвечна беларускае ці запазычанае. Прыметы запазычанага слова.

  5. Сфера выкарыстання: агульнаўжывальнае ці абмежаванага ўжывання (дыялектызм, тэрмін, прафесіяналізм, жарганізм, аргатызм).

  6. Прыналежнасць да актыўнай ці пасіўнай лексікі (гістарызм, архаізм або неалагізм).

  7. Стылістычны разрад: нейтральнае, гутарковае ці кніжнае (тэрміналагічнае, публіцыстычнае, афіцыйна-справавое, паэтычнае).


Практыкаванне № 45. Самастойна азнаёмцеся са структурай тэрміналагічных слоўнікаў. Стварыце невялікі тэрміналагічны слоўнік (15-20 слоў) па сваёй спецыяльнасці.
Практыкаванне № 46. Карыстаючыся “Тлумачальным слоўнікам беларускай мовы” (Мн., 1996 г.), растлумачце значэнні наступных слоў. З падкрэсленымі словамі складзіце сказы.

Узор: Гідроліз. Рэакцыя абменнага раскладання злучэнняў з вадой.


Варыянт 1. Абало́на, глей, плебісцыт, рэмарка, канцэсія, почапка, ста́тус, талака, ваўкалак, дрыгва.
Варыянт 2. Абанеме́нт, абане́нт, разьбяр, жавель, пантофлі, прарок, стату́т, глюга, каморнік, жыгучка.
Варыянт 3. Абардаж, дойлід, замка, канцлер, тайм-аўт, тэакратыя, шарыя́т, абывацель, леманта́р, млын.
Варыянт 4. Абліваха, гласа́рый, панславі́зм, прэтэндэ́нт, прэцэдэнт, рахунак, шля́гер, рэмарка, дзядзькаванне, дзірван, гарбата.
Практыкаванне № 47. З дапамогай “Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы” знайдзіце гістарычныя карані ў наступных словах.

Вёска, гарлач, журавіна, летась, лушчак, малакан.


Практыкаванне № 48. Знайдзіце ў тэксце словы, якія маюць сінонімы. Складзіце сінанімічныя рады. Паўнату іх і правільнасць праверце па “Слоўніку сінонімаў і блізказначных слоў” М.К. Клышкі.

На выгане, на самых каляінах дарогі, на зарослых сухіх канавах цвітуць, шмат яшчэ, дзікія кветкі – пазгорталі на поўдні жоўтыя галоўкі і застылі так нерухома, надаюць яны зямлі выраз жывога твару, як і лагоднасць паблеклага ўвосень сонца.


Практыкаванне № 49. Складзіце сінанімічныя рады да наступных слоў.

Абшар краявід

абыякава світанне

вораг скардзіцца

гаварыць хутка
Практыкаванне № 50. З дапамогай слоўніка паронімаў даць тлумачэнні наступных слоў. Скласці з імі словазлучэнні.

Абанемент // абанент

Адрасант // адрасат

Аператыўны // аперацыйны

Асабовы // асабісты // асаблівы // асобны

Аўтабіяграфія // біяграфія

Балотны // балоцісты

Бойлер // бройлер

Браня // бронь.
Практыкаванне № 51. Прачытайце тэкст. Карыстаючыся этымалагічнымі слоўнікамі, выпішыце асобна агульнаславянскія, усходнеславянскія і ўласнабеларускія словы.

Зялёны луг, як скінуць вокам,

Абрусам пышным і шырокім

Абапал Нёмна рассцілаўся –

За хатай зараз пачынаўся

Ды йшоў квяцістай раўнінаю

З муражнай слаўнаю травою

І ззяў на сонцы ў пералівах

Пяшчотных тонаў. Як на нівах

Жыта збажынкі лёгка гнуцца

І людзям радасна смяюцца ...

Па-над парканам пышным валам

Стаяў вішняк густы, прыўдалы.

Садок быў, праўда, невялічкі:

Дзве верабіны ды тры дзічкі

Ды між верб ліпка маладая,

Бы іх унучка дарагая.

(Я. Колас)


Практыкаванне № 52. Выпішыце са слоўніка іншамоўных слоў восем прыкладаў слоў іншамоўнага паходжання. Адзначце, з якіх моў яны запазычаны, і ўкажыце іх прыметы. Складзіце з гэтымі словамі сказы і запішыце.
Практыкаванне № 53. Карыстаючыся пяцітомным “Тлумачальным слоўнікам беларускай мовы”, падбярыце да іншамоўных слоў адпаведныя спрадвечна беларускія словы ці выразы, запішыце парамі.

Арфаграфія, дырэктыва, дэфект, камфартабельны, камюніке, лідэр, мантаж, намінатыўны, пракламацыя, сімптом, трыумф, эпідэмія, эталон, эфект, юбілей.


Практыкаванне № 54. Прачытайце сказы, знайдзіце памылкі ва ўжыванні паронімаў і сугучных слоў, выпраўце іх. Растлумачце значэнне слоў.

  1. У цяпліцах калгаса штогод вырошчваецца шмат вітамінізіраванай зеляніны.

  2. Справа ад дарогі ўзвышаўся гліняны бераг ракі.

  3. Пасля ад’езду бацькі маці было цяжка дагледзець сям’ю.

  4. Кожны пісьменнік ведае, якую вялікую ролю ва ўзбагачэнні мовы адыгрываюць слоўнікі – дыялекталагічныя, тлумачальныя, фразеалагічныя.

  5. Зямля тут была ўраджайная, хоць недалёка ляжала балота.

  6. У краме багаты выбар жаночых сукенак і ўпрыгожанняў.


Практыкаванне № 55. Размяркуйце прыведзеныя словы на тэрмiны, прафесiяналізмы і наменклатурныя назвы.

Кандэнсатар, лазер “Фатон-2”, рэзак, бінарнае дрэва, камень, манітор, сістэмны блок, асцылограф, закон Ньютана, праграма Microsoft Word, балванка, акустычная хваля, дыёд 2А 4110, рэзістар МПТ-2, асацыятыўнасць, венік, візуалізацыя, дэскрыптар, сервак, клава, семантычныя сеткі, курсор, кандзёр, вінда, цвёрды дыск, стэк, штучны інтэлект, супер-камп’ютэр “Скіф”, кэш-памяць, генетычны алгарытм, монік, ураўненне Дзірака, мацярынская плата Intel 915/925, вінчэстэр, CD-ROM дыскі, працэсар, дыскавод, мацярынка, дыферынцыял, флопік, дыфузія, артаганальны вектар, жалеза, сетка, порт, аперацыйная сістэма Windows XP.


Практыкаванне № 56. Перакладзiце i выпiшыце спачатку тэрмiны агульнаўжывальныя, а затым вузкаспецыяльныя.

Семантика, диагноз, кислород, винчестер, жанр, гипотенуза, межсетевой протокол, дамейкит, уравнение, суффиксоиды, фарад, пенальти, ономастика, диаграмма, пневмония, кюрий, радиус, электрон, опера, кэш-память, ватт, эйнштейний, аспирин, фотосинтез, термодиффузия, генератор, паскаль, стэп-аэробика, баттерфляй, бодибилдинг, молярная концентрация, фильтрование, атом, амплитуда, частотный модулятор, осмотическое давление, вектор, ультрафиолетовое излучение, ангина, микропроцессор, матрица, лазер, стример, формула, меридиан, компьютер, симметрия, диэлектрик, стоматология, углекислый газ, диагональ, периметр, предикат, степень, статистика, пропорция, прогрессия, метаязык, силлогизм, атмосферное давление, уравнение Дирака.



Практыкаванне № 57. Выпiшыце словы, размяркоўваючы iх па дзвюх групах: а) агульнанавуковая лексіка; б) тэрмiналагiчная лексiка. Якiм прынцыпам вы карысталiся?

Даследаванне, ангідрыт, праблема, метад Гауса, гiпотэза, прэдыкат, факусіравацца, эксперымент, праграмнае забеспячэнне, характарызаваць, пункт кiпення, абсалютны нуль, умова iнтэгравальнасцi, выява, узаемасувязь, дыёд, радыёактыўнасць, аналіз, эксперымент Абэ-Портэра, тэрмаэмісія, струменны прынтэр, дослед, сінтэз, мадэм, фармуляваць, сервер, iнфрачырвонае выпраменьванне, працэс, відарыс, сферычнае адлюстраванне, прынцып, Web-старонка, энергiя, функцыянаваць, элемент, метад, цiск, мадэль, шчыльнасць, вызначаць, пункт замярзання, планаваць, тып, модуль, дэскрыптыўнае праграмаванне, малекула, параметры, працэс, iзатоп, гiпотэза Планка.


Практыкаванне № 58. Утварыце з прыведзенымi словамi словазлучэннi так, каб у адным выпадку яны былi тэрмiналагiчнымi, а ў другiм нетэрмiналагiчнымi. Растлумачце, якія працэсы адбываюцца ў выніку гэтага.

Узор: Рэжым тэкставы рэжым, рэжым працы.

Ланцуг, машына, дыск, сетка, банк, энергiя, забеспячэнне, праграма, рэйтынг, калена, ядро, цiск, гук, сiстэма, поле, перыяд, акно, прамень, памяць, атрад, устройства, старонка, адрас, тэхнiка, мова, ключ, праектаванне, носьбiт, матэрыял, клетка, пояс, кропка, графiк, велiчыня, святло, сiла, праваднiк, асяроддзе, кiслата, хваля, кантакт, блок, функцыя.


Практыкаванне № 59. Да прыведзеных тэрмінаў з розных тэрмiнасiстэм падбярыце антонiмы. Запiшыце антанiмічныя пары i назавіце тэрмiнасiстэмы, да якiх яны адносяцца. Вызначце спосаб іх утварэння.

Дадатны зарад, пункт кiпення, прагрэсiя, гiпатанiя, знешняя тэмпература, iнверсiя, унутраны гандаль, лiнейнае праграмаванне, поўнач, сiметрыя, анод, пераменны ток, актыў, крызiс, монасемiя, дэ-юрэ, дробналiсты, раслiна шматгадовая, апагей, цотны лік, баланс, асінхроннасць, хаатычнасць, дэкампрэсар, плаўкi электрод, iнтэрпаляцыя, упускны клапан, вадкае палiва, фортэ, бедная руда, верхнi лiмiт цякучасцi, дэбет, стаката, воданепранiкальны слой, мантаж, гашаная вапна, лiнiя разамкнутая, мiнiмум, негатыў, адзіночны лік, увод, сінтэз.


Практыкаванне № 60. Знайдзiце сярод прыведзеных слоў мiжнавуковыя тэрмiны-амонімы. Складзiце з iмi словазлучэннi. Укажыце, якiм тэрмiнасiстэмам яны належаць.

У з о р: Вірус грыпа (мед.); вірус камп’ютэрны (праграм.).

Стужка, мiграцыя, клетка, элiпс, флюс, марфалогiя, аперацыя, сячэнне, плошча, разрад, модуль, дыск, порт, аналiз, цылiндр, гук, абарачальнасць, сiнкопа, палец, калена, цела, ціск, кропка, поле, від, перыяд, аб’ект, канал, гіпербала, семантыка, інтэрферэнцыя, клавіятура, рэгістр, пратакол, градус, клапан, рэдактар, гама, каэфіцыент.


Практыкаванне № 61. Утварыце 15 – 20 тэрмінаў, выкарыстоўваючы інтэрнацыянальныя прэфіксы, асновы, суфіксы (хімізацыя, аўтаўключальнік, электравыпраменьванне, танометр, гідрастат і пад.).
Практыкаванне № 62. Перакладзiце назоўнiкi, утварыце ад iх дзеясловы з суфiксамi -ва-, -ава-, -ява-, -ыва-, -iва-, -ірава-, -ырава-. Вызначце сярод прыведзеных слоў агульнанавуковыя словы і тэрміны.

Информация, форма, исследование, накопление, реферат, сумма, модуль, подсчёт, прогноз, проект, контакт, получение, предупреждение, показ, план, адрес, активизация, демонстрация, мотив, радиофикация, пересчёт, фотография, ремонт, тест, идентификация, формулировка, премия, команда, трансляция, консультация, дубль, автоматизация, фильтр, копия, проект, код, модификация, аннулирование, конструкция, интегрирование, сканер, лидер, стимул, шифр.


Практыкаванне № 63. Перакладзiце на беларускую мову наступныя словазлучэнні. Вызначце сярод іх тэрміны, укажыце, да якіх тэрмінасістэм яны адносяцца.

Плавающая точка, считываемая информация, накаляющийся провод, ненасыщенный углеводород, образующиеся продукты распада, рассматриваемое явление, изучаемый опыт, отходящий день, концентрированный раствор, дистиллированная вода, исчезающий цикл, возрастающая функция, полученные результаты, пишущее устройство, отходящие продукты реакции, возводимые строения, режущее ощущение, исчезающая тень, восстанавливающее средство, движущиеся стержни, возводимое число, цветущий сад, полученная величина, выделяющийся газ, азотирующая атмосфера, печатающая головка, стекающая жидкость, текущее состояние.


Практыкаванне № 64. Перакладзіце дзеясловы і суфіксальным спосабам утварыце тэрміны, якія абазначаюць прадметы, атрыманыя ў выніку адпаведных працэсаў. Для якіх тэрмінасістэм характэрны гэты спосаб?

Заготавливать, плавить, компоновать, мотать, перебивать, закалять, формовать, обдирать, сваривать, ковать, настраивать, смазывать, заклёпывать, нарезать, выбивать, вытягивать, паять, штриховать, наметить, армировать, фрезеровать, обтачивать, укладывать.



Практыкаванне № 65. Перакладзіце на беларускую мову прыведзеныя словы. Вызначце сярод іх агульнаўжывальныя і вузкаспецыяльныя тэрміны.

Макроопределитель, объектодержатель, вычислитель, пользователь, распылитель, распознаватель, дисконоситель, накопитель, термовыключатель, числитель, ускоритель, выключатель, показатель, преобразователь, поглощатель, испытатель, уплотнитель, исследователь, измеритель, носитель, токораспределитель, производитель, отражатель, предохранитель, излучатель, указатель.



Практыкаванне № 66. Перакладзіце тэрміны на беларускую мову. Прааналізуйце і вызначце іх паходжанне, будову і спосабы ўтварэння.

Микропроцессор, оперативная память, мини-ЭВМ, поршневой палец, аппаратный сниффер, кэш-память, уравнение Дирака, потенциальная яма, бэр, алгоритм поиска, кюрий, дисковод, асинхронность, генератор двоичных чисел, вольт, гальванометр, межмодульный интерфейс, светофильтр, дегидрация, андезит, загрузка, эффект Комптона, фарадометр, срез, колено, ИМС, зонтик простой, объектно-ориентированное программирование, окно текста.


Практыкаванне № 67. Зрабіце пераклад тэксту на беларускую мову. Выдзеліце тэрміны. Ахарактарызуйце іх спецыфічныя рысы, паходжанне і спосаб утварэння.

І. Видеоадаптеры персональных компьютеров

Устройство, которое называется видеоадаптером (или видеоплатой, видеокартой), есть в каждом компьютере в виде устройства, интегрированного в системную плату, либо в качестве самостоятельного компонента – платы расширения. Главная функция, выполняемая видеокартой, – это преобразование полученной от центрального процессора информации и команд в формат, который устанавливается электроникой монитора для создания изображения на экране. Монитор обычно является неотъемлемой частью любой системы, с помощью которого пользователь получает визуальную информацию.

Видеоконтроллер отвечает за вывод изображения из видеопамяти, регенерацию её содержимого, формирование сигналов развертки для мониторов и обработку запросов центрального процессора. Для исключения конфликтов при обращении к памяти со стороны видеоконтроллера и центрального процессора первый имеет отдельный буфер, который в свободное от обращений ЦП время заполняется данными из видеопамяти.

ЦАП (цифроаналоговый преобразователь, DAC) служит для преобразования беспрерывного потока данных, формируемого видеоконтроллером в уровни интенсивности цвета, подаваемые на монитор. Все современные мониторы используют аналоговый видеосигнал, поэтому возможный диапазон цветов изображения определятся только параметрами ЦАП.

Видео-ПЗУ – постоянное запоминающее устройство, в которое записаны видео-BIOS, экранные шрифты, служебные таблицы и т.п. ПЗУ не используется видеоконтроллером напрямую – к нему обращается только центральный процессор, и в результате выполнения им программ из ПЗУ происходят обращения к видеоконтроллеру и видеопамяти.

Изображение – відарыс ЗУ – запамінаючае прыстасаванне

Неотъемлемый – неад’емны Пользователь – карыстальнік Преобразователь – пераўтваральнік Развёртка – разгортка

Результат – вынік Содержимое – змесціва


Практыкаванне № 68. Падзяліце тэкст на сэнсава-граматычная часткі і абзацы. Абазначце тэмы, падтэмы і мікратэмы. Укажыце сродкі міжфразавай сувязі ў тэксце.
Маніторы і здароўе
Манітор з’яўляецца крыніцай амаль усіх відаў электрамагнітных выпраменьванняў. У залежнасці ад уздзеяння на аб’ект гэтыя выпраменьванні бываюць іанізуючымі і неіанізуючымі. Да іанізуючых адносіцца рэнтгенаўскае выпраменьванне, якое шырока выкарыстоўваецца ў медыцыне, да неіанізуючых – электрамагнітнае выпраменьванне. Рэнтгенаўскае выпраменьванне пры пэўнай дозе выпраменьвання можа выклікаць узнікненне злаякасных пухлін. У сваю чаргу электрамагнітныя палі звышнізкай частаты не ўяўляюць пагрозы для здароўя чалавека, аднак з прычыны таго, што іх уздзеянне дасканала не вывучана, рэкамендуецца паменшыць або звесці сустрэчу з імі на нуль. Большасць карыстальнікаў у час працяглай працы з маніторам адчуваюць боль у вочных яблыках, слёзацячэнне ці, наадварот, сухасць, пачырваненне вачэй. Пры гэтым часта непакоіць галаўны боль, з’яўляецца хуткая стамляльнасць. Асаблівасцямі дысплейнага выяўлення з’яўляецца яго высокая частата кадраў, адносна нізкая кантрастнасць, а таксама той факт, што манітор з’яўляецца крыніцай святла. Усё гэта магло прывесці да ўзнікнення камп’ютэрнага зрокавага сіндрому. Такім чынам, рана ці позна КЗС узнікае ў кожнага карыстальніка. Адрозніваецца толькі час, неабходны для ўзнікнення сімптомаў. Для прафілактыкі КЗС рэкамендуецца захоўваць мінімальныя патрабаванні да манітору і праводзіць комплекс практыкаванняў для вачэй. Існуе мноства розных методык такіх практыкаванняў, якія можна знайсці па адрасе www.gi.ru.
Практыкаванне № 69. Перакладзiце словы. Утварыце прыметнiкi ад дадзеных назоўнiкаў i складзiце з iмi словазлучэннi.

Сеть, рентген, равновесие, вещество, дисперсия, повреждение, многофазовость, дисплей, волна, процесс, бесконечность, результат, клетка, цикл, единица, цепь, влажность, целесообразность, сверхскорость, напряжение, опасность, устойчивость, восстановление, соответствие, блок, катод, источник, радиация, прочность, расчет, режим, функция, четность, определение, вычисление, импульс, число, спутник, период, диагностика, операция, прогрессия, тождество, идентификация.


Практыкаванне № 70. Зрабiце кампазiцыйна-структурны i лексiка-граматычны аналiз тэксту па дадзенай схеме:

1. Стыль (падстыль), тып тэксту.

2. Кампазiцыя (структурна-семантычныя часткi; тэма-падтэма-мiкратэма).

3. План тэксту.

4. Лексiчныя сродкi.

5. Марфалагiчныя асаблiвасцi.

6. Сiнтаксiчныя асаблiвасцi.

  1   2   3


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка