ЕЎразійскі эканамічны саюз: гісторыка-прававы нарыс дз. А. Лагун




Дата канвертавання28.03.2016
Памер100.7 Kb.
ЕЎРАЗІЙСКІ ЭКАНАМІЧНЫ САЮЗ: ГІСТОРЫКА-ПРАВАВЫ НАРЫС
Дз.А. Лагун
Рэспубліка Беларусь як суверэнная, незалежная дзяржава актыўна ўступае ў інтэграцыйныя працэсы рознага выгляду, ўзроўню і значэння. Найбольш істотнымі з іх з’яўляюцца ўдзел ў дзейнасці і праграмах Арганізацыі аб’яднаных нацый, сяброўства ў Садружнасці незалежных дзяржаў, у Мытным саюзе, Саюзнай дзяржаве Беларусі і Расіі, Еўразіскай эканамічнай супольнасці, Адзінай эканамічнай прасторы. З большай альбо меншай ступенню актыўнасці Рэспубліка Беларусь будуе свае адносіны з Еўрапейскім Саюзам, у тым ліку ў рамках праграмы «Усходняе партнёрства», Сусветнай гандлёвай арганізацыяй, Арганізацыяй Паўночнаатлантычнага дагавора і інш.

Прававой асновай інтэграцыйных працэсаў з удзелам Рэспублікі Беларусь выступае Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь (далей – Канстытуцыя). Так, згодна з арт.8 Канстытуцыі [1] Рэспубліка Беларусь у адпаведнасці з нормамі міжнароднага права можа на добраахвотнай аснове ўваходзіць у міждзяржаўныя ўтварэнні і выходзіць з іх; згодна з арт.18 Канстытуцыі [1] Рэспубліка Беларусь у сваёй знешняй палітыцы зыходзіць з прынцыпаў роўнасці дзяржаў, непрымянення сілы або пагрозы сілай, непарушнасці межаў, мірнага ўрэгулявання спрэчак, неўмяшання ва ўнутраныя справы і іншых агульнапрызнаных прынцыпаў і нормаў міжнароднага права.

На сучасным этапе найбольш шчыльныя адносіны эканамічнага кшталту наша дзяржава мае з Расіяй і Казахстанам у межах Адзінай эканамічнай прасторы. Апошнюю вызначаюць як эканамічную прастору, якае аб’ядноўвае мытныя тэрыторыі дзяржаў, на якой функцыянуюць механізмы рэгулявання эканомік, заснаваныя на адзіных прынцыпах, якія забяспечваюць свабодны рух тавараў, паслуг, капіталу і працоўнай сілы, і праводзіцца адзіная знешнегандлёвая і ўзгодненая, у той меры і ў тым аб'ёме, у якіх гэта неабходна для забеспячэння раўнапраўнай канкурэнцыі і падтрымання макраэканамічнай стабільнасці, падатковая, грашова-крэдытная і валютна-фінансавая палітыка.

У 2013 г. дзяржавы-удзельніцы АЭП выказалі намер аб пераходзе на больш высокі прыступак эканамічнага супрацоўніцтва і стварэнні Еўразійскага эканамічнага саюза (далей – ЕАЭС), аб чым прэзідэнты краін падпісалі адпаведны Дагавор ад 29 мая 2014г., якім прадугледжана заснаванне саюза з 1 студзеня 2015 г.

Еўразійскі эканамічны саюз з’яўляецца міжнароднай арганізацыяй рэгіянальнай эканамічнай інтэграцыі, якая валодае міжнароднай правасуб’ектнасцю і заклікана забясцечыць свабоду руху тавараў, паслуг, капітала і працоўнай сілы, правядзенне скаардынаванай, узгодненай або адзінай палітыкі ў галінах эканомікі, вызначаных міжнароднымі дамовамі ў межах саюза.

Заснавальнікамі і ўдзельнікамі ЕАЭС з’яўляюцца Беларусь, Казахстан, Расія.

Галоўнымі мэтамі стварэння дадзенага сюза азначаны наступныя:

- стварэнне ўмоў для стабільнага развіцця эканомік дзяржаў-членаў у інтарэсах павышэння жыццёвага ўзроўню іх насельніцтва;

- імкненне да фарміравання адзінага рынку тавараў, паслуг, капітала і працоўных рэсурсаў;

- усебаковая мадэрнізацыя, кааперацыя і павышэнне канкурэнтаздольнасці нацыянальных эканомік ва ўмовах глабальнай эканомікі.

У адрозненні ад ранейшых інтэграцыйных аб’яднанняў (напрыклад, Еўразіскай эканамічнай супольнасці, Адзінай эканамічнай прасторы) ЕАЭС мае наступныя спецыфічныя рысы:

1) фарміраванне ўласнай сістэмы заканадаўства (так званае права ЕАЭС), якую нельга поўнасцю атаясамліваць з заканадаўствам дзяржаў-удельнікаў.

Права ЕАЭС мае двухпрыступкавую структуру: базавы прыступак, які складаецца з міжнародных пагадненняў у межах саюза, а таксама саюза з іншымі суб’ектамі; і другасны прыступак, да якога адносяцца акты наддзяржайных органаў саюза. Пры гэтым замацоўваецца іерархія паміж крыніцамі права ЕАЭС;

2) фарміраванне ўласных наддзяржаўных органаў, якія складаюць службовы апарат і фінансуюцца за кошт штогадовага бюджета дадзенай міжнароднай арганізацыі;

3) існаванне поўнавартаснага мытнага саюза і адзінай эканамічнай прасторы ў межах ЕАЭС;

4) фарміраванне інтэграваннага валютнага рынка з прымяненнем у міжбаковых разліках валют дзяржаў ЕАЭС;

5) фарміраванне адзінай інфармацыйный прасторы, у тым ліку ў дачыненні да прававой інфармацыі;

6) увядзенне агульных падыходаў да падаткаабкладання;

7) стварэнне агульнага рынка працоўнай сілы.

На шляху да станаўлення і развіцця ЕАЭС Рэспубліка Беларусь прайшла некалькі перыядаў, якія занялі больш за 20 год сучаснай гісторыі краіны.



1993-1999гг. Падрыхтоўчы перыяд. Гэты перыяд звязаны са спробамі выпрацаваць стратэгію і тактыку далейшага эканамічнага развіцця дзяржаў пасля распаду СССР.

Асноўным прававым дакументам дадзенага этапу, які рэгулюе ўзаемадзеянне дзяржаў на постсавецкай прасторы ў эканамічнай сферы, з'яўляецца Дагавор аб стварэнні Эканамічнага саюза ад 24 верасня 1993г. [3], які ўступіў у сілу 14 студзеня 1994 года. Удзельнікамі дадзенага Дагавора сталі: Азербайджан, Арменія, Беларусь, Казахстан, Кыргызстан, Малдова Расія, Таджыкістан, Туркменістан, Узбекістан.

Прадугледжвалася, што Эканамічны саюз ствараецца шляхам паэтапнага паглыблення інтэграцыі праз:

- міждзяржаўную (шматбаковую) асацыяцыю свабоднага гандлю;

- Мытны саюз;

- Агульны рынак тавараў, паслуг, капіталаў і працоўнай сілы;

- Валютны (грашовы) саюз.

У якасці асноўных мэт Эканамічнага саюза выступалі:

- фарміраванне ўмоў стабільнага развіцця эканомік дзяржаў у інтарэсах павышэння жыццёвага ўзроўню іх насельніцтва;

- паэтапнае стварэнне агульнай эканамічнай прасторы на базе рынкавых адносін;

- стварэнне роўных магчымасцяў і гарантый для ўсіх гаспадарчых суб'ектаў;

- сумеснае ажыццяўленне эканамічных праектаў, якія прадстаўляюць агульны інтарэс;

- рашэнне сумеснымі намаганнямі экалагічных праблем, а таксама ліквідацыя наступстваў стыхійных бедстваў і катастроф.

1999-2003гг. Перыяд узнікнення Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы. У гэты перыяд у межах СНД упершыню юрыдычна афармляецца Адзіная эканамічная прастора шляхам заключэння Дагавора аб Мытным саюзе і Адзінай эканамічнай прасторы ад 26 лютага 1999г. [4], які ўступіў у сілу для Рэспублікі Беларусь 23 снежня 1999 года.

Удзельнікамі Дагавора выступілі: Беларусь, Казахстан, Кыргызстан, Расія і Таджыкістан, якія ўзялі на сябе абавязацельства завяршыць фарміраванне Мытнага саюза і стварыць на яго аснове Адзіная эканамічная прастора.

Пры гэтым, Адзіная эканамічная прастора вызначалася як прастора, якае складаецца з тэрыторый бакоў, на якім функцыянуюць аднатыпныя механізмы рэгулявання эканомікі, заснаваныя на рынкавых прынцыпах і прымяненні гарманізаваных прававых нормаў, існуе адзіная інфраструктура і праводзіцца ўзгодненая падатковая, грашова-крэдытная, валютна-фінансавая, гандлёвая і мытная палітыка, што забяспечваюе свабодны рух тавараў, паслуг, капітала і працоўнай сілы

Прадугледжвалася, што Адзіная эканамічная прастора ствараецца паэтапна. Першы этап мае на мэце завяршэнне фарміравання Мытнага саюза і адзінай мытнай тэрыторыі. Другі этап павінен правесці да стварэння ўласна Адзінай эканамічнай прасторы, якая ўключае фарміраванне агульнага (ўнутранага) рынка тавараў, паслуг, капітала і працы, правядзенне агульнай эканамічнай палітыкі і стварэнне адзінай інфраструктуры, завяршэнне гарманізацыі заканадаўства бакоў, якое забяспечвае функцыянаванне Адзінай эканамічнай прасторы.

На наступных этапах эканамічнага супрацоўніцтва дзяржавы-удзельніцы планавалі імкнуцца да ўзгаднення параметраў асноўных макраэканамічных паказчыкаў.

Сярод асноўных мэт фармавання Адзінай эканамічнай прасторы называліся:

- эфектыўнае функцыянаванне агульнага (ўнутранага) рынку тавараў, паслуг, капітала і працы;

- стварэнне ўмоў стабільнага развіцця структурнай перабудовы эканомікі бакоў у інтарэсах павышэння жыццёвага ўзроўню іх насельніцтва;

- правядзенне ўзгодненай падатковай, грашова-крэдытнай, валютна-фінансавай, гандлёвай, мытнай і тарыфнай палітыкі;

- развіццё адзіных транспартных, энергетычных і інфармацыйных сістэм;

- стварэнне агульнай сістэмы мер дзяржаўнай падтрымкі развіцця прыярытэтных галін эканомікі, вытворчай і навукова-тэхналагічнай кааперацыі.

2003-2009гг. Перыяд фарміравання Адзінай эканамічнай прасторы. Дадзены перыяд характарызуецца пачаткам фарміравання АЭП.

Юрыдычнай асновай стала Пагаднення аб фарміраванні Адзінай эканамічнай прасторы ад 19 верасня 2003г. [2], якое ўступіла ў сілу 20 мая 2004г. і ў якім замацоўваецца ўдакладненнае вызначэнне АЭП: гэта эканамічная прастора, якае аб'ядноўвае мытныя тэрыторыі бакоў, на якой функцыянуюць механізмы рэгулявання эканомік, заснаваныя на адзіных прынцыпах, якія забяспечваюць свабодны рух тавараў, паслуг, капітала і працоўнай сілы, і праводзіцца адзіная знешнегандлёвая і ўзгодненая, у той меры і ў тым аб'ёме, у якіх гэта неабходна для забеспячэння раўнапраўнай канкурэнцыі і падтрымання макраэканамічнай стабільнасці, падатковая, грашова-крэдытная і валютна-фінансавая палітыка.

Удзельнікі дамовы: Беларусь, Казахстан, Расія і Ўкраіна, выпрацавалі Канцэпцыю фарміравання Адзінай эканамічнай прасторы, якая прадстаўляе сабой праграму мер па фарміраванню АЭП з мэтай паглыблення шматбаковага эканамічнага супрацоўніцтва, стабільнага і эфектыўнага развіцця эканомік дзяржаў-удзельніц і павышэння ўзроўню жыцця насельніцтва.

Для дасягення мэтаў дадзенага этапа бакі пагадніліся вырашыць шэраг задач:

- фарміраванне зоны свабоднага гандлю без выключэнняў і абмежаванняў, якая прадугледжвае непрымяненне ва ўзаемным гандлі антыдэмпінгавых, кампенсацыйных і спецыяльных ахоўных мер на базе правядзення адзінай палітыкі ў галіне тарыфнага і нетарыфнага рэгулявання, адзіных правілаў канкурэнцыі, ужывання субсідый і іншых формаў дзяржаўнай падтрымкі;

- уніфікацыя прынцыпаў распрацоўкі і прымянення тэхнічных рэгламентаў і стандартаў, санітарных і фітасанітарных нормаў;

- гарманізацыя макраэканамічнай палітыкі;

- стварэнне ўмоў для свабоднага руху тавараў, паслуг, капітала і працоўнай сілы;

- гарманізацыя заканадаўстваў бакоў у той меры, у якой гэта неабходна для функцыянавання АЭП, уключаючы гандлёвую і канкурэнтную палітыку;

- фарміраванне адзіных прынцыпаў рэгулявання дзейнасці натуральных манаполій (у сферы чыгуначнага транспарту, магістральных тэлекамунікацый, транспарціроўкі электраэнергіі, нафты, газу і іншых сферах), адзінай канкурэнтнай палітыкі і забеспячэнне недыскрымінацыйнага доступу і роўнага ўзроўню тарыфаў на паслугі суб'ектаў натуральных манаполій.

Праблемным пытаннем дадзенага этапу стала пазіцыя Украіны, якая вызначыла для сябе асноўнай ідэяй Еўраатлантычную інтэграцыю (ўступлення ў Еўрасаюз і блок NATO) і неаднаразова выказвалася за перагляд базавай Пагадненне аб фарміраванні АЭП ад 19.09.2003г. Украіна разглядала свой удзел у АЭП толькі ў фармаце стварэння зоны свабоднага гандлю і ўмоў для перамяшчэння капіталу, паслуг і працоўнай сілы і пярэчыла супраць адукацыі наднацыянальнага тарыфнага органа і мытнага саюза.

2009-2011гг. Перыяд трансфармацыі і актыўнага развіцця Адзінай эканамічнай прасторы. У яго ўступілі Беларусь, Казахстан і Расія, падпісаўшы 09.12.2010г. і ратыфікаваўшы пакет дакументаў (17 пагадненняў) па стварэнні Адзінай эканамічнай прасторы.

Гэты перыяд можна разглядаць як пераходны, на працягу якога дзяржавы-удзельніцы АЭП прымаюць меры, накіраваныя на ліквідацыю выключэнняў і прэферэнцый, якімі яны карысталіся да стварэння АЭП.

З 01.01.2010г. на тэрыторыі Беларусі, Казахстана і Расіі створана адзіная мытная прастора, якае дзейнічае як паўнавартасны Мытны саюз у трохбаковым фармаце з 01.07.2011г.

2012-2014гг. Перыяд функцыянавання Адзінай эканамічнай прасторы АЭП пачынае дзейнічаць у поўным аб'ёме без выключэнняў і абмежаванняў на тэрыторыі Беларусі, Казахстана і Расіі.

Стварэнне зоны свабоднага гандлю без выключэнняў і абмежаванняў з'яўляецца першачарговай і базавай задачай фарміравання АЭП, што прадугледжвае непрымяненне ва ўзаемным гандлі антыдэмпінгавых, кампенсацыйных і спецыяльных ахоўных мер на базе правядзення адзінай палітыкі ў галіне тарыфнага і нетарыфнага рэгулявання, адзіных правілаў канкурэнцыі, ужывання субсідый і іншых формаў дзяржаўнай падтрымкі.

Дзяржавамі-удзельніцамі АЭП на сучасным этапе выступаюць Беларусь, Казахстан, Расія.

Так, з 2013 года юрыдычны працэс далучэнення да Адзінай эканамічнай прасторы пачала Арменія, а з 2014 года – Кыргызстан. Пры гэтым звяртаецца асаблівая ўвага на жаданне дадзеных краін на далучэнне іх да Еўразійскага эканамічнага саюза ў якасці поўнавартасных удзельнікаў.



2015г. Перыяд узнікнення Еўразійскага эканамічнага саюза.

Як было азначана вышэй, стварэнне Еўразійскага эканамічнага саюза запланавана на 1 студзеня 2015 года.

Асаблівай рысай ЕАЭС з’яўляецца магчымасць удзельнічаць у ім на ўмовах рознахуткаснай і рознаўзроўневай інтэграцыі. Рознахуткасная інтэграцыя мае сваім сэнсам дазволіць кожнай дзяржаве самастойна вызначаць момант далучэння да таго ці іншага міжнароднага аб’ядноўчага працэса, што прыводзіць да рознаўзроўневай інтэграцыі, калі дзяржавы-ўдзельнікі знаходзяцца на розных узроўнях інтэграцыйнага ўзаемадзеяння. Пры гэтым кожная дзяржава самастойна, па меры гатоўнасці, вызначае, у якіх з кірункаў развіцця інтэграцыі або асобных інтэграцыйных мерапрыемствах яна будзе прымаць удзел і ў якім аб’ёме.

Пераход ад аднаго этапу фарміравання ЕАЭС да іншага ажыццяўляюць тыя дзяржавы-ўдзельніцы, якія выканалі мерапрыемствы, прадугледжаныя ў папярэднім этапе. Пазнейшыя тэрміны далучэння якой-небудзь дзяржавы-ўдзельніцы да асобных напрамках развіцця інтэграцыі або асобным інтэграцыйным мерапрыемствам не змяняюць яго статусу ўдзельніка ЕАЭС.


СПІС ВЫКАРЫСТАНЫХ КРЫНІЦ:
1. Конституция Республики Беларусь от 15 марта 1994 года // Эталон. банк данных прав. инф-ции Респ.Беларусь: Версия 6.6 [Электронный ресурс] / Нац. центр прав. инф-ции Респ. Беларусь. – Минск, 2014. – Дата доступа: 01.09.2014.

2. О ратификации Соглашения о формировании Единого экономического пространства: Закон Респ. Беларусь от 14 мая 2004 г.: текст по состоянию на 01 сентября 2014г. // Эталон. банк данных прав. инф-ции Респ.Беларусь: Версия 6.6 [Электронный ресурс] / Нац. центр прав. инф-ции Респ. Беларусь. – Минск, 2014. – Дата доступа: 01.09.2014.

3. О ратификации Договора о создании Экономического союза: пост. Верх. Совета Респ. Беларусь от 18 нояб. 1993 г. №2566-XII: текст по состоянию на 01 сентября 2014г. // Эталон. банк данных прав. инф-ции Респ.Беларусь: Версия 6.6 [Электронный ресурс] / Нац. центр прав. инф-ции Респ. Беларусь. – Минск, 2014. – Дата доступа: 01.09.2014.

4. О ратификации Договора о Таможенном союзе и Едином экономическом пространстве: Закон Респ.Беларусь от 9 нояб.1999г. №303-З: текст по сост. на 01 сентября 2014г. // Эталон. банк данных прав. инф-ции Респ.Беларусь: Версия 6.6 [Электронный ресурс] / Нац. центр прав. инф-ции Респ. Беларусь. – Минск, 2014. – Дата доступа: 01.09.2014.



5. О ходе выполнения Плана действий по формированию Единого экономического пространства Республики Беларусь, Республики Казахстан и Российской Федерации: решение Межгос. Совета ЕврАзЭС от 9 дек. 2010 г. № 65 // Эталон. банк данных прав. инф-ции Респ.Беларусь: Версия 6.6 [Электронный ресурс] / Нац. центр прав. инф-ции Респ. Беларусь. – Минск, 2014. – Дата доступа: 01.09.2014.

6. Договор о Евразийском экономическом союзе от 29 мая 2014 года // www.economy.gov.ru/wps/wcm/connect/economylib4/mer/about/structure/depSNG/agreement-eurasian-economic-union [Электронный ресурс]. – Дата доступа: 01.09.2014.


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка