Ганна Старыковіч Шукаючы — знойдзеш




старонка1/9
Дата канвертавання01.05.2016
Памер1.28 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9
Ганна Старыковіч

Шукаючы — знойдзеш

Аповесць

Косцік ведаў і любіў наваколле роднай вёскі. За апошнім домам рос лес. Там на ўскрайку стаялі дзве бярозкі, якія хлопчык калісьці пасадзіў разам з бацькам. За лесам – сенажаць, на якой бабуля час ад часу пасе коз.

З другога канца вёскі ёсць поле, а пасярэдзіне на ўзвышшы – могілкі. Іх Косцік даследваў дасканала. Ён знайшоў там самую старую магілу, датаваную маем тысяча семсот адзінаццатага года. Пахаваны там быў чалавек з такім жа прозвішчам, і, хутчэй за ўсё, сваяк. Таксама Сквароўскі, праўда, Леанард. Вельмі незвычайнае імя для гэтых краёў. Косцік хацеў распытаць пра гэта бабулю, аднак яна была родам з суседняй вёскі і радаслоўнай мужа не цікавілася. Запытаць бы ў дзеда – дык ён памёр шэсць год таму.

Апроч згаданай магілы былі радавыя магільныя склепы з надпісамі “1831” і “1839”. Яны былі вельмі вялікімі, з калонамі, вокнамі і купаламі – быццам маленькія касцёлікі. Прозвішчы на іх, праўда, былі напісаны не надта знаёмыя – Мельжыч і Костка.

Жыў калісьці ў вёсцы адзін Костка. Дзіўны дзед. Сварыўся з усімі. Аднойчы нават суседскую пуню падпаліў. Памёр год назад. Шкада было гэтага Костку. Ён усім даказваў, што належыць да знатнага, найбагацейшага роду, казаў, што бачыў нейкія дакументы. Толькі ніхто яму не верыў, казалі, што блюзніць стары.

А Мельжычаў таксама ў вёсцы не засталося. У апошняга, Юзафа, было чатыры дачкі, якія павыходзілі замуж і раз’ехаліся. За дзедам прыглядала Косціна бабуля. Але стары таксама нядаўна памёр.

Косцік так шмат разглядаў і ведаў, таму што быў адзіным хлопчыкам і наогул дзіцём ва ўсёй вёсцы пад назвай Кавальчукі. У школу ён хадзіў у суседнюю вялікую вёску, а потым вяртаўся дадому да мамы, бацькі і бабулі, якая жыла ў суседняй хаце. І ішоў даследаваць родныя мясціны.

Але самым улюбёным Косціным месцам былі зусім не могілкі, а рэшткі старога касцёла, фундатарам якога быў той самы Леанард Сквароўскі. Святыню ўзарвалі камуністы ў верасні тысяча дзевяцьсот дваццаць дзевятага года. Там загінуў і ксёндз. Звалі яго Павел Юрскі. Ён начаваў у касцёле, асцерагаючыся падпалу, але тыя, хто з нянавісцю ставіліся да гэтага месца, проста падарвалі касцёл разам са святаром. Ноччу жыхары прачнуліся ад страшнага грукату, прыбеглі з трох вёсак басанож па мокрай траве. Мужчыны кінуліся заліваць пажар, цягаючы ваду з навакольных калодзежаў, а жанчыны галасілі вакол нежывога цела маладога ксяндза. У святара моцна абгарэлі ногі, але памёр ён, пэўна, ад удушша.

Хавалі яго выдатным вераснёвым днём. Неба было яснае-яснае – ні воблачка. Плакалі так, што было чуваць нават у лесе. А ў газеце напісалі: «Бог не змог усцерагчы таго, хто яму служыў». Магіла, дарэчы, не захавалася. Надмагільны помнік, напэўна, потым разламалі ці скралі, так што няма куды было нават пакласці кветкі.

Гэта ўсё распавядала бабуля. Ёй тады было дзесяць гадоў. Цяпер, праз шесцьдесят сем гадоў яна памятала ўсё, нібы гэта адбылося ўчора.

У касцёла ўсё ж цэлымі засталіся фасад і дзве вежы. Пацярпеў алтар, захрыстая, а з часам цалкам разбурыўся дах. Усе рэчы за столькі гадоў скралі, і цяпер унутры касцёла раслі бярозкі, спявалі птушкі, пол пакрыўся тоўстым слоем моха і травы. Скрозь пустыя вачніцы вокнаў пранікаў сонечны свет, а з-за адсутнасці даху касцёл шчодра паліваўся дажджом.

Доўгімі летнімі вечарамі Косцік любіў займацца адной, на першы погляд вельмі сумнай, справай: слой за слоем здымаць глебу і мох з падлогі. Калі нарэшце дабіраўся да пліт, яго ахоплівала радасць, і хлопчык працягваў сваю справу ўсё далей і далей. За адно лета ён расчысціў падлогу касцёла ад уваходу да першых калон.

Бацькі зусім не разумелі захапленне сына, а ўсё часцей раілі, каб ён схадзіў у суседнюю вёску пагуляў з хлопцамі ў футбол. Аднак Косцік адмаўляўся – казаў, што яму гэта нецікава. І зноў ішоў альбо ў лес, альбо да касцёла: слухаць птушак і чысціць падлогу і сцены святыні.

А ў лістападзе Косцік знік. У мясцовай газеце з’явілася паведамленне: «У вёсцы Кавальчукі 14 лістапада 1996 года знік хлопчык, Канстанцін Пятровіч Сквароўскі, 12 год. Быў апрануты ў чорныя штаны, чорны гольф, куртку шэрага колеру, вязаную шапачку чорнага колеру, чорныя чаравікі. У пяць гадзін вечара ён выйшаў з дому і не вярнуўся. Усіх, хто бачыў яго, просім звяртацца ў аддзяленне міліцыі в. Куль».

Скончылася восень, наступіла і скончылася зіма, мінула вясна, а хлопчыка так і не знайшлі. Бедныя бацькі спадзяваліся, што ён проста збег у горад. Тым і жылі, а сын тым пакуль не вяртаўся…

1
Спачатку знік сабака. Быў у суседзяў такі пёс, які падалёна нагадваў аўчарку. На ланцугу не сядзеў, гуляў сам па сабе, часам вяртаючыся дадому паесці і паспаць у будцы. Косцік часта сустракаў яго то ў лесе, то каля касцёла. Сабака заўсёды прабягаў міма, не звяртаючы ўвагі на хлопчыка.

Аднойчы яны сустрэліся ў лесе. Быў на ўскрайку такі дуб. Рос ён даўно і бачыў перад сабой нямала пакаленняў. І выглядаў ён асабліва, не так, як астатнія дрэвы. Гісторыя схавала, якая бяда здарылася з гэтым дрэвам, але ствол яго быў падзелены ў сярэдзіне на дзве часткі, злучаўся ўнізе і наверсе, на адлегласці паўтары метры ад зямлі. Адтуліна была даволі вялікая і праз яе можна было нават пралезці. Вось менавіта праз яе, як убачыў Косцік, і пралез Лобзік. Пралез, але на адваротным баку не з’явіўся. Хлопчык не паверыў сваім вачам. Ён аббег дрэва вакол, але сабакі не было. Косцік не разумеў, што здарылася. Бацькам ён ні аб чым не распавёў. Але вырашыў правесці эксперымент на наступны дзень самастойна.

З пасткі ў свірані ён дастаў мыш, пасадзіў у мяшок і панёс да дубу. Там дрыжачымі рукамі ён вызваліў грызуна і накіраваў да праёму ў дрэве. І мыш знікла! Яе таксама нідзе не было, як і сабакі ўчора. Косцік сеў на пянёк і задумаўся. “Калі жывёлы знікаюць, то куды?” Там дакладна няма ніякай дзіркі, гэта хлопчык ўжо праверыў. Гэта значыць, яны не падаюць пад зямлю. Яны проста праходзяць праз адтуліну, але не выходзяць з зваротнага боку. Не выходзяць…

І тут развагам давялося перапыніцца, таму што з зваротнага боку вылезла мышка і пачала гучна-гучна піскаць, як быццам жадала нешта расказаць. Знешне яна не змянілася дакладна! Дык дзе ж яна была гэтыя дзесяць хвілін? У праёме яе не было дакладна, за сябе Косцік мог быць упэўненым.

Кастусь і так быў хлопчыкам маўклівым, а пасля гэтага здарэння цалкам замкнуўся, усё хадзіў і думаў. У школе перастаў з усімі размаўляць, ды і бацькі не маглі выцягнуць з яго ні слова. Ён хацеў бы, і ў той жа час баяўся пралезці скрозь незразумелую дзірку ў дрэве. Ці зможа ён вярнуцца назад, што ён сустрэне па той бок дрэва? Куды прапаў Лобзік, і дзе пабывала мыш? Шкада, але на гэтыя пытанні не было адказаў, і ўсё больш і больш прывабнай здавалася ідэя пралезці скрозь дуб і ўсё ўбачыць самому. Будзь у яго блізкі сябар, Косцік абавязкова параіўся б з ім, а то, можа быць, і палезлі б удваіх. Аднак хлопчык быў зусім адзінокі, так што разлічваць даводзілася толькі на сябе. Яму нават сталі сніцца жахі, нібыта ён праходзіць скрозь дрэва, а яно паглынае яго вялізнымі зубамі. Або такой яшчэ сон, нібыта праходзіць Косцік праз дрэва, а за ім космас, і ён робіць у яго некалькі крокаў і пачынае ляцець, прычым не падае, а наадварот, падымаецца ўсе вышэй да зорак. І ці варта казаць аб тым, што ён закінуў касцёл і стаў прыходзіць да дубу кожны дзень.

Дванаццатага лістапада выпаў першы снег, і Косця адважыўся. Пасля школы ён прыйшоў дадому, шчыльна паеў, употай ад мамы склаў з сабой пакуначак з хлебам і кампотам, і пайшоў да руінаў. Ён прайшоў па беласнежнымі полі, пакідаючы на ім чорныя сляды, увайшоў скрозь дзверы і ўпаў на калені перад разбітым алтаром. Зверху, скрозь разламаны дах, на некаторых частках якога засталася яшчэ старажытная лепка, пастарэлая ад часу, падаў снег, але калі ён стаў прасіць парады, ці варта яму ісці туды, ці ён прыняў няправільнае рашэнне, засвяціла сонца, і Косця зразумеў, што ён пойдзе.

Кастусь быў ахрышчаны. Гэтаму паспрыяла бабуля, якая ніколі не адмаўлялася ад сваёй веры. Менавіта яна ўгаварыла сына і нявестку звазіць балючага немаўля ў бліжэйшы касцёл і ахрысціць. З божай дапамогай хлопчык выжыў, а калі падрос, сам стаў ездзіць кожную нядзелю на імшу за дваццаць кіламетраў на ровары. Спачатку яго суправаджала бабуля, потым, калі ў яе сіл стала менш, пачаў ездзіць адзін. Зімой, праўда, ніяк не атрымлівалася, і прыходзілася задавальняцца толькі тым, што ксёндз сам прыязджаў у іх вёску раз у два тыдні. Але, як толькі снег схадзіў, хлопчык зноў сядаў на ровар і ехаў. Менавіта таму ён пайшоў да руінаў старога касцёла, таму што не змог бы дабрацца ў дзеючы.

“Зусім незвычайная сітуацыя”, - падумаў Косцік. “Чаму за столькі гадоў, пакуль расце дуб, яшчэ ніхто туды не пралез, не можа быць! Дзеці ж заўсёды вельмі цікаўныя”. А потым ён зразумеў, што ў гэтай вёсцы ўжо даўно няма маленькіх дзяцей, а даросламу чалавеку на розум не прыйдзе лезці скрозь ствол. Можа хто-небудзь з старых жыхароў вёскі і былі па той бок, ды маўчаць, ці забыліся ўжо. А можа быць, і сапраўды ніхто там не быў, і толькі ў яго ўзнікла такая вар’яцкая думка.

Чым бліжэй Косцік падыходзіў да дубу, тым больш павольнымі станавіліся ягоныя крокі. Каленкі дрыжалі, сэрца стукала ў скронях і ў горле, захацелася дзе-небудзь прысесці, сабрацца з думкамі. Але вакол ляжаў снег, нават на пяньку ля старога дуба, які стаў Кастусю амаль родным. Так ён прастаяў каля дрэва каля дваццаці хвілін. Пачало цямнець, так што трэба было нешта вырашаць. Снег спыніўся, але неба ўсё роўна было зацягнута хмарамі, і ад таго станавілася цёмна яшчэ хутчэй. Спачатку хлопчык падышоў і прасунуў у шчыліну руку. Ніякіх адчуванняў. Ані болі, ні холаду, ні чаго-небудзь яшчэ. Тады ён, нарэшце, вырашыўся: перахрысціўся і палез у адтуліну. Імгненне ён так пастаяў, панюхаў водар старога дрэва і, нарэшце, зрабіў крок па той бок. І першае, што адкрылася вачам хлопчыка - адсутнасць снегу. А яшчэ было значна цяплей. У астатнім жа лес нагадваў той жа. Толькі некаторыя хвоі вакол былі ніжэй, чым тыя, хатнія, і яшчэ не было бярозавай гаі. Гэта і зразумела, яе пасадзілі, калі Косцік быў маленькім. А, уласна, чаму зразумела? Куды ж ён трапіў? Дакладней, ён ужо зразумеў, што трапіў у мінулае, але, на колькі далёкае мінулае? Вельмі захацелася вярнуцца дадому і ўсе добра абдумаць. Косцік пралез у дрэва ў зваротным парадку і зноў апынуўся ў сваім часе. Ляжаў снег, недалёка красаваўся бярозавы гай з пажухлай лістотай, якая ўжо апала, і ўсе таксама цёмнае неба над галавой. Па той бок дуба, дарэчы, былі яшчэ пацёмкі.

Шмат чаго варта было вырашыць гэтым вечарам. Канешне, некаторыя таямніцы ён ужо прыадкрыў. Хаця б вядома, што па той бок дрэва ўжо не чакае зубастая пачвара з трыма галовамі. А той жа свет, толькі невядома якая колькасць гадоў таму. Што ж, калі ёсць магчымасць вярнуцца назад, то можна некалькі разоў і туды схадзіць, паглядзець, як там было ў мінулым. А больш за ўсё хацелася Косціку ўбачыць сваіх продкаў і, не кажучы аб тым, хто ён ёсць, пазнаёміцца, даведацца, як яны жылі і выглядалі. А раптам і касцёл яшчэ цэлы, а раптам…

Косцік нечакана натыкнуўся на татавы грудзі. Пакуль ён прыйшоў дадому, ужо сцямнела, а так позна ён ніколі яшчэ не прыходзіў.

– Дзе ты быў, сын? – запытаўся бацька.

– На раскопках, – адказаў Косцік.

Частка ісціны ў гэтых словах усё ж была.

– Цябе там не было, я ўжо хадзіў.

– На раскопках, а потым у лесе, – паправіўся хлопчык

– Глядзі, больш не затрымлівайся, добра? А то маці хвалюецца, і бабуля ўжо прыйшла. Мне цяжкавата з імі абедзвюма справіцца, калі яны нярвуюцца.

Косцік толькі кіўнуў галавой і прашмыгнуў у вароты. Цяпер трэба было як мага хутчэй прайсці праз кухню, каб мама і бабуля не прыставалі з пытаннямі. Хоць гэта было бы проста нейкім цудам.

– Кастусік, дзе ты быў? – у адзін голас спыталі абедзве жанчыны і ўсміхнуліся.

– На раскопках. А потым у лесе, я ўжо папе распавядаў. Затрымаўся, нешта. Забыўся, што раней цямнее, – адказаў хлопчык, хутка зняў абутак і накіраваўся да сябе ў пакой.

– Ты што, спаць ужо? А вячэраць не будзеш?

– Не, не хачу. Стаміўся, пайду адпачываць.

Мама толькі паціснула плячыма, а бабуля цяжка ўздыхнула. Не проста ім даводзілася з гэтым хлопчыкам.

На гэтым дыялог скончыўся і Косцік, нарэшце, змог выдаліцца і ўсё спакойна абдумаць. Варта было прыняць сур’ёзнае рашэнне. Па-першае, у глыбіні душы ён ужо прыйшоў да высновы, што калі пойдзе ў мінулае, несумненна, мінулае, мяркуючы па дрэвам, то паспрабуе не вяртацца пры малейшай небяспецы, а вырашыць усе самому. Далей, варта было б вырашыць, што з сабой узяць, як вынесці гэтыя рэчы і калі, уласна, туды адправіцца. Косцік вырашыў даць сабе два дня на зборы, збегчы ўвечары, але не калі будзе цёмна, выкінуць сумку праз акно. І ісці ўжо тады насустрэч прыгодам.

З рэчаў Косцік склаў з сабой некалькі швэдараў, бялізну, шкарпэткі, чаравікі, штаны і кашулю. Зварыў пяць яек, узяў хлеба, бульбы, запалак, цукерак і вялікую бутэльку вады. Вось і ўсё. Цяпер можна выпраўляцца ў доўгі і невызначаны шлях.

Праз два дня, як і вырашыў, Косцік замкнуў у сваім пакоі дзверы, адкрыў акно, выкінуў спачатку заплечнік, потым выскачыў сам, прыкрыў акенца і пабег агародамі, каб ніхто яго не бачыў, да лесу. Пачынала цямнець, але дарогу і дрэвы яшчэ можна было вызначыць. На вуліцы было неяк шэра, пахмурна, нявесела. У Косці ў галаве нават пачалі мільгаць думкі аб вяртанні: а ці не адкласці гэта ўсё прадпрыемства на вясну. І ўвогуле, чаму абавязкова на ноч трэба рухацца ў мінулае. Дзе там пераначаваць, ды яшчэ і ў такі холад. Аднак адступаць ужо было пазанвата.

А вось і дуб. Ён выступаў з цемры лесу чорным гігантам. Зусім не хацелася да яго набліжацца. Дуў халодны вецер, пад нагамі знікаў снег, а дома было цёпла і спакойна. Але хлопчык усё ж вырашыўся. Ён наблізіўся да дрэва даволі блізка і спыніўся. Дзірка, у якую трэба было пралезці, чарнела прама перад ім. Косця перахрысціўся і ўвайшоў.

Па той бок было ціха. Ні снегу, ні ветру. А яшчэ пахне вогнішчам і недзе брэша сабака. «Можа нават і Лобзік», - падумаў хлопчык. Аднак практычна сцямнела, з кожнай секундай станавілася ўсё цямней, так што трэба было кудысьці рухацца. І Косця вырашыў ісці ў сваю ж вёску, толькі вялікую колькасць гадоў таму.

Ён выйшаў з лесу і ўбачыў, што снег сапраўды яшчэ не выпаў. Агледзеўся, хацеў ужо накіравацца да агародаў, як заўважыў агеньчык у баку руін касцёла. Сэрца моцна забілася ў грудзях, нават, здавалася, падбіраецца да горла, дыханне перахапіла. Касцёл чарнеў на фоне неба. Ён быў проста вялізны. Цудоўны! Хлопчык ніколі не мог уявіць, што, па-першае, ён такі прыгожы, а па-другое, што разбурылі такую прыгажосць, разбілі, і аднаўляць няма каму. Не разважаючы, ён пайшоў да будынка. Вакол было ціха, так што можна было пачуць уласныя крокі па сухой траве. З цемры нечакана выплыла пасыпаная каменчыкамі дарога, а потым хлопчык заўважыў, што акрамя касцёла нешта яшчэ не так. І сапраўды, уздоўж дарожкі з’явілася алея з нейкіх высокіх дрэваў, у цемры не разабраць якіх. У Косцін час іх ужо не было. Толькі дзе-нідзе сумавалі аб мінулым пянькі. І бабуля не распавядала, што там былі дрэвы.

Разважаючы, Косцік падыходзіў усё бліжэй да касцёла. Святло лілася збоку, з невялікага акенца. “Бляклае нейкае святло, - падумаў хлопчык. - Напэўна, ад газавай лямпы”.

Як толькі Кастусь падышоў да масіўных прыгожых дубовых дзвярэй і захацеў іх адкрыць, яны самі ціха адчыніліся, і на парозе стаяў малады мужчына, на выгляд гадоў трыццаці, цёмнавалосы, у сутане, з скураной торбай у правай руцэ. У касцёле было абсалютна цёмна, свечкі не гарэлі нават на алтары.

– Добры вечар. Ты хто? – запытаўся ксёндз.

Голас у яго быў ціхі, ласкавы, і сапраўды чуваць зацікаўленасць.

– Косцік Сквароўскі, – адказаў хлопчык.

– Сквароўскі? А чаму я раней цябе не бачыў? Я ўсіх Сквароўскіх, здаецца, ведаю.

Ксёндз быў шчыра зацікаўлены.

– А можна я вам па дарозе растлумачу? Гісторыя цалкам немагчымая і неверагодная.

Косціку не хацелася ілгаць. Ды і каму? Калі глядзіш такому чалавеку ў вочы, немагчыма хлусіць.

Тым часам ксёндз ужо выйшаў з касцёла і замкнуў дзверы вялікім, цяжкім на выгляд, ключом. Далейшая размова адбывалася ўжо на вуліцы.

– Я слухаю цябе, Косцік Сквароўскі, хлопчык, які прыйшоў невядома адкуль.

– Вас завуць Павел Юрскі? – запытаўся Косцік.

– Так.

– А які гэта год?



Ксёндз з цікаўнасцю глянуў на хлопчыка і цярпліва адказаў, на ўсялякі выпадак вызначаючы і месяц:

– Чатырнаццатае лістапада тысяча дзевяцьсот дваццаць восьмага года.

– Божа мой! Менш за год засталося…

Святар і хлопчык рухаліся па напрамку да вялікага драўлянага дому, які быў схаваны недзе ў садзе. “Летам, напэўна, тут вельмі прыгожа”, – падумаў Косцік, гледзячы на голыя галіны мноства невысокіх дрэваў.

Пасля апошняй фразы, кінутай хлопчыкам, ксёндз Павел спыніўся і спытаў:

– Да чаго засталося менш за год?

– Да вашай гібелі, – адказаў хлопчык.

Косцік падумаў, што святар зменіцца ў твары, пачне трэсці яго за плечы і выпытывать падрабязнасці. Замест гэтага ён спакойна сказаў:

– Давай пройдзем у дом, і ты мне ўсё раскажаш.

Два цёмныя сілуэты, адзін вельмі высокі, з торбай у правай руцэ, другі нізкі з нейкімі рэчамі за спіной спакойна рухаліся праз сад да дому. Косцік згадаў, што ні саду, ні дома не засталося. Усё знішчылі. Хлопчык зірнуў на ксяндза, які ішоў побач. “А і яго заб’юць, - падумаў Косцік. - Ён жа мяне ні за што не паслухае, застанецца, не з’едзе”.

Ксёндз Павел дастаў з сумкі іншы ключ і адчыніў дзверы дома. Прайшлі праз цёмны калідор, дзе трохі пахла зямлёй і агароднінай, там жа знялі абутак і апынуліся ў цёплай кухні. Косцік нават здзівіўся, на колькі там было цёпла, нібы зусім нядаўна нешта гатавалі, і печ яшчэ не паспела астыць. Ксёндз растлумачыў, нібы прачытаў думкі хлопчыка:

– У мяне ёсць кухарка, у яе ёсць ключы ад дома. Яна гатуе мне ежу кожны дзень. І ў кухні, і ў хаце заўсёды цёпла.

Пасля гэтага ён запаліў газавыя лямпы, паставіў іх на стол, дастаў з печы гарачы гаршчок, у якім апынулася печыва бульбы з кавалачкамі мяса і капусты, паставіў на стол дзве талеркі і запрасіў свайго новага знаёмага прысесці.

– Давай памолімся, а потым за вячэрай ты мне ўсё раскажаш.

Калі перад спажываннем ежы малітву чытаў бацька, гэта было адно, неяк звыкла. Але калі прачытаў ксёндз Павел, гэта паходзіла на таямніцу, нібы пасля гэтага ежа станавілася святой. Але ад хвалявання нават не хацелася есці. Было жаданне ўсё хутчэй расказаць і распытаць, а потым яшчэ дачакацца раніцы і ўсе добра разгледзець. Ежа мірна чакала свайго часу ў талерках, але ні святар, ні хлопчык яе не краналіся. Яны разглядалі адзін аднаго.

Косцік прыйшоў да высновы, што ксёндз Павел занадта прыгожы для такой справы, як служэнне Богу: высокі, цёмныя валасы, сінявокі, чорныя бровы, роўны нос і крыху крупныя вусны. Яму б ажаніцца! Ад недастойных думак Косціка адарваў голас святара:

– Напэўна, хопіць разглядаць адзін аднаго! Давай распавядай усё як ёсць, па парадку, нічога не ўтойваючы.

Косцік уздыхнуў і пачаў свой расказ:

– Па-першае, я прыйшоў сюды з тысяча дзевяцьсот дзевяноста шоста года.

Ксёндз Павел паглядзеў кудысьці ў столь, нейкі час думаў, а потым задаў адразу некалькі пытанняў:

– Што ж, будзем думаць, што гэта так і ёсць. Тады, як ты сюды трапіў, ці ёсць у вас савецкая ўлада і навошта ты сюды прыйшоў?

– Трапіў я сюды праз дуб, савецкай улады няма, але ня доўга. А прыйшоў навошта? – Хлопчык на імгненне змоўк, а потым працягнуў свой расказ: – Спачатку было цікава, таму што на маіх вачах у дрэве знік сабака, і я вырашыў паглядзець, куды ён знік. Цяпер, даведаўшыся, што вы яшчэ жывы і гэта дваццаць восьмы год, я хачу папярэдзіць вас аб небяспецы і прашу з’ехаць адсюль.

– У чым справа? Чаму я павінен пакінуць гэтае цудоўнае месца?

– Касцёл ўзарвуць у верасні тысяча девяцьсот дваццаць дзевятага года. І вы там загініце. У вас моцна абгараць ногі, але памрэце вы ад удушша. Вас будуць хаваць трыма вёскамі. А жанчыны будуць галасіць так, што будзе чуваць нават у лесе.

Косцік выдыхнуў. Нялёгка расказваць чалавеку аб тым, як ён памрэ, і тым больш калі. Сам бы ён не хацеў сустрэць хлопчыка з будучыні, каб ён распавядаў яму такія жахі.

– Дзякуй табе, што ты прыйшоў мяне папярэдзіць, – сказаў ксёндз. – Але ты ж разумееш, што калі Гасподзь вырашыў, што я павінен загінуць у агні пакутніцкай смерцю, я не паеду адсюль нікуды, і ўжо тым больш не пакіну святыню. Ты можаш смела вяртацца да бацькоў, таму што яны непакояцца аб тым, куды ты знік. Так што, калі ласка, еш, і адпраўляйся дадому, праз свой чароўны дуб.

Косцік чакаў такога адказу, але гэтым жа вечарам дадому ён не збіраўся дакладна. Раз ужо трапіў у мінулае, то варта тут добра ўсе разгледзець. У касцёле ён унутры не быў, наваколлі не агледзеў. На сваіх продкаў паглядзець – таксама цікава. Можа быць, пабачыць свайго прадзеда, або прапрадзеда. А бацькі? Будуць перажываць, вядома, і бабуля знярвуецца. Аднак ён жа вернецца. Канешне вернецца.

– А ці можна мне ў вас пераначаваць?

– Навошта? - спытаўся ксёндз.

– Разумееце, - шчыра адказаў Косцік. – Там, у дзевяноста шостым годзе, я займаюся раскопкамі ў касцёле. Пасля таго, як яго ўзарвалі, нікому не было да руінаў справы. Наадварот, нехта нават цэглу цягаў для лазні. Вашага сада і дома зусім няма. Могілкі засталіся. Мне бы ўсё хацелася разгледзець. Хаця б адзін дзень. А заўтра увечары я пайду.

Ксёндз моўчкі глядзеў на хлопца. Здаецца, гэты невядомы Сквароўскі гаворыць праўду.

– Што ж, як пажадаеш. Але гэта не сумленна па адносінах да тваіх бацькоў. Уяві, што б здарылася, калі б знікла мама.

– Я думаю, што тата пайшоў бы ў міліцыю…

Косцік адказваў даволі разгублена. Ён не падумаў аб усёй справе з адваротнага боку.

– Разумееце, у мяне дома асобны пакой. Я сказаў, што пайшоў спаць, а сам вылез праз акно. Да раніцы мяне не будуць шукаць. Заўтра дзень пашукаюць, а да вечара я і сам з’яўлюся.

Ксёндз пастукаў кончыкамі пальцаў па сталу. Ну як яму забароніш! Так усё складна распавядае!

– Што ж, прымусіць я цябе не магу, але ў любым выпадку мой дом адкрыты. Калі ласка, у мяне два пакоі. Пойдзем, я пакажу табе, дзе ты можаш размясціцца.

Ксёндз ўстаў, прачытаў малітву, і толькі тады, забраўшы са стала лямпу, прайшоў у драўляныя дзверы з цікавай, зялёнай ад часу, меднай ручкай.

Святло ад лямпы выхапіла з цемры стол, накрыты белым карункавым абрусам, на які і была пастаўлена лямпа, чатыры драўляных крэслы з выгнутымі спінкамі, канапа, невялікі шаф, а таксама дзверы ў суседні пакой.

Тым часам, пакуль Косцік усё разглядаў, ксёндз Павел дастаў с шафа яшчэ адну лампу і запаліў.

– Гэта табе. На ўсялякі выпадак. Я ведаю, што дзеці часта баяцца цемры, я і сам у дзяцінстве баяўся, а яшчэ і дом не родны. Так што можаш на час пакінуць. А я потым ноччу загашу. Я ўсё роўна яшчэ доўга не буду класціся спаць.

– Я не маленькі ўжо і цемры не баюся. Не патрэбна мне лямпа, – адказаў хлопчык вельмі сур’ёзна. А потым зразумеў, што сказаў груба, і дадаў ўжо вінавата: - Вы пакіньце, калі ласка, лямпу, пакуль я не лягу, а потым гасіце. Я не спалохаюся.

Ксёндз моўчкі паставіў лямпу на стол і прайшоў у свай пакой. Пакуль дзверы адчыняліся і зачыняліся, Кастусь паспеў разгледзець толькі вялікае драўлянае бюро, якое стаяла насупраць выхаду.

У шафе ляжала падушка, коўдра, матрас і прасціны. Уся бялізна была ідэальна чыстай і выклікала павагу да жанчыны, якая яе сцірала без сучасных Косціку чысцячых сродкаў і машын. Хлопчык усё гэта разлажыў на канапе, распрануўся, акуратна склаўшы рэчы на крэсле, лёг пад коўдру, і толькі тады крыкнуў:

– Ксёндз Павел, загасіце, калі ласка, лямпу.

У дзвярах з’явіўся святар. Ён падышоў да хлопчыка, перахрысціў яго, затым падышоў да стала і пагасіў святло. Косцік адразу ж акунуўся ў свет сноў. І пабачыў ён вельмі дзіўны сон: быццам падыходзіць ён на тое месца, дзе стаяў дуб, але няма там дрэва, чыстая палянка, і толькі маленькі дубок недалёка ад таго месца расце, і нібыта і ёсць гэта той самы чароўны дуб, ды толькі чакаць трэба, пакуль ён вырасце, каб вярнуцца назад дадому. І спалохацца бы Коціку ў гэты момант, але не страшна зусім, і нават як быццам весела, што ён столькі часу з ксяндзом Паўлам правядзе. І паварочваецца хлопчык, каб да касцёла ісьці, толькі раптам грукат страшны і людзі крычаць: Ксёндз Павел! Ксёндз Павел памёр!

  1   2   3   4   5   6   7   8   9


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка