Хто смяецца апошнім камедыя ў трох актах




старонка4/5
Дата канвертавання08.05.2016
Памер1.16 Mb.
1   2   3   4   5

З ё л к і н. А вам што да таго?

Н е з н а ё м а я ж а н ч ы н а. Непрыгожа.

З ё л к і н. Цьфу ты, назола! Вось прыстала! (Адыходзіць.)

Н е з н а ё м а я ж а н ч ы н а. А яшчэ мужчына! Трэба мець вытрымку, грамадзянін!

Уваходзіць А н н а П а ў л а ў н а і накіроўваецца да дзвярэй кабінета.


Н е з н а ё м а я ж а н ч ы н а. Заняты, не прымае.

А н н а П а ў л а ў н а. З кім жа ён так заняты?

Н е з н а ё м а я ж а н ч ы н а. З Зёлкінай.

А н н а П а ў л а ў н а. З Зёлкінай?

Н е з н а ё м а я ж а н ч ы н а. Так.

А н н а П а ў л а ў н а. I даўно ён заняты?

Н е з н а ё м а я ж а н ч ы н а. Я мінут дваццаць ужо сяджу.

А н н а П а ў л а ў н а. А што яна за асоба такая, што ён пры ёй не прымае?

Н е з н а ё м а я ж а н ч ы н а. А вы хіба яе не ведаеце?

А н н а П а ў л а ў н а. Адкуль мне ведаць? Я тут не працую.

Н е з н а ё м а я ж а н ч ы н а. Жанчына, кажуць, прыемная.

А Н н а П а ў л а ў н а. Дык і што ж, што прыемная?

Н е з н а ё м а я ж а н ч ы н а. А з прыемнай жанчынай прыемна час правесці.

А н н а П а ў л а ў н а. Дазвольце! Але ж ён жанаты.

Н е з н а ё м а я ж а н ч ы н а. Дык і што ж?

А н н а П а ў л а ў н а. Дык у яго ж ёсць жонка. Нашто ж яму нейкая Зёлкіна.

Н е з н а ё м а я ж а н ч ы н а. А жонка, кажуць, страшэнная ведзьма.

А н н а П а ў л а ў н а. Гэта хлусня! Я чула, што яна досыць прыгожая жанчына.

Н е з н а ё м а я ж а н ч ы н а. Кажуць, дзень і ноч яго пілуе. А ён як вырвецца, дык і шукае з другімі ўцехі.

А н н а П а ў л а ў н а. Ах, паскуднік! Я яму такую ўцеху дам, што ён век не забудзе! (Кідаецца да дзвярэй.)

Н е з н а ё м а я ж а н ч ы н а (усхопліваецца). Ай, што я нарабіла! Гэта ж жонка! (Выбягае.)

А н н а П а ў л а ў н а (стукае кулакамі ў дзверы). Адчыні! Адчыні! Адчыні, сабачыя твае вочы! Усё роўна ж я да цябе дабяруся. (Стукае.) Дабяруся, ірад, нідзе ты не дзенешся! (Стукае ў дзверы з усяе сілы.)

Прыбягаюць ц ё ц я К а ц я, З ё л к і н і і н ш ы я с у п р а ц о ў н і к і.

Г а л а с ы. Што такое? Што здарылася?

А н н а П а ў л а ў н а. Дайце ключ хутчэй! Няшчасце здарылася.

З ё л к і н. Цёця Каця, ключ ад французскага замка! Хутчэй ключ давайце!

Кабінет Гарлахвацкага.

Г а р л а х в а ц к і (мітусіцца па кабінеце). Ах чорт! Уліплі мы што называецца. Чуеце, як бушуе мая ведзьма?

З і н а. Можа, лепш адчыніць?

Г а р л а х в а ц к і. Баюся, што ад вашай завіўкі нічога не астанецца.

З і н а. Няўжо біцца будзе?

Г а р л а х в а ц к і. Можаце не сумнявацца. На гэта я ўжо маю практыку.

З і н а. Дык што ж рабіць?

Г а р л а х в а ц к і. А я, думаеце, ведаю? (Падыходзіць да акна.) У двары нікога няма... Паспрабаваць у акно выскачыць...

З і н а. Зімою ў акно?

Г а р л а х в а ц к і. У часе стыхійнага бедства людзі не разбіраюць, зіма ці лета, а ратуюцца, як хто можа.

З і н а. А я што буду рабіць?

Г а р л а х в а ц к і. І вы таксама.


З і н а (з жахам). У акно? Ні за што не палезу.

Г а р л а х в а ц к і. Дык аставайцеся, я адзін палезу. (Бярэ партфель і накіроўваецца да акна.)

З і н а (з жахам). Ні за што не астануся! Яна мяне з'есць. (Плача.)

Г а р л а х в а ц к і. Кіньце вы скуголіць. I без вас моташна. (Глядзіць у акно.) Чакайце! Вунь Туляга ідзе з лабараторыі. Мы, здаецца, выратаваны. (Адчыняе акно і крычыць.) Таварыш Туляга!.. Таварыш Туляга! Мікіта Сымонавіч! Сюды на хвілінку! Лезьце на падаконнік. Лезьце, лезьце, не саромейцеся! (Паказваецца галава Тулягі.)

Т у л я г а. У чым справа, Аляксандр Пятровіч?

Г а р л а х в а ц к і. Вы мне патрэбны, лезьце сюды ў пакой.

Т у л я г а. Дык нашто ж? Я ж магу праз дзверы.

Г а р л а х в а ц к і. Лезьце, я вам кажу.

Т у л я г а. Неяк няёмка, людзі глядзяць.

Г а р л а х в а ц к і. Я вам загадваю, гаспадзін палкоўнік! (Туляга паслушна ўлазіць у пакой.) Пабудзьце з гэтай жанчынай — вось і ўсё, што ад вас патрабуецца.

Т у л я г а (калоцячыся). Нічога не разумею, Аляксандр Пятровіч. Хоць зарэжце...

Г а р л а х в а ц к і. Вы былі з ёю. Мяне тут зусім не было. Зачыніце за мною акно. Цяпер разумееце?

Т у л я г а. Прызнацца, не зусім.

Г а р л а х в а ц к і (шыпіць). Гаспадзін палкоўнік!.. Не прыкідвайцеся дурнем!

Т у л я г а. Разумею, Аляксандр Пятровіч! Усё разумею.

Г а р л а х в а ц к і. Даўно б так. (Вылазіць праз акно на вуліцу. Туляга зачыняе за ім акно.)

Т у л я г а (разводзіць рукамі). Нічога не разумею. Растлумачце хоць вы, таварыш Зёлкіна.

З і н а (выціраючы слёзы). Зараз вас біць будуць.

Т у л я г а. Мяне? За што ж мяне біць?

З і н а. Вунь ужо дзверы адмыкаюць.

Шырока расчыняюцца дзверы. У кабінет урываецца А н н а П а ў-л а ў н а, за ёю а с т а т н і я. Усе на момант аслупянелі, убачыўшы Тулягу з Зінай. Потым гнеў Анны Паўлаўны змяніўся прыступам рогату.

З ё л к і н (да Зіны). Дык вось ты з кім, нягодніца!

З і н а. Адстань! (Адштурхоўвае яго і, лавіруючы між натоўпу, выходзіць.)

З ё л к і н. А з вамі, даражэнькі, я зараз расквітаюся! (Падступае з кулакамі да Тулягі.)

Т у л я г а (засланяе твар рукамі). Што вы да мяне маеце, таварыш Зёлкін?!

З ё л к і н. Я табе пакажу, стары распуснік! (Хоча ўдарыць. Уваходзіць Гарлахвацкі з партфелем.)

Г а р л а х в а ц к і. Што тут робіцца такое? У чым справа?

А н н а П а ў л а ў н а (падбягае да яго). Ой, Шура, каб ты бачыў, што тут было!

Г а р л а х в а ц к і. Дык тут і цяпер безабразіе.

А н н а П а ў л а ў н а. Зёлкіну вось з гэтым (паказвае на Тулягу) засталі тут.

Г а р л а х в а ц к і. Ах, якая брыдота! Другога месца но знайшлі.

А н н а II а ў л а ў н а. А жанчына тут нейкая была ў калідоры ды выдумала, што гэта ты з Зёлкінай.

Г а р л а х в а ц к і. Што яшчэ за жанчына?

А н Н а П а ў л а ў н а. Ліха яе ведае, незнаёмая. Такая языкастая баба. Ды яна тут недзе. (Аглядаецца.) Не, уцякла ўжо.

Г а р л а х в а ц к і. Нічыпар, лаві яе там! Чорт знае што! З вуліцы зброд усялякі лезе ў кабінет. Пляткараць, распуснічаюць. (Да Тулягі.) Ну і вы таксама... Стары чалавек! Пасаромеўся б. Ва ўстанове, ды яшчэ ў маім кабінеце, дазваляць сабе такія рэчы!

Т у л я г а. Аляксандр Пятровіч... Гэта бязлітасна... Вы ж самі ведаеце...

Г а р л а х в а ц к і (грозна). Нічога я не ведаю, таварыш Туляга! Хаця мне і трэба было б ведаць, адкуль у вас такія прывычкі. (Туляга часта моргае вачыма і кусае губы.) Ды ладна, таварышы. Я думаю, што мы будзем велікадушнымі і даруем яму на гэты раз, узяўшы слова, што больш нічога падобнага ён сабе не дазволіць. Спадзяюся, што смецця з хаты выносіць вы не будзеце, каб гэта не лягло бруднай плямай на нашу ўстанову. Прашу спакойна разысціся і працаваць. (Крадком ад жонкі гаворыць Тулягу, які выходзіць апошнім). Спадзяюся, што ў вас хопіць розуму не балбатаць пра гэта. (Усе разыходзяцца. Астаюцца толькі Гарлахвацкі і Анна Паўлаўна.)

Г а р л а х в а ц к і (да жонкі, калі Туляга выйшаў). Ну што ты скажаш на гэта? Ха-ха-ха... (Рагоча ўсё больш і больш, паддаючы сабе ахвоты.)

А н н а П а ў л а ў н а. Такі ціхоня, размазня! Хто б гэта мог падумаць!.. Ха-ха-ха.

Г а р л а х в а ц к і. Сівізна ў бараду, а чорт у рабрыну.

А н н а П а ў л а ў н а. А тая пляткарка сказала, што гэта ты з Зёлкінай зачыніўся. Я чуць дом не разбурыла.

Г а р л а х в а ц к і. Ах, ах, ах! Як гэта нядобра! I заўсёды ж так. Напляце табе якая-небудзь баба, а ты, не праверыўшы, з кіпцюрамі на мяне кідаешся.

А н н а П а ў л а ў н а. Ну, годзе, мір! (Абнімае яго за шыю і цалуе.)

Г а р л а х в а ц к і (ляпае яе па плячах). Бядовая ты ў мяне, Нюра.

А н н а П а ў л а ў н а. Як твая навуковая праца?

Г а р л а х в а ц к і. Праца амаль што гатова. Вунь, глядзі, які ў мяне тут навуковы апарат.

А н н а П а ў л а ў н а (пяшчотна). А як машына? Хутка будзе?

Г а р л а х в а ц к і. Чакай, пацярпі крыху. Будзе табе белка, будзе і свісток. (Стук у дзверы.) Зайдзіце!

Уваходзіць Л е в а н о в і ч.

Г а р л а х в а ц к і. А-а! Нарэшце і партыйнае кіраўніцтва ўспомніла пра нас, грэшных. Пара, даўно пара, а то мы без кіраўніцтва можам тут памылак парабіць. (Анна Паўлаўна выходзіць.) Ты чуў, якую штуку адмачыў Туляга?

Л е в а н о в і ч. Туляга? Па-мойму, ён не здольны ні на якія штукі.

Г а р л а х в а ц к і. І я так думаў. Адно ж сапраўды — у ціхім балоце чэрці вядуцца. Некалькі хвілін назад яго накрылі з Зёлкінай у маім кабінеце.

Л е в а н о в і ч. Ды што ты!

Г а р л а х в а ц к і. Вось табе і што ты!

Л е в а н о в і ч. Ні за што не паверу.

Г а р л а х в а ц к і. Запытай у людзей. Я тут яму пры ўсіх праборку даваў, а ён стаіць ды толькі вачыма моргае.

Л е в а н о в і ч. Не падазраваў у яго такіх здольнасцей.

Г а р л а х в а ц к і. У нас тут розных талентаў хапае.

Л е в а н о в і ч. Скажы, ты не ведаеш, што такое з Чарнавусам?

Г а р л а х в а ц к і. А я хацеў у цябе запытацца, што з ім такое.

Л е в а н о в і ч. Але ж ты чуў што-небудзь?

Г а р л а х в а ц к і. Ходзяць нейкія чуткі. Быццам шкодніцтва нейкае ў яго працах выявілі, зноў жа сувязі нейкія.

Л е в а н о в і ч. Ты не правяраў, адкуль гэтыя чуткі?

Г а р л а х в а ц к і. Гэта нічога не рабі, толькі правярай. А працу за мяне хто будзе пісаць? Туляга?

Л е в а н о в і ч. Дзіўная бесклапотнасць! Таго ўсюды з працы знялі, а яму хоць бы што.

Г а р л а х в а ц к і. Загадаеш і мне яго зняць? Я не самастрахоўшчык. Праверым, тады будзе відаць.

Л е в а н о в і ч. Як ты мысліш сабе гэту праверку?

Г а р л а х в а ц к і. Трэба назначыць аўтарытэтную камісію, якая павінна выехаць на месца, дзе ён рабіў геалагічныя доследы.

Л е в а н о в і ч. Хто, па-твойму, у гэту камісію павінен увайсці?

Г а р л а х в а ц к і. Баюся, што мне, як дырэктару інстытута, ад гэтага не выкруціцца. Ты ж мяне не вызваліш?

Л е в а н о в і ч. Дапусцім, што не. А яшчэ хто?

Г а р л а х в а ц к і. Можна яшчэ Зёлкіна. Ну і Тулягу.

Л е в а н о в і ч. I колькі ж часу зойме гэта праверка?

Г а р л а х в а ц к і. Каля года.

Л е в а н о в і ч. Што?!

Г а р л а х в а ц к і. У зімніх умовах рабіць нічога нельга, а за лета хаця б нам управіцца. Прыйдзецца ж бурэнне рабіць нанова.

Л е в а н о в і ч. Гэта значыць сарваць увесь план работы інстытута і трымаць цэлы год пад падазрэннем Чарнавуса.

Г а р л а х в а ц к і. Што ж ты зробіш! Давяраць яму асабліва не прыходзіцца. Няхай корпаецца тут пад маім наглядам.

Л е в а н о в і ч. Я гаварыў з Верай. Яна галавой ручаецца, што гэта паклёп.

Г а р л а х в а ц к і. На гэта яна мае свае прычыны.

Л е в а н о в і ч. Яна з ім разам працуе.

Г а р л а х в а ц к і. Больш таго — кажуць, што яна з ім жыве.

Л е в а н о в і ч (недаверліва глядзіць на Гарлахвацкага). Ты гэта праверыў?

Г а р л а х в а ц к і (смяецца). Вось дзівак! Як жа я магу праверыць?

Л е в а н о в і ч (дапытліва). А можа, гэта няпраўда?

Г а р л а х в а ц к і. Можа, і няпраўда. За правільнасць чутак не ручаюся. Урэшце, ты сам можаш пераканацца: сягоння ў восем гадзін вечара ў іх спатканне ў Чарнавуса на кватэры.

Л е в а н о в і ч. Адкуль у цябе такія весткі?

Г а р л а х в а ц к і. Весткі пэўныя, можаш не сумнявацца.

Л е в а н о в і ч. Тут у цябе такое творыцца, што сам чорт не разбярэ. Натыкаешся на сюрпрызы, дзе іх зусім не чакаеш.

Г а р л а х в а ц к і. Такую спадчыну я атрымаў. Чыстка патрэбна. З некаторымі работнікамі прыйдзецца развітацца.

Л е в а н о в і ч. А замяніць кім?

Г а р л а х в а ц к і. Заменім. У мяне ёсць на ўвазе добрыя работнікі, якія ахвотна пойдуць да мяне працаваць, калі ім забяспечыць належныя ўмовы. Вось я толькі ад працы крыху вызвалюся, тады мы з табой навядзём тут парадак. Мне не ўпершыню гэтым займацца.

Л е в а н о в і ч (у роздуме). Парадак тут сапраўды прыйдзецца навесці.

Г а р л а х в а ц к і. Між іншым, дваццаць другога я даклад чытаю на вучоным савеце. Прыходзь паслухаць.

Л е в а н о в і ч. Я ў тваіх мамантах нічога не разумею.

Г а р л а х в а ц к і. Я пішу, каб усім было зразумела. Для мас жа пішу. Гэта будзе

пробны камень і для Чарнавуса. Магчыма, што ён паспрабуе зганьбіць маю працу і скампраметаваць мяне як савецкага вучонага. Тады мы яго і выкрыем.

Л е в а н о в і ч (убок). Вось ты куды гнеш! (Да Гарлахвацкага.) Думаеш, што ён асмеліцца на гэта?

Г а р л а х в а ц к і. Калі ён сапраўды вораг, дык прарвецца,— быць не можа.

Л е в а н о в і ч. А мы яго, шэльму, за вушка ды на сонейка!

Г а р л а х в а ц к і. Як міленькага!

Л е в а н о в і ч. А калі ён не прарвецца, а пахваліць твой даклад?

Г а р л а х в а ц к і. Ды я не сцвярджаю, што ён абавязкова вораг. Можа, і пахваліць.

Л е в а н о в і ч. А здорава ты прыдумаў! Гэта ж можа вельмі хораша выйсці. Цікава! Прыйдзецца прыйсці.

Г а р л а х в а ц к і. Дык прыйдзеш?

Л е в а н о в і ч. Абавязкова. Бывай! (Выходзіць.)

Г а р л а х в а ц к і (адзін). Правяральшчык знайшоўся! Я, брат, такія акуляры настаўлю, што табе і чорнае белым пакажацца. Не такіх за нос вадзілі!

З а с л о н а

АКТ ТРЭЦІ

Карціна першая

Калідор. Уваходзяць Ч а р н а в у с і В е р а з «Правдой» у руцэ.

В е р а. Чыталі сёння «Праўду»?

Ч а р н а в у с. Яшчэ не чытаў.

В е р а. Тут вам дапамога.

Ч а р н а в у с. Мне? Якая дапамога?

В е р а. Пра вас гаворыцца.

Ч а р н а в у с. Пра мяне? Пакажыце.

В е р а. Вось тут.

Ч а р н а в у с (чытае). «О6 ошибках парторганизаций при исключении коммунистов из партии...» (Бегла праглядае.)

В е р а. Прачытайце вось гэты абзац.

Ч а р н а в у с (чытае). «Известно, далее, немало фактов, когда замаскированные враги народа, вредители-двурушники в провокационных целях организуют подачу клеветническнх заявленнй на членов партии и под видом «развертывания бдительности» добиваются исключения нз рядов ВКП(б) честных и преданных коммунистов, отводя тем самым от себя удар и сохраняя себя в рядах партии».

В е р а. Цяпер зразумелі?

Ч а р н а в у с. Тут гаворыцца пра няправільныя выключэнні з партыі камуністаў, а я, як вам вядома, беспартыйны.

В е р а. Чэсны і адданы. А такіх беспартыйных ворагі народа таксама стараюцца ашэльмаваць.

Ч а р н а в у с. Гэта праўда.

В е р а. Ну, давайце далей пачытаем. Я таксама яшчэ не ўсё чытала. (Садзяцца і ўглыбляюцца ў газету.)

Ч а р н а в у с (прачытаўшы). Здорава!.. (Чытае моўчкі.) Правільна! (Чытае ўслых.)


«...стремящегося путем проведения мер репрессий перебить наши большевистские кадры, сеять неуверенность и излишнюю подозрительность в наших рядах». Іменна, яны ж так і робяць! Як гэта адразу становіцца зразумелым!

Уваходзіць З ё л к і н. Ён ступае нячутна, каб падысці і што-небудзь падслухаць.

В е р а (не аглядаючыся). Не турбуйцеся, таварыш Зёлкін, у нас ніякіх сакрэтаў няма.

З ё л к і н. Я і не турбуюся. Дарэмна вам здалося.

В е р а. Не здалося, а я ў люстэрка бачу. Ідзіце лепш пачытайце, што тут пра вас пішуць.

З ё л к і н. Пра мяне? Дзе гэта?

В е р а. Ды вось, хоць бы гэты абзац прачытайце.

З ё л к і п (прачытаўшы, зморшчыўся). Жарты жартамі, а ў нас таксама ёсць паклёпнікі.

В е р а. Вы кажаце шчырую праўду.

З ё л к і н. Напрыклад, наша цёця Каця вельмі любіць языком патрапаць.

В е р а. «А он украдкою кивает на Петра».

Г а р л а х в а ц к і ўваходзіць і здалёк яшчэ размахвае газетай.

Г а р л а х в а ц к і. Вітаю, таварышы! Вітаю з выдатным дакуыентам! Чыталі?

В е р а. Чытаем.

Г а р л а х в а ц к і. Гэта дакумент! Проста пальцам паказваюць на ворагаў, двурушнікаў, здраднікаў, усялякіх прахвостаў. Нам астаецца толькі руку працягнуць і за каўнер схапіць. Тут ён увесь як на далоні! А ўявіце цяпер становішча гэтага самага подлага двурушніка! Ён жа ідзе па вуліцы, і яму здаецца, што ўсе на яго пальцам паказваюць — вось кар'ерыст! вось двурушнік! вось паклёпнік! Ён стараецца надзець маску чэснага савецкага чалавека, але грозная рука адплаты ўжо ўзнята над ім. Вось-вось сарве маску і выставіць яго на суд, на ганьбу, на ўсеагульную знявагу. Кола вакол яго звужаецца ўсё больш і больш. Тыя людзі, якія раней перад ім баяліся слова пікнуць, цяпер узнімаюць галаву і гатовы на ўвесь свет крыкнуць, што ён за чалавек. Яго мізэрная душа апынулася ў пятках. Ён шукае сабе шчыліны, каб схавацца, а грозны голас грыміць над самым яго вухам: «Дудкі, грамадзянін Зёлкін! Нідзе ты ад нас не схаваешся!»

З ё л к і н (спужаўся). Што вы, Аляксандр Пятровіч!

Г а р л а х в а ц к і. Ха-ха-ха... Не пужайцеся, я жартую.

Ч а р н а в у с. Ды вы проста артыст, Аляксандр Пятровіч.

Г а р л а х в а ц к і. Закінуў цяпер, а некалі я іграў у драматычным гуртку.

В е р а. Вы так па-майстэрску разыгрываеце, як быццам і нарадзіліся для гэтай ролі.

Г а р л а х в а ц к і (пераходзячы на сур'ёзны тон). Так, таварышы, за двурушнікаў і паклёпнікаў мы цяпер возьмемся па-сапраўднаму. Калі прыгледзецца, дык і ў сваім асяроддзі мы знойдзем такіх. Ім цяпер пе паздаровіцца. (Накіроўваецца да дзвярэй кабінета, потым спыняецца.) Аляксандр Пятровіч, можна вас на хвілінку?

Чарнавус падыходзіць да Гарлахвацкага, той адводзіць яго ўбок.

Ч а р н а в у с. Чым магу служыць?

Г а р л а х в а ц к і. Я проста хацеў запытацца, як вашы справы, ды пры ўсіх нязручна.

Ч а р н а в у с. Усё так жа.

Г а р л а х в а ц к і. Нічога, не падайце духам. Вось я толькі крыху ад працы вызвалюся, даклад прачытаю, а тады сам займуся вашай справай.

Ч а р н а в у с. Я вам буду вельмі ўдзячны.

Г а р л а х в а ц к і. А працу сваю я ўжо скончыў, Аляксандр Пятровіч.

Ч а р н а в ус. Ну, вітаю вас!


Г а р л а х в а ц к і. Дзякую. Думаю, што вы гэтым не абмяжуецеся, а прыйдзеце паслухаць.

Ч а р н а в у с. З вялікай прыемнасцю.

Г а р л а х в а ц к і. I пакрытыкуеце мяне як належыць. Прызнацца, я вас пабойваюся крыху.

Ч а р н а в у с. У мяне да вас самыя найлепшыя пачуцці.

Г а р л а х в а ц к і. Дык падтрымаеце? Ваша слова для мяне многа значыць, хоць я і атрымаў ужо водзыў з Масквы ад Анікеева.

Ч а р н а в у с. Атрымалі ўжо?

Г а р л а х в а ц к і. Так. Скончыў я працу даўно, але не гаварыў аб гэтым, чакаў, што мне Масква скажа.

Ч а р н а в у с. Ну, калі вы маеце водзыў Анікеева, тады мая ацэнка для вас мала значыць.

Г а р л а х в а ц к і. Не скажыце. Вашу думку я вельмі высока цаню. Дык так, Аляксандр Пятровіч,— дружба і ўзаемная дапамога.

Ч а р н а в у с. Дзякую за давер'е. У такі момант для мяне гэта многа значыць.

Г а р л а х в а ц к і. Між іншым, вы цяпер мала зарабляеце. Можа, вы адчуваеце нястачу ў чым?

Ч а р н а в у с. Дзякую... Я да раскошы не прывык.

Г а р л а х в а ц к і. Вы мне даруйце, я пытаюся на правах друга. Можа, вам грошы патрэбны?

Ч а р н а в у с. Вельмі дзякую, Аляксандр Пятровіч. Пакуль што я магу абысціся, а калі трэба будзе, тады я звярнуся да вас.

Г а р л а х в а ц к і. А то я мог бы вам забяспечыць паўтысячы якой-небудзь.

Ч а р н а в у с. Шчыра дзякую.

Г а р л а х в а ц к і. Глядзіце. Калі што якое, дык звяртайцеся проста да мяне. Я заўсёды буду рад. (Ідзе ў свой кабінет.)

Ч а р н а в у с (падыходзячы да Веры). Цудоўны чалавек!

В е р а. Хто? Гарлахвацкі?

Ч а р н а в у с. Так. Ён сапраўды ўмее паклапаціцца аб жывым чалавеку.

В е р а. Я таксама была аб ім добрай думкі.

Ч а р н а в у с. А цяпер хіба не?

В е р а. А цяпер ён мне здаецца крыху загадачны. Быў адзін такі выпадак, што я не ведаю, што і думаць пра яго.

Ч а р н а в у с. Вы занадта строгая да людзей. Можа, вас хто ў падман увёў наконт яго.

В е р а. Баюся, каб ён сам не ўвёў нас у падман.

Ч а р н а в у с. Ну што вы! Я такой і думкі не дапускаю.

Праходзіць Т у л я г а з «Правдой» у руках.

В е р а. А вось запытаемся ў Тулягі. Мікіта Сымонавіч!

Т у л я г а. Я вас прасіў бы забыцца аб маім існаванні.

В е р а. Я гэтага не заслужыла, Мікіта Сымонавіч. Выбачайце, калі так. А мы тут гаварылі з Аляксандрам Пятровічам пра Гарлахвацкага і хацелі запытацца, што вы думаеце пра яго?

Т у л я г а. Што я пра яго думаю? Цудоўны чалавек!

Ч а р н а в у с (да Веры). Вось бачыце!

Т у л я г а. Свет прайдзіце, другога такога не знойдзеце.

Ч а р н а в у с. Я ж ёй таксама кажу, што ён надзвычайны чалавек!

Т у л я г а. Вось іменна — надзвычайны. Шчыры, душэўны. Гатоў з чалавекам апошнім падзяліцца.

В е р а. Нават?

Т у л я г а. Больш таго, нават каханую жанчыну гатоў уступіць другому.

В е р а. Ці не занадта ўжо?

Т у л я г а. Шчырую праўду кажу вам, паверце майму вопыту.

В е р а (здзіўлена). Вашаму вопыту?

Т у л я г а. Так, майму вопыту.

В е р а. Расшыфруйце, Мікіта Сымонавіч, што гэта значыць.

Т у л я г а. Потым, другім разам.

В е р а. А скажыце, што вы думаеце аб ім як аб вучоным?

Т у л я г а. А чаму гэта мне першаму трэба аб ім думаць? Дзякую за ласку, думайце самі.

В е р а. Як першаму? Мы ж у чаргу не становімся, каб думаць.

Т у л я г а (пакаавае на аб'яву). Вось паслухаеце даклад, тады будзеце думаць, што сабе хочаце.

В е р а. Вы гаворыце, як быццам нешта ведаеце пра гэты даклад.

Т у л я г а. Нічога не ведаю. (Пайшоў).

В е р а (іранічна). Страшэнна засакрэчаны чалавек!

Т у л я г а (варочаецца. Гаворыць шчыра). Ведаеце што... Лепш бы я памёр на той час, калі будзе чытацца гэты даклад.

Ч а р н а в у с. Дзіўнае жаданне, Мікіта Сымонавіч!

Т у л я г а. Выступаць жа прыйдзецца. А гэта для мяне горай смерці.

Ч а р н а в у с. То не выступайце. Ніхто ж вас не прымусіць.

Т у л я г а. Не выступіш — ён гэтага не даруе.

В е р а (насмешліва). Становішча ў вас, сапраўды, бязвыхаднае. Астаецца толькі тут жа, пад гэтай аб'явай, легчы і памерці.

Т у л я г а. Ёсць яшчэ адзін выхад.

В е р а. Які?

Т у л я г а. Але на гэта смеласць патрэбна, а яе ў мяне зроду не было.

Ч а р н а в у с. Чаго вы загадзя мучыцеся, Мікіта Сымонавіч? А можа, даклад якраз будзе такі, што мы выслухаем яго з прыемнасцю?

Т у л я г а. Які б ён ні быў, я прыемнасці ад яго не буду мець.

Ч а р н а в у с. Якія ж прычыны вашага адчаю?

Т у л я г а. Прычыны ёсць, Аляксандр Пятровіч! Паверце мне на слова!

В е р а. Ведаеце, што я вам сур'ёзна параю, таварыш Туляга?

Т у л я г а. Што вы мне сур'ёзнае параіце?

В е р а. Плюньце вы на ўсе гэтыя страхі і будзьце савецкім чалавекам.

Т у л я г а. Кажаце, плюнуць на страхі?

В е р а. Плюньце!

Т у л я г а. А скажыце, вы былі калі-небудзь дзянікінскім палкоўнікам?

В е р а. Не, не прыходзілася.

Т у л я г а. Гэта і відаць... (Пайшоў.)

В е р а (наўздагон). Мікіта Сымонавіч!

Т у л я г а (спыняецца, не паварочваючыся). Я. Што вы хацелі яшчэ сказаць?

В е р а. Я ж не веру, што гэта вы былі з Зіначкай.

Т у л я г а (шпарка паварочваецца). Як гэта вы не верыце? Гэта ўсе бачылі.

В е р а. А я ўсё-такі не веру. Не магу паверыць.

Т у л я г а (падыходзіць да яе). I не верце, Вера Міхайлаўна!.. Я заўсёды думаў, што ў вас

1   2   3   4   5


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка