Farkli biTKİ BÜYÜme düzenleyiCİleriNİn kizilcik ( Cornus mas L.) Planlet geliŞİMİne etkileri




Дата канвертавання18.04.2016
Памер34.99 Kb.
FARKLI BİTKİ BÜYÜME DÜZENLEYİCİLERİNİN KIZILCIK (Cornus mas L.) PLANLET GELİŞİMİNE ETKİLERİ
Fatma FEYZİOĞLU

Doğu Karadeniz Ormancılık Araştırma Müdürlüğü, 61040, Trabzon, TÜRKİYE

Sezgin AYAN

G.Ü. Orman Fakültesi, Orman Mühendisliği Bölümü, 37200, Kastamonu, TÜRKİYE


ÖZET

Bu çalışmada; Cornus mas L.'in adventif tomurcukları kullanılarak in - vitro koşullarındaki sürgün ve kök gelişim olanakları araştırılmıştır. Bu amaçla değişik bitki büyüme düzenleyicileri;Benzil amino purin (BAP), giberelik asit (GA3), indol bütirik asit (IBA) ve naftalen asetik asit (NAA) farklı kombinasyonlarda kullanılarak en uygun konsantrasyonlar belirlenmeye çalışılmıştır. Kültür ortamı olarak Woody Plant Medium (WPM) besiyeri kullanılmıştır. Sürgün oluşumu ve çoğalması için GA3 (0.5 mg/L) ve BAP'ın (4, 6 mg/L) farklı kombinasyonları kullanılmıştır. Kök gelişimi için ise NAA (1 mg/L) ve IBA (4, 6 mg/L)'ın farklı kombinasyonları denenmiştir. Araştırma sonucunda en iyi sürgün gelişiminin 4 mg/L BAP + 0.5 mg/L GA3 ilavesiyle elde edilen besiyerde meydana geldiği belirlenmiştir. En iyi kök gelişiminin ise 1/2 WPM temel besin ortamında 4 mg/L IBA ilavesiyle elde edilen ortamda meydana gelmiştir.


Anahtar kelimeler: Cornus, İn vitro çoğaltma, Bitkicik, Büyüme düzenleyici
EFFECTS OF DIFFERENT PLANT GROWTH REGULATORS ON THE GROWING OF PLANLETS OF Cornus mas L.

ABSRACT


In this research, shoot and root growing possibilities of adventive buds of Cornus mas L. was studied under in-vitro conditions. Combinations of growing regulators; BAP (6 - benzyl adeno purine), GA3 (giberellic acid), IBA (indole butyric acid) and NAA (naphthalene acetic acid) in different combination were used to discover the most suitable concentrations. Woody Plant Medium (WPM) was used as culture media. Different combinations of GA3 (0.5 mg/L) and BAP (4, 6 mg/L) were studied for shooting and its increase, NAA (1 mg/L) and IBA (4, 6 mg/L) combinations were used for best rooting. The results showed that, the best shooting was in the media (WPM) added 4 mg/L BAP + 0.5 mg/L GA3 and the best rooting was in the 1/2 WPM main media added 4 mg/L IBA.
Key words: Cornus, In vitro propagation, Planlet, Growth regulator
1. GİRİŞ

Kızılcık (Cornus mas L.) kuvvetli çalı formunda sert çekirdekli meyve türüdür. Ana vatanı Anadolu, Kafkasya ve Avrupa olup, ülkemizde doğal olarak çoğunlukla Kuzey Anadolu ormanlarında bulunurken Güney Anadolu'da da bu türe rastlanmaktadır (1). Kalite, şekil ve renklenme bakımından çok değişik meyvelere sahip olmakla beraber, meyveler 2-2,5 cm uzunlukta ve koyu kırmızıdır. Meyveleri % 7-9 şeker ve yüksek miktarda C vitamini içermektedir (2).

Kızılcık üzerine yapılan araştırma sayısı fazla olmamakla birlikte başta Çekoslovakya olmak üzere birçok ülkede; bu türün yetişme isteklerinin düşük ve meyvelerinin değerli olması nedeniyle yetiştirme tekniklerini ortaya koyarak üretimini yapmak amacıyla ıslah programına alınmıştır (3).

Kızılcığın üretimi genelde tohumla yapılmaktadır. Meyveler kızarmaya başlayınca sonbaharda hemen ekilmediği takdirde uzun bir periyot sıcak ve soğuk katlamaya ihtiyaç göstermektedir. Tohumları ekimden önce 4 ay sıcak, 1-4 ay da soğuk katlamaya almak gerekir (4).

Çelikle üretim çalışmalarında ise, kızılcığın sert çelikle üretimi önerilmemektedir (5). Kalkışım ve Odabaş (1994) çalışmalarında ise, yarı odunsu çeliklerin IBA muamelesi ile iyi köklendiklerini belirtmektedirler.

Meyvesi değerli olan bu türün ıslahında üstün nitelikli anaçların seçimi yapılarak uygulamaya aktarılması gereklidir. Tohumla üretimde sorunların olması yanında üretilecek fidanların anacın özelliklerini tamamen sonraki generasyona taşıyamaması nedeniyle bu yöntem ıslah amacı için uygun görülmemektedir. Geleneksel vejetatif üretim yöntemlerinde ise belirlenen anaçlardan sınırlı sayıda fidan elde edilebileceğinden, seri, hızlı ve mevsime bağlı kalınmaksızın üretim avantajları sağlayan doku kültürü yöntemine gereksinim duyulmuştur.

Bu çalışmada da Cornus mas'ın doku kültürü yöntemiyle üretim olanakları irdelenmiştir.
2. MATERYAL VE YÖNTEM

Bitki materyali Trabzon ilinin sahil kesiminde yetişen Cornus mas bireylerinden alınmıştır. 10 cm uzunluğunda alınan üretim materyalleri deneysel çalışmalarda kullanılıncaya kadar +4 °C'de saklanmıştır. Denemelerin başlangıcında materyaller deterjan katkılı musluk suyunda iyice yıkanarak temizlenmiştir. Ön yıkama işleminden sonra materyallerin yüzey sterilizasyonuna başlanılmıştır. Explantlar 1'er tomurcuk taşıyacak şekilde kesilerek % 70'lik alkol içerisinde 1 dakika ve daha sonrada % 2.5'lik sodyum hipoklorit içerisinde 15 dakika süreyle yüzeysel sterilizasyona tabi tutulmuştur.

Sterilize edilmiş tomurcuklar 6-8 mm uzunluğunda kesilerek kültür ortamına alınmışlardır. Kültürler 25 °C sıcaklıkta 1000-5000 lüx ışık şiddetinde 16 saat aydınlık ve 8 saat karanlıkta soğuk beyaz florasan ışığında % 70 rutubete ayarlı iklim dolaplarında yetiştirilmiştir.

Temel besin ortamı olarak 20 g/L şeker, 6,5 g/L agar ilave edilen pH'sı 5,7 olan WPM (Woody Plant Medium) ortamı kullanılmıştır. Sürgün gelişimi ve çoğalması için BAP ile yapılan ön denemelerde 2, 4, 6, 8 mg/L BAP konsantrasyonları kullanılmıştır. 4 ve 6 mg/L BAP ilaveli ortamlardaki sürgün gelişimlerinin daha iyi olduğu gözlenmiştir. Bunun sonucunda ana denemeler için GA3'ün etkisini de ortaya koymak amacıyla;



M1- WPM + 4 mg/L BAP + 0,5 mg/L GA3

M2- WPM + 6 mg/L BAP + 0,5 mg/L GA3

M3- WPM + 4 mg/L BAP ve

M4- WPM + 6 mg/L BAP'dan oluşan 4 farklı ortam denenmiştir.

Kök gelişimi için temel besin ortamı olarak 1/2 WPM ortamı kullanılmıştır. Bu temel besin ortamına ilave olarak IBA ve NAA'nın aşağıdaki kombinasyonları denenmiştir.



R1- WPM + 4 mg/L IBA + 1 mg/L NAA

R2- WPM + 6 mg/L IBA + 1 mg/L NAA

R3- WPM + 4 mg/L IBA

R4- WPM + 6 mg/L IBA

Explantlar kültüre alındıktan sonra gelişmeleri gözlenmiştir. Oluşan sürgün sayıları ve sürgün uzunlukları belirlenmiştir. Kültürler 4 hafta arayla taze ortamlara aktarılmıştır. 1,5-3 cm uzunluğuna gelen mikro sürgünler 1/2 oranında hazırlanan WPM ortamından oluşan köklendirme ortamına alınmıştır. Köklenen mikro sürgünlerin kök uzunluğu ve kök sayıları belirlenmiştir. Daha sonra köklenen sürgünler, turba:dere kumu:perlit (2:1:1) karışımına şaşırtılmıştır. 20-22 °C sıcaklık, normal gün ışığı ve % 70 rutubet içeren kontrollü çevre koşullarında önce üzerleri tam kapalı daha sonra tedrici olarak açılarak dış çevre koşullarına uyumları sağlanmaya çalışılmıştır. Bu aşamadan sonra bitkicikler sera koşullarına alınmıştır.


3. BULGULAR

Tüm explantlar 1 hafta sonra gelişmeye başlamıştır. 4 hafta sonra yeni ortamlara aktarılırken sürgün sayıları belirlenmiştir (Tablo 1).


Tablo 1. Farklı sitokinin düzeylerinin 2,5 aylık planletlerin sürgün gelişimlerine etkisi

Sembol

Ortam Kombinasyonu

Sürgün Uzunluğu

(cm)


2,5 Ay

M1

WPM + 4 mg/L BAP + 0.5 mg/L GA3

2,95

M2

WPM + 6 mg/L BAP + 0.5 mg/L GA3

1,72

M3

WPM + 4 mg/L BAP

2,10

M4

WPM + 6 mg/L BAP

1,56

* Ölçümler yedişer adet eksplant üzerinden yapılmıştır
Buna göre 2.5 ay sonunda en iyi sürgün çoğalmasını ortalama 2,95 cm sürgün uzunluğu ile M1 ortam kombinasyonu takiben sırasıyla 2,10 cm sürgün uzunluğu ile M3, 1,72 cm sürgün uzunluğu ile M2 ve 1,56 cm sürgün uzunluğu ile de M4 ortam kombinasyonları gerçekleştirmiştir.

2.5 ay sonra kök ortamına alınan sürgünler 4 hafta sonra köklenmişlerdir. Kök ortamına konulduktan sonra köklenen sürgünler 2 ay sonra toprağa transfer edilirken kök uzunluğu ve sayıları ölçülmüştür (Tablo 2).


Tablo 2. Farklı oksin düzeylerinin planlet kök gelişimine etkisi

Sembol

Ortam Kombinasyonu

Kök Parametreleri

Kök Sayısı (Adet)

Kök Uzunluğu

(cm)


R1

WPM + 4 mg/L IBA + 1 mg/L NAA

5,75

3,50

R2

WPM + 6 mg/L IBA + 1 mg/L NAA

3,25

2,37

R3

WPM + 4 mg/L IBA

7,00

6,02

R4

WPM + 6 mg/L IBA

5,00

3,25

Buna göre en iyi kök gelişimini ortalama 7 adet kök sayısı, 6,02 cm kök uzunluğu ile R3 ortamı sağlamıştır. R1 ortamı ise ortalama 5,75 adet kök sayısı ve 3,5 cm kök uzunluğu ile ikinci sırayı almıştır. En düşük kök gelişimi ise ortalama 3,25 adet kök sayısı ve 2,37 cm kök uzunluğu ile R2 ortamında gerçekleşmiştir.


4. SONUÇ VE ÖNERİLER

Kızılcığın doku kültürü ile üretimi konusunda Edson vd. (1994) yaptığı çalışmada MS ve WPM ortamlarını kullanmış ve en iyi sonucu WPM ortamının verdiğini belirlemiştir. Yine Declerck vd. (1994)'de kızılcığın in vitro koşullarda üretimi için denediği bir çok temel besin ortamlarında WPM ortamını en iyi besin ortamı olarak nitelendirmiştir. Çalışmamızda da bu araştırmaların ışığı altında WPM temel besin ortamı kullanılmıştır.

En iyi sürgün çoğalması konusunda Trigiano vd. (1992) ve Edson vd. (1994) yaptıkları çalışmalarda 4,44 mg/L BA miktarını belirlemişlerdir. Declerck vd. ise (1994), 3,3 mg/L BA'nın en iyi sürgün oluşumu için en uygun doz olduğunu ifade etmiştir. Bu çalışmada ise en iyi sürgün gelişimi için BA'nın 4 mg/L miktarı uygun bulunmuştur. Buna ilave olarak 0,5 mg/L GA3 'ün ortama katılmasıyla sürgün gelişimi daha da artmıştır.

Kök gelişiminde ise en olumlu sonuç 4 mg/L IBA'nın yalnız kullanıldığı ortamda gerçekleşmiştir.


5. KAYNAKLAR

1. Yaltırık, F., Dendroloji-1 İ.Ü. Orman Fakültesi Yayınları No:299, 157, İstanbul, s.72-73, (1981)

2. Browicz, K., Chrology of Trees and Shrubs in Southwest Asia and Adjacent Regions, Puzzan, p: 14-15, (1986)

3. Smatana, L., Results of Breeding and Growing Minor Fruit Species in Czechoslovakia, Acta Horticulture 224, (1988)

4. Ürgenç, S., Ağaç ve Süs Bitkileri Fidanlık ve Yetiştirme Tekniği, İ.Ü. Orman Fakültesi Yayınları No: 418, İstanbul, (1992)

5. Ticknor, R. L., Propagation of Dogwood by Hardwood Cuttings Combined Proceedings of the International Plant Propagators Society 25, p: 29-30, (1975)

6. Kalkışım, Ö. ve Odabaş, F., Samsun’un Vezirköprü ilçesinde kızılcık’ın (Cornus mas L.) seleksiyon yolu ile ıslahı üzerine bir araştırma, O.M.Ü. Ziraat Fakültesi Dergisi 9 (1), s: 57-64, (1994)

7. Edson, J. L., Wenny, D. L. ve Brusven, A. L., Micro propagation of Pacific Dogwood, Hortscience 29 (11), p: 1355-1356, (1994)



8. Declerck, V. ve Korban, S. S., Effects of source of macronutrients and plant growth regulator concentrations on shoot proliferation of Cornus florida, Plant Cell, Tissue and Organ Culture, 38(1), p:57-60, (1994)

9. Trigiano, R. N., Beaty, R. M. ve Lowe, K. W., Micro propagation of dogwoods (Cornus spp.), Biotechnology in Agriculture and Forestry Vol.20, Springer Verlag, Berlin, p: 81-90, (1992)


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка