I. historia st. Petersburga




Дата канвертавання27.04.2016
Памер51.29 Kb.
I. HISTORIA ST. PETERSBURGA

  1. Wstęp

  2. Początek…

  3. Założenie St. Petersburga

  4. Piotr Wielki

  5. Córka Piotra Wielkiego

  6. Caryca Katarzyna

  7. Dobrze zaplanowane miasto

  8. W drodze do kapitalizmu

  9. Przełom XX wieku

  10. I wojna światowa i rewolucja

  11. Socjalistyczne miasto Lenina

  12. II wojna światowa i 900-dniowe oblężenie Leningradu

  13. Odbudowa Leningradu

  14. Leningrad w ZSSRSankt Petersburg dziś

HISTORIA ST. PETERSBURGA




Wstęp

Wg standardów zarówno europejskich jak i rosyjskich St. Petersburg jest relatywnie młodym miastem. Założony został w roku 1703 a w 2003 hucznie obchodził 300-rocznicę istnienia. Jednak pomimo „młodego” wieku, Petersburg ma bogatą i dramatyczną historię. Od pierwszych dni, kiedy Petersburg powstawał jako “Raj” Piotra Wielkiego i Wenecja Północy, do współczesnych wydarzeń roku 1991, miasto tętni życiem. St. Petersburg zawsze był miastem mitów i tajemnic. Chyba nie ma drugiego tak młodego miasta, które było by przesiąknięte tyloma legendami i historiami.



Początek…

Tereny położone wzdłuż Newy należały do dawnej Rusi przynajmniej od początku IX w. Jednak losy tej ziemi związane są także z plemionami Słowian, Finów i innych grup etnicznych.

Od ok. IX w. ten teren był częścią Nowogrodu. Nowogród stanowił ważne centrum handlu i rzemiosła, nie tylko w skali kraju ale i międzynarodowej. Kupcy nowogrodzcy handlowali z Europą Zachodnią i Północną, później także z miastami Hanzy. Cały handel odbywał się za pośrednictwem rzeki Newy i jeziora Ładoga. W roku 1240, kiedy większa część wschodniej i centralnej Rusi była pogrążona w walkach z najeźccami z Mongolii, siły szwedzkie przybiły do brzegów Newy.

Oddziały nowogrodzkie, pod wodzą księcia Aleksandra wyszły na spotkanie wroga. W dniu 15.07.1240 stoczono Bitwę Newską, w której zwycięstwo odniosły wojska ruskie. Ta bitwa przeszła do historii jako symbol dramatycznych walk o niepodległość Rusi, a książę Aleksander zyskał przydomek Aleksander Newski. Książę Aleksander, jako obrońca Rusi i wiary chrześcijańskiej, uznany został za świętego ruskiego kościoła prawosławnego. W XVIII w. Aleksander został mianowany patronem St. Petersburga – “Raju” Piotra Wielkiego nad Newą.


Kiedy w XVI w. Nowogród został przyłączony do państwa Moskiewskiego, tereny rozciągające się wzdłuż Newy stały się częścią scentralizowanego państwa - Rusi Moskiewskiej. Jednak na początku XVII w. Ruś ogarnęły liczne niepokoje i walki wewnętrzne, które zaczęły się po śmierci ostatniego cara z dynastii Rurykowiczów – Fiodora Joannowicza (syna Iwana Groźnego), który nie zostawił następcy tronu. Nowy władca, Wasilij Szucki sprzymierzył się ze Szwedami, by stanęli po jego stronie. Kiedy Szwedzi zdali sobie sprawę, w jak słabym stanie jest państwo ruskie, rozpoczęli okupację znacznych terenów na północnym-zachodzie Rosji. Już po opanowaniu tronu przez dynastię Romanowów (1913), Rosja ponosiła pewne straty terytorialne. O kształcie nowej granicy pomiędzy Szwecją a Rosją zadecydowała umowa zawarta w Stolbowie (1617). Do końca wieku lat obszary położone nad Newą należały do Szwecji, która w ten sposób skutecznie pozbawiła Rosję wpływów handlowych na Bałtyku.
Pod koniec XVII w. Rosja zapragnęła odzyskać dostęp do Bałtyku. Piotrowi Wielkiemu zależało na zawiązaniu stosunków z Zachodem. Chcąc tego dokonać, rozpoczął Wojnę Północną ze Szwecją (1700-1721). W roku 1703 Rosjanie zyskali kontrolę nad Newą i 16 maja 1703 (27 maja wg. współczesnego kalendarza) założono St. Petersburg.




Założenie St. Petersburga

Podczas walk toczących się w czasie Wojny Północnej ze Szwecją, wojska rosyjskie stopniowo posuwały się od jeziora Ładoga wzdłuż Newy, do szwedzkiego fortu Nienszanz. Po 8-dniowym oblężeniu, 1 maja 1703 roku szwedzki garnizon poddał się. Do obrony nowo odzyskanych terenów Piotr Wielki potrzebował fortecy, jednak Nienszanz był na to zbyt mały, a poza tym bardzo zniszczony. Szukając miejsca na założenie fortecy, wybór Piotra Wielkiego padł na wyspę Enisaari, którą Rosjanie nazywali Zajaczii Ostrov.


Twierdza petersburska (Twierdza św. Piotra i Pawła) została założona16 maja 1703 (27 maja wg zreformowanego kalendarza) i ten dzień obchodzony jest jako oficjalne urodziny miasta. Kilka dni później zbudowano drewniany pałacyk Piotra Wielkiego – był to pierwszy dom w St. Petersburgu. Budowę oryginalnych glinianych murów twierdzy ukończono pod koniec lata 1703 roku, pod szczególnym nadzorem cara i jego bliskich współpracowników. Budowniczowie twierdzy ( w większości żołnierze i wieśniacy) pracowali w bardzo prymitywnych warunkach, w bardzo wilgotnym klimacie, nie mając porządnego zakwaterowania, cierpiąc z powodu niedoborów żywności. Pracując od świtu do zmierzchu, wielu z nich zmarło. Jednak z powodu wciąż toczącej się wojny, jak najszybsze ukończenie fortecy było dla cara sprawą najważniejszą.

Już w sierpniu 1703 nowi osadnicy ucierpieli od typowych dla St. Petersburga powodzi. Teren ten uważano za bardzo niezdrowy na zakładanie tu miasta, jednak miał on bardzo duże znaczenie strategiczne, dlatego też Piotr Wielki kontynuował budowę miasta, pomimo strat i dodatkowych wydatków. W rok po założeniu, St. Petersburg Piotra Wielkiego był niewielkim miasteczkiem położonym wokół fortecy, lecz już w roku 1712 był miastem na tyle dużym, by stać się nową stolicą Rosji.




Piotr Wielki

W pierwszych latach swojej historii St. Petersburg doświadczył niesamowitej przemiany z rzadko zaludnionego bagna w eleganckie europejskie miasto.

Pierwszym budynkiem tu zbudowanym była forteca Piotra i Pawła. Choć zaprojektowana w celu obrony przed szwedzką armią i marynarką, twierdza nie była użyta w czasie walk. Mimo, iż ten teren był pod szczególną ochrona armii, osobne fortyfikacje miały także budynki Admiralicji. Admiralicja była centrum różnorakich przedsięwzięć związanych z St. Petersburgiem. Tu budowano najpotężniejsze statki floty rosyjskiej na Bałtyku. Dzięki nim Rosja odniosła wiele zwycięstw na morzu, w czasie Wojny Północnej. Wiele nazw dzielnic i ulic St. Petersburga do dziś przypomina o przygotowaniach wojennych Piotra Wielkiego (Liteiny - "Plac Odlewniczy", Smolny - "Plac Smolarski", gdzie odbywała się produkcja smoły na potrzeby stoczni, itp.).
Car Piotr I początkowo mieszkał w niewielkim domku, który przeszedł do historii jako Domek Piotra Wielkiego. Pałac Letni zbudowano dla Piotra w roku 1714, podobnie jak położony nad rzeką Pałac Zimowy. Wówczas nie istniały jeszcze mosty przez Newę i transport odbywał się na łodziach (z tego względu Petersburg nazywano „Wenecją Północy”). Pierwsze centrum miasta utworzono na terenie pomiędzy twierdzą a Domkiem Piotra Wielkiego, miejsce to przyjęło następnie nazwę Placu Trójcy Świętej. Głównym punktem miasta był teren niedaleko pierwszego w St. Petersburgu kościoła Św. Trójcy. Powstały pierwsze siedziby lokalnej elity, rynek targowy - Gostinyi Dvor, gospody i bary.

Większość wydarzeń towarzyskich w St. Petersburgu (bale, przyjęcia) odbywało się w Ogrodzie Letnim lub w pałacu Generalnego Gubernatora St. Petersburga, luksusowym Pałacu Menshikova. Niewiele budynków, jakie powstały w Petersburgu na początku XVIII w. Dotrwało do naszych czasów, wiele z nich zniszczono lub przebudowano. Przykładem oryginalnej architektury z początków Petersburga mogą być: budynek „Dwunastu Kolegiów” oraz dom Kikina. Wiele z oryginalnych budynków w mieście zbudowano według planów, które osobiście akceptował car.

Architektem, któremu zawdzięczamy ogólny układ architektoniczny St. Petersburga był Jean Batist Leblon. Za jego czasów powstały pałac Menszikowa oraz Kunstkamera. Wkład w wygląd architektoniczny miasta miał także utalentowany rzeźbiarz Bartolomeo Rastrelli.

Niektóre budynki w centrum St. Petersburga do dziś zachowały klimat tamtejszej barokowej architektury. Kiedy w roku 1725 zmarł Piotr Wielki, władzę przejęła jego żona Katarzyna, a od tego czasu tron Rosji przechodził z rąk do rąk co kilka lat.

W tym czasie St. Petersburg był na krótko zapomniany. Na krótki czas (pod koniec lat 1720-tych) Sąd Generalny przeniesiono z powrotem do Moskwy. Wielu znamienitych możnowładców i kupców, zmuszonych przez Piotra Wielkiego do przeprowadzki do St. Petersburga, opuszczało w tym okresie to miasto. St. Petersburg znów odżył, gdy córka Piotra Wielkiego – Elżbieta została carycą w roku 1741. Za jej panowania St. Petersburg stał się tętniącą życiem stolicą europejską, liczącą 150 tys. mieszkańców.




Córka Piotra Wielkiego

Za panowania Elżbiety, córki Piotra Wielkiego, St. Petersburg naprawdę osiągnął status stolicy europejskiej. Na początku tego okresu eleganckie budowle powstawały w sąsiedztwie obskurnych chat.

Po 20 latach panowania Elżbiety, St. Petersburg i okolica mogła już rywalizować z najpiękniejszymi miastami Europy. Majestatyczny blask miasta podkreślały podmiejskie rezydencje carskie. Posiadłość Piotra Wielkiego, Peterhof, został przebudowany przez Bartolomeo Rastrelli, twórcę Pałacu Zimowego i Katedry Smoleńskiej. Wielki Pałac i Wielka Kaskada w Peterhof zostały udekorowane z niesamowitym przepychem. Taki styl był typowy dla czasów Elżbiety, utrzymanie jej ogromnego dworu stanowiło niemałe obciążenie dla carskiego skarbca. Pałac Ekateriński w Carskim Siele (obecnie miejscowość Puszkin), który początkowo należał do żony Piotra Wielkiego, Katarzyny, został za czasów Elżbiety przekształcony we wspaniałą rezydencję z ogromnym i dopracowanym w najmniejszym szczególe ogrodem barokowym.

Elżbieta zleciła budowę klasztoru Smolnego i Pałacu Zimowego, zmarła jednak przez zakończeniem ich budowy. Na ironię, za czasów panowania Elżbiety teren wokół pałacu, późniejszy Plac Pałacowy, był pastwiskiem dla krów. Elżbieta próbowała kontynuować politykę swego ojca. W przeciwieństwie do niektórych swoich poprzedników, wolała ona by najwyższe stanowiska w Rosji zajmowali Rosjanie, a nie obcokrajowcy. Jako mecenas sztuki i nauki rosyjskiej, Elżbieta założyła Rosyjską Akademię Sztuk Pięknych. Należy też wspomnieć, że Elżbieta była bardzo towarzyska: zamiast pracy preferowała bale, przyjęcia, maskarady, pokazy sztucznych ogni i inne rozrywki.

Siostrzeniec Elżbiety, Piotr III nie panował długo. Krótko po objęciu władzy został zdetronizowany przez swą małżonkę, niemiecką księżniczkę, która wkrótce zdobyła miano sławnej Carycy Katarzyny Wielkiej. Za jej panowania St. Petersburg stał się Wielkim Miastem.




Caryca Katarzyna

Katarzyna Wielka doszła do władzy w roku 1762, po zamachu stanu, który przeprowadziła z pomocą oficerów ze Straży Carskiej. W przeciwieństwie do swojego męża, Katarzyna cieszyła się sympatią elity kraju, pozytywnie odnosiła się do niej także Europa, zwłaszcza ze względu na jej kontakty z przedstawicielami Oświecenia francuskiego. Dwór Katarzyny był niezwykle zbytkowny. Jako pierwsza z władców Rosji, Caryca Katarzyna przeniosła się do nowo wybudowanego Pałacu Zimowego.

Katarzyna zapoczątkowała carską kolekcję sztuki, która później przekształciła się w słynny na cały świat Ermitaż. Na potrzeby rozrastającej się kolekcji zaadoptowano kilka dalszych budynków (Mały Ermitaż oraz Stary Ermitaż). Niedaleko pałacu powstał Teatr Ermitażu, cały zaś teren wokół tego kompleksu zyskał jednolitą oprawę architektoniczną, powstały tu wytworne domy i pałace. Położone w tej reprezentacyjnej części St. Petersburga, lewe nabrzeże Newy zyskało swój obecny, charakterystyczny wygląd poprzez obłożenie brzegów rzeki płytami z czerwonego granitu. W latach 1773-86 powstał także wspaniały żelazny płot wokół Ogrodu Letniego – dzieło Juri Feltena. Pod patronatem Katarzyny rozkwitała nauka, sztuka i handel.

Powstały nowe budynki Rosyjskiej Akademii Nauk, Akademii Sztuk Pięknych oraz pierwsza Biblioteka Publiczna (obecnie Rosyjska Biblioteka Narodowa). Na Newskim Prospekcie otworzono centrum targowe Gostinyi Dvor. Założono wiele instytucji naukowych. W Carskim Siele powstało kilka budynków, otaczających główny pałac. Jeden z nich – Galeria Camerona, służyło za kwaterę Katarzynie Wielkiej. Wspaniały park, otaczający posiadłość do dziś nosi ślady hucznego i wytwornego życia, jakie prowadziła tu Caryca Katarzyna wraz ze swoim dworem. Wśród wielu reform przeprowadzonych przez Katarzynę wymienić można reformę administracyjna St. Petersburga. W 1766 roku utworzono stanowisko burmistrza – „głowy miasta” ("gorodskoi golova").

W roku 1774 utworzono Magistrat (Sąd Miejski), a w 1786 r. przekształcono go w Dumę Miejską. W roku 1873 Carycy Katarzynie wystawiono pomnik w ogrodzie zaraz na przeciwko Newskiego Prospektu (przy Bibliotece Publicznej i Teatrze Aleksandryjskim). Tysiące ludzi odwiedza grób Katarzyny w katedrze Św. Piotra i Pawła.




Dobrze zaplanowane miasto

Po śmierci Katarzyny Wielkiej w roku 1796, rozpoczął się zupełnie nowy okres w historii Rosji. Syn Carycy Katarzyny, Paweł I prowadził bardzo konserwatywną politykę, ograniczył też samodzielność St. Petersburga i poczynił kroki w kierunku zcentralizowania administracji w Rosji. Paweł I żył w ciągłym strachu przed zamachami na jego życie.

Próbując zabezpieczyć się przed ewentualnymi zamachami, Paweł I zbudował dla siebie dobrze chroniony pałac, zwany Zamkiem Michajłowskim. Mimo tego, nie zdołał uciec przez zamachowcami i 12 marca 1801 został zamordowany w nowowybudowanym pałacu, we własnej sypialni. Jak na ironię, zamach zorganizował jego własny syn Aleksander, który przysięgał kontynuować politykę prowadzoną przez swoją babkę, Carycę Katarzynę. Po przejęciu władzy Aleksander I wprowadził serię reform. Stworzył nową strukturę rządu, powołując w 1802r. ministrów, odpowiedzialnych bezpośrednio przed carem. W 1810 powołał Radę Krajową. Ze jego rządów rozkwitała biurokracja. Wkrótce St. Petersburg stał się wysoce zbiurokratyzowanym, uporządkowanym miastem, a regularne układ ulic i restrykcyjna polityka tylko pogłębiały to wrażenie.

Za panowania Aleksandra I armia rosyjska zatrzymała armię Napoleona i zmusiła Francuzów do powrotu do Paryża (1812-14). Zdobyte sztandary francuskie umieszczono w nowowybudowanym Soborze Kazańskim, gdzie w 1813 r. pochowany został dowódca Armii Rosyjskiej, marszałek polowy Kutuzov. W stolicy imperium rosyjskiego, jaką był wówczas St. Petersburg, wszystko musiało być na swoim miejscu. Był to okres rozkwitu kompleksów architektonicznych i doprowadzonego do perfekcji stylu „klasycznego”. Budynek Admiralicji, dowództwa floty rosyjskiej, przebudowano w latach 1806-23. Na południowym brzegu Wyspy Wasiljewskiej (tzw. „Strelka”) zbudowano giełdę i Kolumny Rostralskie. Plac Sztuk Pięknych, wraz z Pałacem Michajłowskim zaprojektowane zostały przez Carlo Rossiego (1819-25). W roku 1818 rozpoczęto budowę Katedry Izaakowskiej, która trwała 40 lat.

Nagła śmierć Aleksandra I w Taganrogu (mówi się, że car uciekł na Syberię, bo nie był w stanie znieść ciężaru władzy) w grudniu 1825, wywołała kryzys polityczny. Grupa młodych oficerów armii (później nazwanych „Dekabrystami”) rozpoczęła powstanie, mając nadzieję że Mikołaj I, młodszy brat Aleksandra, zgodzi się na podpisanie konstytucji Rosji. Oficerowie i podlegli im żołnierze zgromadzili się na Placu Senackim, ale nie podjęli żadnych działań. Powstanie zostało brutalnie stłumione, pięciu z jego organizatorów stracono, a resztę zesłano na Sybir. Ze względu na Powstanie Dekabrystów, nowy car Mikołaj I przedsięwziął bardzo konserwatywną politykę. Rosja pozostała zacofanym ekonomicznie, zbiurokratyzowanym państwem. Ten stan był dobrze widoczny w St. Petersburgu – dążenie do porządku osiągnęło absurdalne rozmiary.

Ideałem cara Mikołaja była armia i wojskowy rygor. Wojskowy porządek panował wszędzie. Nawet szkoły cywilne traktowane były na zasadach uczelni wojskowych. Paradoksalnie jednak, w tak kontrolowanym i nadzorowanym społeczeństwie nastąpił rozkwit kultury rosyjskiej. Swe najlepsze utwory pisał wtedy Aleksander Puszkin, zanim nie zginął w pojedynku w roku 1837. Michaił Glinka, jeden z pierwszych wybitnych kompozytorów rosyjskich, pisał swe najlepsze opery i utwory kameralne. Od 1837 w St. Petersburgu żył Fiodor Dostojewski, który swą karierę jako pisarz rozpoczął w roku 1844. Pomimo oczywistego zacofania gospodarczego, którego rezultatem była poniżająca klęska Rosji w Wojnie Krymskiej (1853-56), kraj ten stopniowo wstępował na drogę postępu technologicznego. W roku 1837 otworzono pierwszy w Rosji odcinek kolei żelaznej.

Łączył on St. Petersburg z carską rezydencją w Carskim Siele (obecnie Puszkin). W roku 1851 kolejna linia kolejowa połączyła St. Petersburg z Moskwą. W roku 1850 otwarto pierwszy stały most na Newie. Wcześniej istniały tylko mosty tymczasowe (pontonowe), które nie nadawały się do eksploatacji w zimie. St. Petersburg stawał się coraz bardzie majestatyczny. Zespół architektoniczny Placu Pałacowego ukończono, tworząc budynek Straży Generalskiej (1819-29), Kolumnę Aleksandra (1830-34) oraz siedzibę Straży Królewskiej (1837-43). W latach 1839-44 dla ukochanej córki Mikołaja, Marii wybudowano Pałac Mariński (obecnie ratusz miejski). Sobór Izaakowski, główną świątynię Rosji Carskiej, ukończono w roku 1858, już po śmierci Mikołaja I, kiedy na tronie zasiadał jego syn Aleksander II.




W drodze do kapitalizmu

Gdy władzę objął Aleksander II, Rosja próbowała podźwignąć się ze sromotnej klęski, jaką odniosła w Wojnie Krymskiej. Trzeba było przedsięwziąć zdecydowane kroki by zapewnić rozwój gospodarki i stabilność polityczną. Pod panowaniem Aleksandra II przeprowadzono serię reform. W roku 1861 uwłaszczono chłopów rosyjskich, jednak musieli oni zapłacić za uprawianą ziemię. Przeprowadzono także reformę wojska oraz prawa (wprowadzono instytucję sędziego), jak również reformę administracyjną, która umożliwiła St. Petersburgowi dużą niezależność. Mimo znacznej skali reform, niektórzy rewolucjoniści zarzucali Aleksandrowi zbytni konserwatyzm.

Na życie Aleksandra II organizowano serię zamachów. W jednym z nich, 1 marca 1881 roku car został śmiertelnie ranny i zmarł tego samego dnia. Na miejscu zamachu zbudowano wspaniałą cerkiew Spas na Krowi (1883-1907). Niektóre z reform (w tym konstytucja, która była już gotowa do podpisu przez cara) zostały zniesione lub ograniczone. Rządy przejął syn Aleksandra II, niezwykle porywczy Aleksander III. Nastąpił kolejny okres represji i konserwatywnej polityki. W tym czasie jednak St. Petersburg stał się już kapitalistycznym miastem. Powstawały fabryki i zakłady (zarówno z kapitałem rosyjskim jaki i zagranicznym), Newski Prospekt i centrum miasta zapełniało się siedzibami banków i przedstawicielstwami przedsiębiorstw. Do końca lat 1890-tych nastąpił rozkwit budownictwa – kilkupiętrowe, eleganckie kamienice powstawały w całym mieście.

W tym czasie powstał także słynny teatr Mariński, zbudowany wraz z kilkoma pałacami dla możnowładców rosyjskich. Zbudowano także most Liteiny (tu zainstalowano pierwsze latarnie miejskie). Postawiono pomniki Katarzyny Wielkiej, Mikołaja I i Aleksandra Puszkina.



Przełom XX wieku

Ten okres był zarówno pełen blasku jak i problemów. Rozpoczął się wystawną koronacją Mikołaja II w Moskwie, która zakończyła się katastrofą na polach Kodyńskich1, z tysiącem ofiar. Okres ten zakończyła okrutna I wojna światowa. Zanim jednak to nastąpiło, St. Petersburg świętował.

W roku 1902 zbiurokratyzowany St. Petersburg świętował 100 rocznicę reformy rządu przeprowadzonej przez Aleksandra I, kiedy to powołani zostali pierwsi ministrowie. W maju 1903 roku St. Petersburg obchodził swoje 200-lecie. Z udziałem cara, uroczyście dokonano otwarcia nowego Mostu Trójcy Św. Następnie odprawiono nabożeństwo na placu Senackim, przy pomniku Brązowego Jeźdźca – pomniku założyciela miasta. Kłopoty zaczęły się w roku 1905. W styczniu 1905 pokojowa demonstracja robotników została ostrzelana przez armię. To wydarzenie poruszyło opinię publiczną i było początkiem rewolucji 1905-07. Wydarzenia z 9 stycznia 1905 przeszły do historii jako „krwawa niedziela”. 17 października 1905 Mikołaj II został zmuszony do wydania ukazu, w którym proklamował wiele praw obywatelskich i założył nowy parlament składający się z Dumy i Rady Państwa.

Otwarcie Dumy, które nastąpiło w roku 1906, rozbudziło nadzieje liberałów i inteligencji. Dzielnica, w której zlokalizowano Dumę wkrótce stała się najpopularniejszą dzielnicą miasta. Jednak nadzieja była krótkotrwała. Rząd ponownie ograniczył wiele swobód obywatelskich i zablokował wiele inicjatyw podejmowanych przez Dumę. W końcu, gdy cierpliwość mieszkańców wystawiona została na próbę także w czasie I wojny światowej, na ulicach St. Petersburga – Pietrogrodu, wybuchła w 1917 roku rewolucja. Ale zanim to nastąpiło, St. Petersburg stał się oazą dla najsłynniejszych artystów, muzyków, kompozytorów, pisarzy i poetów, dzięki którym ten okres w historii Petersburga nosi nazwę „Srebrnego Wieku”. Miasto, liczące 2 miliony ludzi, nowoczesna metropolia – było gotowe na podjęcie nowych wyzwań, ale wojna zmieniła wszelkie plany.



I wojna światowa i rewolucja

Kiedy w sierpniu 1914 wybuchła I wojna światowa, zdecydowano się na zmianę nazwy stolicy Rosji z St. Petersburga na Pietrogród. Poprzednia nazwa miała dla ówczesnych Rosjan nazbyt niemiecki wydźwięk. A Niemcy były w tym czasie wrogiem Rosji i gromadzono wszelkie siły by je pokonać. Większa część przemysłu lokalizowanego w Pietrogrodzie zaczęła produkować na potrzeby wojny, a wiele budynków, w tym znaczną część Pałacu Zimowego przekształcono w szpitale. Zatrzymano większość prac budowlanych w mieście. Jednak Rosja nie odnosiła sukcesów na froncie. Rząd carski skompromitował się, zaczęło wzrastać napięcie polityczne. Co gorsza, dostawy żywności do stolicy Rosji drastycznie zmniejszyły się pod koniec 1916 roku.

Pietrogród, zlokalizowany w północno-zachodniej części Rosji, był zaopatrywany w żywność dzięki połączeniom kolejowym. Po załamaniu się dostaw, co spowodowane było sytuacją wojenną, dla metropolii nastały ciężkie czasy. Nowy Rok w Pietrogrodzie jego mieszkańcy powitali ze złością stojąc w długich kolejkach przed sklepami z żywnością. Taka mieszanka niepokojów społecznych i rozgoryczenia spowodowanego wojną doprowadziła w lutym 1917 roku do wybuchu rewolucji i abdykacji Mikołaja II. W momencie wybuchu rewolucji car przebywał w Magiliowie, w dowództwie naczelnym armii. Kryzys polityczny i gospodarczy trwał przez cały rok 1917, kiedy to jesienią do władzy doszła partia bolszewicka z Włodzimierzem Leninem na czele. 25 października (7 listopada) z krążownika Aurora dano sygnał rozpoczęcia przez robotników i żołnierzy szturmu na Pałac Zimowy.

Aresztowano większość ministrów i na 73 lata władzę przejęli komuniści. Na początku 1918 roku wybuchła Wojna Cywilna (1918-1921), robotnicy i żołnierze którzy przeszli na stronę rewolucji w Pietrogrodzie stworzyli tzw. Czerwoną Straż, która później przekształciła się w Armię Czerwoną. Podczas gdy mężczyźni opuszczali miasto by walczyć na frontach w Wojnie Cywilnej, ich rodziny przenosiły się na wieś, gdzie łatwiej było o żywność. Liczba ludności spadła z 2,3 miliona 1917 do 722 tysięcy na koniec roku 1920. Na początku 1918 roku wojska niemieckie były tak blisko Pietrogrodu, że rząd Lenina zdecydował się przenieść stolicę do Moskwy, do której front jeszcze nie dotarł. Od tego czasu Pietrogród stał się jedynie centrum regionalnym. Kolejną zmianą było zastąpienie nazw ulic nowymi, związanymi z rewolucją.

Plac Pałacowy przemianowano na Plac Uritskiego (zamordowany polityk bolszewicki), Newski Prospekt stał się Prospektem 25 Października. Postawiono liczne pomniki upamiętniające wydarzenia Rewolucji, ale ponieważ większość z nich zrobiono z tanich, nietrwałych materiałów, wiele z nich szybko uległo zniszczeniu. Po zakończeniu Wojny Cywilnej, Pietrogród zaczął powoli odbudowywać się w ramach, wprowadzającej pewne elementy gospodarki rynkowej, Nowej Ekonomicznej Polityki (NEP), uchwalonej przez bolszewików. W roku 1924 nazwę miasta zmieniono na Leningrad, co miało symbolizować przekształcenie go w miasto socjalistyczne.




Socjalistyczne miasto Lenina

Krótko po śmierci przywódcy Bolszewików, Włodzimierza Lenina, miasto, rzekomo z woli społecznej, otrzymało nazwę Leningrad.

W czasie rewolucji liczba ludności spadła drastycznie, a odbudowa tego niegdyś wspaniałego miasta była powolna i tylko częściowa. Począwszy od lat 1930-tych następował znaczny rozwój gospodarczy, ale za bardzo wysoką cenę rządów Stalina. W latach 1920-tych cechą charakterystyczną leningradzkiego krajobrazu zaczęły stawać się tanie, masowo budowane bloki dla robotników. Powstawały centra kulturalne, „pałace kultury”, mające umożliwić mieszkańcom dostęp do rozrywki, klubów i życia kulturalnego. Jeśli chodzi o styl architektoniczny tych budynków, były to konstrukcje raczej nowoczesne, proste ale czasem ciągle jeszcze oryginale i inspirujące. Ogromne pałace imperialistycznego St. Petersburga zostały podzielone na mniejsze pomieszczenia i zaadoptowane jako mieszkania komunalne.




II wojna światowa i 900-dniowe oblężenie Leningradu

To był z pewnością najtragiczniejszy okres w historii miasta, pełen cierpienia i bohaterskiego poświęcenia jego mieszkańców. Dla każdego kto mieszka w St. Petersburgu, blokada (oblężenie) Leningradu jest ważnym elementem kształtującym oblicze tego miasta, a dla starszych pokoleń ten okres związany jest ze wspomnieniami żywymi do dziś. W czasie krótszym niż dwa i pół miesiąca po 22 czerwca 1941, kiedy to Związek Radziecki został zaatakowany przez nazistowskie Niemcy, oddziały niemieckie zbliżyły się do Leningradu. Armia Czerwona została otoczona, a 8 września 1941 Niemcy otoczyli miasto, rozpoczynając jego oblężenie. Trwało ono prawie 900 dni, od 8 września 1941 do 27 stycznia 1944.

Dwa miliony 887 tysięcy cywilów ( w tym ok. 400 tysięcy dzieci) wraz z wojskiem nie brało nawet pod uwagę wezwań Niemców do kapitulacji. Dostawy żywności i opału były bardzo ograniczone (wystarczające zaledwie na 1 lub 2 miesiące). Przestał funkcjonować transport publiczny. Zimą roku 1941-42 w mieście nie było ogrzewania, wody, były przerwy w dostawach elektryczności i niedobór żywności. W styczniu 1942 roku, w środku niezwykle mroźnej zimy, najmniejsze racje żywnościowe wynosiły zaledwie 125 gramów chleba dziennie. Zaledwie w dwa miesiące, w styczniu i lutym 1942, 200 tysięcy ludzi (!!!) zmarło w Leningradzie z zimna i głodu. Ale część przemysłu zbrojeniowego nadal pracowała i miasto nie poddało się. Kilka tysięcy ludzi ewakuowano z miasta przez jezioro Ładoga, słynną „Drogą Życia” ("Doroga zhizni") – jedyną drogą jaka łączyła oblężone miasto z resztą kraju.

Gdy było cieplej, ewakuację przeprowadzano promami, zimą ludzi transportowano po zamarzniętym lodzie ciężarówkami, które stanowiły ciągły cel ataków niemieckich. W między czasie miasto wciąż żyło. Skarby z Ermitażu, miejscowości Pietrodworiec i Puszkin ukryto w piwnicach Ermitażu i Katedry św. Izaaka. Większość studentów kontynuowała naukę, zdobywając nawet dyplomy. W oblężonym mieście Dymitryi Szostakowicz napisał swoją siódmą „leningradzką” symfonię. W styczniu 1943 oblężenie zostało przerwane i rok później, 27 stycznia 1944 otaczające je niemieckie wojska ostatecznie pokonano. Co najmniej 641 tysięcy ludzi zmarło w Leningradzie podczas oblężenia (niektórzy szacują, że liczba ta sięga 800 tysięcy). Większość z nich pochowano w grobach masowych na cmentarzach miasta.

Cmentarz – Mauzoleum Piskaryovskoye, gdzie spoczęło prawie 500 tysięcy osób, stał się jednym z największych pomników poświęconym pamięci ofiar wojny.




Odbudowa Leningradu

Jeszcze przed zakończeniem wojny w Leningradzie rozpoczął się proces odbudowy po tragicznym okresie oblężenia. Niektóre z muzeów, chociażby Dworek Piotra Wielkiego, otworzyły swe podwoje już w 1944 roku. Już zanim zwycięska armia sowiecka wkroczyła do miasta, Leningrad wyglądał jak nowy, włącznie z tym, że część ruin niektórych sławnych budynków zakryto kartonowymi makietami, by w ten sposób przywrócić im przedwojenny wygląd. Całe miasto, cały kraj chciał jak najszybciej odżyć po koszmarze wojny.

Pomimo jednak entuzjazmu mieszkańców, znaczna część gospodarki kraju była zrujnowana przez wojnę, większość ludzi żyła w dość prymitywnych warunkach, ciężko pracując i żywiąc nadzieje na lepszą przyszłość. Racjonowanie żywności było zjawiskiem powszechnym przez całe lata 40-te. Poważnym problemem był brak powierzchni mieszkaniowej, ponieważ 2,8 mln metrów kwadratowych mieszkań zniszczono, a dalsze 2,2 mln uległo znacznemu uszkodzeniu. Do lat 1960-tych większość mieszkańców Leningradu żyła w tzw. domach komunalnych, dzieląc mieszkanie z kilkoma innymi rodzinami. Jednak pomimo przeszkód miasto odbudowywało się. W przeciwieństwie do wielu innych miast Leningrad nie został zmodernizowany, ale dążono do przywrócenia mu przedwojennej świetności. Pałace w Peterhofie i Puszkinie trzeba było odbudować niemalże od podstaw. Tak dokładna restauracja zajęła dużo czasu i była bardzo kosztowna.

Niektóre z podmiejskich pałaców, takie jak Pałac Aleksandrowski Mikołaja II w Puszkinie wciąż nie doczekały się odbudowy. Muzea miejskie otworzono bardzo szybko, jak tylko usunięto spowodowane wojną zniszczenia. Ale niebieski znak ostrzeżenia przed atakiem przeciwlotniczym na Newskim Prospekcie i zielone kopce na cmentarzu – mauzoleum Piskaryovskoye wciąż przypominają o tragicznej przeszłości Leningradu.



Leningrad w ZSSR

Po śmierci Stalina, gdy Związkiem Radzieckim rządzili kolejno Chruszczow i Breżniew niekwestionowanym centrum kraju była Moskwa. Leningrad pozostawał jednak centrum kulturowym, promującym sztukę, muzykę i literaturę tu powstającą. W latach 60-80-tych miasto rozrastalo się wzdłuż wybrzeża Zatoki Fińskiej oraz na północny-zachód i południe. W tym okresie powstał monumentalny zespół Placu Zwycięstwa, sala koncerowa „Oktabrskaja”, Pałac Sportu „Jubilejny”, hotele „Moskwa” i „Pułkowskaja” oraz lotnisko „Pułkowo”. W roku 1979 w St. Petersburgu rozpoczęła się realizacja inwestycji związanej z budową tamy przeciwpowodziowej. Tama rozpościera się od stacji Gorskaja na północnym wybrzeżu Zatoki Fińskiej, poprzez wyspę Kotlin aż do stacji Bronka na południowym wybrzeżu Zatoki. Tama ma długość 25,4 kilometra i wysokość 8 metrów.



Sankt Petersburg dziś

Lata 70-te i 80-te były okresem stabilizacji dla Związku Radzieckiego i Leningradu. Mimo braku wolności politycznej, większość mieszkańców miasta żyła względnie dobrze i spokojnie. Ale kiedy rząd wprowadził reformy, tzw. Perestroikę, szybko zapomniano o niedawnej stabilizacji. Od początku lat 90-tych miasto stara się przystosować do gospodarki rynkowej, jednak wciąż pozostaje daleko w tyle za Moskwą. W roku 1991 rozpoczęto realizację szybkiej koleji na trasie St. Petersburg – Moskwa. W roku 1994 St. Petersburg organizował Igrzyska Dobrej Woli.

W 1991, po przeprowadzonym w mieście referendum, ponownie wrócono do starej nazwy Leningradu –St. Petersburg.

Miasto zostało wpisane na listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO.



Z okazji 300-lecia założenia miasta, przypadającego w roku 2003 odbywały się w St. Petersburgu liczne uroczystości. Z tej okazji odrestaurowano ponad 130 zabytkowych obiektów z miasta i okolic.


1Na Kodyńskim Polu w Moskwie (obecnie początek Prospektu Leningradzkiego), podczas obchodów związanych z koronacją Mikołaja II zorganizowano spektakle, pokazy, 150 straganów z jedzeniem i 20 barów. Niedaleko Kodyńskiego Pola był wąwóz, pełen niebezpiecznych dziur. Wieczorem, 17 (29) maja 1896 na wieść o prezentach jakie rozdawać miał nowo koronowany car, na Polu zgromadziły się tłumy. W rzeczywistości prezentami tymi był koszyk z bułką, kiełbasą, piernikiem i kubkiem. O 5 rano w dniu koronacji na Polu było już kilka tysięcy ludzi. Policja (1800 funkcjonariuszy) nie była w stanie utrzymać porządku. W tłoku 1389 osób zostało zadeptanych na śmierć, a 1300 rannych. Karygodne zaniedbanie władz carskich wywołało oburzenie w całej Rosji, wielu urzędników straciło swoje posady. Ale car nie odwołał nawet balu, który zaplanowany był na wieczór tego dnia. Ten fakt wielu uważało wówczas za złą wróżbę dla nowo koronowanego cara. Mówiono później, że ten czyn doprowadził Mikołaja do śmierci w Rosji sowieckiej.


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка