Інтарэсы ў праве




Дата канвертавання01.05.2016
Памер60.17 Kb.
Інтарэсы ў праве

Вялікія пераўтварэнні, якія адбыліся ў Беларусі ў апошнія гады, прывялі да карэнных змен дзяржаўных інстытутаў і прававой сістэмы. Наша краіна абнавіла заканадаўства як шляхам выкарыстання агульнаеўрапейскіх прынцыпаў права, так і пасродкам узбагачэння зместа дзеючых і фарміравання новых галін заканадаўства. Ва ўмовах сусветнага фінансавага крызісу, палітычнай і эканамічнай нестабільнасці ў шматлікіх еўрапейскіх краінах неабходна аналізаваць вопыт пошукаў новых прававых рашэнняў, якія заўсёды вядуцца ва ўмовах складанай сацыяльна-палітычнай сітуацыі, калі вызначаная група, якая мае ўплыў на палітычную сістэму валодае ўласнымі інтэрасамі, і прапаноўваць свае спосабы рашэння задач і на аснове гэтых рашэнняў размяжоўваць інтэрасы вызначаных груп і дзяржавы. Гэта неабходна для таго, каб навучыцца ўлічваць нацыянальныя інтэрасы, якія адлюстроўваюць патрэбнасці грамадства, дзяржавы і грамадзян, што, дарэчы, з'яўляецца галоўным механізмам развіцця прававой сферы. Часта дэкларуемым інтэрасам нярэдка не адпавядаюць рэальныя матывы і дзеянні ўдзельнікаў працэсу праватворчасці і праваўжывання, а інтэрасы дзяржавы прыносяцца ў ахвяру іншым інтэрасам. Вышэйназванныя акалічнасці актуалізуюць праблему разумення інтэрасаў у праве.

Досыць складана сёння прадставіць эфектыўна дзеючую сацыяльную сістэму без наяўнасці норм, правілаў і патрабаванняў, якія забяспечваюць функцыянаванне і арганізацыю грамадства. Сістэма такіх правілаў паводзін шмат у чым абумоўлена натуральнымі патрэбамі грамадскага ўзнаўлення, якое патрабуе аб'ектыўнага падпарадкавання ўзаемаадносін у грамадстве. Найважнейшым элементам дзеючай у грамадстве іерархіі сацыяльных норм, якія выступаюць у якасці рэгулятара грамадскіх адносін і павядзенні людзей, з'яўляецца права.

Права – сістэма агульнаабавязковых фармальна вызначаных норм, якія рэгулююць найбольш значныя для дзяржавы адносіны з пазіцыі замацаванай іерархіі светапоглядных каштоўнасцяў, прынятых па вызначальнай працэдуры, якія адлюстроўваюць сацыяльную скіраванасць развіцця і якая выконваецца шляхам дзяржаўнага прымусу.

Інтарэсы прадстаўляюць сабой сродкі ўздзеяння на права ва ўласных мэтах. Сістэму інтарэсаў у праве неабходна разглядаць з пазіцыі трох яе элементаў:


  1. Інтарэсы вызначаных сацыяльных груп.

  2. Іерархія дзяржаўных інтарэсаў, выяўляных у праве.

  3. Механізм адаптацыі інтарэсаў груп у праве.

Інтарэсы вызначаных сацыяльных груп могуць выражацца ў сацыяльнай і палітычнай сістэмах.

Любая палітычная сістэма мае сваю ўнікальную сукупнасць інстытутаў, узаемадзеючых паміж сабой і накіраваных на барацьбу за ўладу. Кожны інстытут палітычнай сістэмы прадстаўляе сабой сукупнасць поглядаў, тэорый, канцэпцый, сродкаў, якія выражаюць метады барацьбы за ўладу, метады ажыццяўлення кіравання ў выпадку перамогі ў палітычнай барацьбе. Дадзеныя інтарэсы, прадстаўленыя аднім палітычным інстытутам вельмі часта супярэчаць інтарэсам другіх інстытутаў, што прыводзе да іх канфлікту. Кожны падобны інстытут палітычнай сістэмы спрабуе навязаць свае інтарэсы праву, якое, у сваю чаргу, з’яляецца крытэрыем размежавання інтэрасаў і сацыяльных канфліктаў.

У адрозненні ад палітычнай сістэмы, інстытуты сацыяльнай сістэмы не ставяць сваёй мэтай барацьбу за ўладу, але таксама яны маюць свае ўласныя інтарэсы, якія хочуць замацаваць у праве. Але сацыяльная сістэма, лабіруя свае інтарэсы апасродкава уплывае на палітычную сістэму, інстытуты якой могуць выкарыстоўваць інтарэсы сацыяльнай сістэмы ў мэтах сваёй дзейнасці. Палітычная і сацыяльная сістэма узаемадзейнічаюць і супрацьборнічаюць паміж сабой, тым самым уплываючы на праватворчасць і праваўжыванне.

З другога боку, дзяржава, з’яўляючыся элементам палітычнай сістэмы, у сваю чаргу замацоўвае іерархію інтарэсаў. Інтарэс, замацаваны ў праве, у шматлікіх аўтараў раскрываецца праз азначэнне “каштоўнасць”. Так, Кудраўцаў В.Н лічыў, што каштоўнасці ёсць прадметы, з'явы і іх уласцівасці, якія патрэбны (неабходны, карысны, прыемны і інш.) людзям вызначанага грамадства або класа і асобнай асобы ў якасці сродку задавальнення іх патрэбнасцяў і інтэрасаў, а таксама ідэі, падахвочванні і ў якасці нормы, мэты або ідэалу1. А.Ф. Чарданцаў пісаў, што каштоўным для чалавека становіцца тое, што служыць задавальненню яго асабістых патрэбнасцяў або патрэбнасцяў грамадства2. І. Неноўскі лічыў, што каштоўнасці - гэта рэчы, звернутыя да чалавека, У гэтым сэнсе каштоўнасць не ёсць сам прадмет, каштоўнасць - гэта прадмет у яго сувязі з чалавекам, з пункта гледжання яго значнасці для чалавека. Каштоўнасці выяўляюць значэнне рэчаў і іх уласцівасцяў для чалавека3.

Калі мы разглядаем права, то неабходна мець на ўвазе, што яно па сваёй прыродзе з’яўляецца прадуктам знешняй дзейнасці розных сацыяльных груп, таму, як і любая другая чалавечая дзейнасць, мае ў сваёй аснове адлюстраванне вызначаных інтарэсаў. Гэта выражаецца у нормах права, яго прынцыпах, у праваадносінах, у тлумачэнні права і г.д. У сувязі з гэтым, можна адзначыць, што права у большасці выпадкаў не мае сваіх каштоўнасцяў, а толькі фармалізуе ўжо існуючыя каштоўнасці іншых сацыяльных рэгулятараў (маралі, рэлігіі, традыцыі і г.д.), будуе іх іерархію і на гэтым базісе прапаноўвае варыянты належных паводзінаў і вядзе дыялог з другімі інстытутамі палітычнай і сацыяльнай сістэмы. Так, у Законе Рэспублікі Беларусь "Аб свабодзе сумлення і рэлігійных арганізацыях", у прэамбуле якой гаворыцца аб прызнанні "вызначальнай ролі Праваслаўнай царквы ў гістарычным станаўленні і развіцці духоўных, культурных і дзяржаўных традыцый беларускага народа; духоўнай, культурнай і гістарычнай ролі Каталіцкай царквы на тэрыторыі Беларусі; неаддзельнасці ад агульнай гісторыі народа Беларусі Евангелічна-лютэранскай царквы, юдаізму і іслама;".

Пры канфлікце інтарэсаў права аддае прыярытэт больш значным для яго каштоўнасцям. Так, згодна з артыкулам 112 Канстытуцыі калі пры разглядзе канкрэтнай справы суд прыйдзе да вываду аб неадпаведнасці нарматыўнага акта Канстытуцыі, ён прымае рашэнне ў адпаведнасці з Канстытуцыяй і ставіць ва ўстаноўленным парадку пытанне аб прызнанні дадзенага нарматыўнага акта неканстытуцыйным.



Механізм адлюстравання сацыяльных інтарэсаў розных сацыяльных груп, як правіла, мае нарматыўны характар і ўласную працэдуру. Так, у артыкулах 44 і 45 Закона “Аб нарматыўных прававых актах” замацавана, што дзяржаўныя органы і службовыя асобы, не якія з'яўляюцца суб'ектамі нарматворчай ініцыятывы, а таксама арганізацыі і грамадзяне накіроўваюць свае прапановы па прыняцці (выданню) нарматыўнага прававога акту або ўносяць праект нарматыўнага прававога акту дзяржаўным органам (службовым асобам), мелым адпавядалыя паўнамоцтвы, у парадку, усталяваным заканадаўствам Рэспублікі Беларусь; правам заканадаўчай ініцыятывы па пытанні аб змене і дапаўненні Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь валодаюць Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь або не меней 150 тысяч грамадзян Рэспублікі Беларусь, якія валодаюць выбарчым правам. Згодна з артыкулам 11 Закона “Аб прафесійных саюзах” прафсаюзы маюць права ў адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь ажыццяўляць грамадскі кантроль за захаваннем заканадаўства Рэспублікі Беларусь па сацыяльнай абароне грамадзян. Згодна з арт.8 і 11 Закона Рэспублікі Беларусь "Аб палітычных партыях" палітычныя партыі дасягаюць сваіх мэт і задач пасродкам удзелу ў выбарах, актывізацыі ўдзелу грамадзян у кіраванні дзяржаўнымі і грамадскімі справамі, у фарміраванні прадстаўнічых органаў, уздзеянні ў рамках заканадаўства іншымі спосабамі на стан грамадскай думкі; палітычныя партыі са дня іх дзяржаўнай рэгістрацыі маюць права: абараняць правы і законныя інтэрасы, а таксама ўяўляць законныя інтэрасы сваіх членаў у дзяржаўных органах і іншых арганізацыях.
Пры аналізе інтарэсаў розных сацяльный груп у першую чаргу неабходны зыходзіць з нацыянальных інтарэсаў. Кожны інтарэс да прававой сістэмы Рэспублікі Беларусь павінен быць абмежаваны нейкай экспертызай на адэкватнасць. Любая прававая канцэпцыя павінна быць ацэнена з пазіцыі яе дапушчальнасці і суаднясення з нацыянальнымі інтарэсамі Нашай краіны, адлюстраваных у іерархіі каштоўнасцяў. Апрабіраванне інтарэсаў розных сацыяльных груп у Беларусі трэба абмяжоўваць, пакідаючы толькі тыя нормы, якія на дадзены момант падыходзяць да беларускай прававой сістэмы. Гэта будзе фактарам захавання незалежнасці і будавання сваёй гісторыі ў кантэксце сусветнага фінансавага крызісу.

Спіс літаратуры


  1. Конституция Республики Беларусь 1994 года (с изменениями и дополнениями, принятыми на республиканских референдумах 24 ноября 1996 г. и 17 октября 2004 г.). - Минск: Амалфея, 2007. - 48 с.

  2. Кудрявцев, В.Н. Закон, поступок, ответственность / В.Н. Кудрявцев. - М.: Наука, 1986. - 448 с.

  3. Неновски, Н.К. Право и ценности / Н.К. Неновски; под ред.: В.Д. Зорькин. - М.: Прогресс, 1987. - 248 с.

  4. Черданцев, А.Ф. Социальная ценность социалистического права / А.Ф. Черданцев // Совет. государство и право. – 1978. - № 7. – С. 21-28



1 Кудрявцев В.Н. Закон, поступок, ответственность. – М., 1986. – с.64

2 Черданцев А.Ф. Социальная ценность социалистического права // Сов. Гос. и право. – М., 1978. - №7. – с.22, 24

3 Неновски. Право и ценности.1987, с.25


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка