Дзяржава як складаны сацыяльна-палітычны інстытут выконвае мноства публічных задач, дзейнічаючы пры гэтым у розных кірунках. Уласна, дзяржава існуе, "жыве" толькі ў сваіх функцыях, такім чынам рэалізуючы сваё прызначэнне




Дата канвертавання19.03.2016
Памер63.31 Kb.
ІНФАРМАЦЫЙНАЯ ФУНКЦЫЯ ДЗЯРЖАВЫ

Дзяржава як складаны сацыяльна-палітычны інстытут выконвае мноства публічных задач, дзейнічаючы пры гэтым у розных кірунках. Уласна, дзяржава існуе, "жыве" толькі ў сваіх функцыях, такім чынам рэалізуючы сваё прызначэнне. У гэтай характарыстыцы дзяржавы важнае тэрміналагічнае значэнне мае паняцце функцый дзяржавы.

У літаратуры выкарыстоўваюць розныя класіфікацыі функцый дзяржавы, аднак, ніводная з іх не можа лічыцца безумоўнай, больш за ўсё ў гэтым плане "дастаецца" прынцыпу падзелу ўлад. Да прыкладу, яшчэ ў 19-м стагоддзi К. Франц пісаў, што дзяржаўныя ўлады адпавядаюць функцыям, але гэтыя функцыі самі па сабе не складаюць яшчэ ўлад; "яны ўтвараюць толькі схему дзяржаўнага жыцця і служаць падставай падраздзялення на міністэрствы, якія не сутнасць дзяржаўныя ўлады, але, як паказвае іх назва, толькі слугі дзяржавы" [1, с. 170]. Крыху пазней А.І. Елістратаў таксама адзначаў, што адмысловыя заканадаўчыя, адміністрацыйныя і судовыя ўстановы ствараліся ў найблізкай адпаведнасці з адрозненнем нарматыўных, адміністрацыйных і юрысдыкцыйных функцый. Аднак гэта "адпаведнасць... з'яўляецца не поўнай. Гістарычна ўсталяваныя межы ведамства заканадаўчых, адміністрацыйных і судовых устаноў не супадаюць з адрозненнем адпаведных юрыдычных функцый" [2, с. 33].

У сучаснай Беларусі ў дачыненні да прадметаў вядзення, вызначаным Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь, вылучаюць наступныя групы дзяржаўных функцый:

1) арганізацыя і абарона тэрыторыі і прасторы ;

2) забеспячэнне суверэнітэту і міжнароднае супрацоўніцтва;

3) прававая і сацыяльная абарона насельніцтва і грамадзян;

4) забеспячэнне эканамічнага развіцця краіны;

5) забеспячэнне сацыяльнага развіцця краіны;

6) ажыццяўленне законатворчай і праваахоўнай дзейнасці;

7) арганізацыя сістэмы органаў дзяржаўнай улады, узаемадзеянне з інстытутамі цывiльнага грамадства і структурамі самакіравання [3, с. 161].

Уся гэта дзейнасць злучана з інфармацыяй. Сёння можна весці гаворку пра з'яўленне ўмоў для вылучэння і афармлення адмысловай інфармацыйнай функцыі дзяржавы. Інфармацыйную функцыю, як і любую іншую, дзяржава выконвае не сама па сабе, а пры дапамозе сваіх органаў улады. "Сістэма органаў дзяржавы зверху дадолу ажыццяўляе адну і тую ж сістэму функцый дзяржавы - кожны орган у рамках сваёй кампетэнцыі" [4, с. 172].

У сучасным грамадстве інфармацыя стала вызначальным фактарам, які паскорыў працэсы глабалізацыі і інтэрнацыяналізацыі. Паколькі інфармацыя праймае ўсе стадыі дзейнасці дзяржаўных органаў, пастолькі ў сучасных умовах можна казаць пра інфармацыйную функцыю дзяржавы, і, такім чынам, пра значэнне інфармацыйнай дзейнасці яе органаў. Спецыфіка інфармацыі як рэсурсу ўплывае на "разгрупаванне" элементаў інфармацыйнай функцыі і змешванне яе з іншымі кірункамі дзяржаўнай дзейнасці.

На інфармацыі заснавана дзейнасць заканадаўчай улады - прыняццю законаў папярэднічае збор і апрацоўка інфармацыі (сацыяльнай, эканамічнай, палітычнай), сам тэкст закона ёсць прававая інфармацыя, якую дзяржава распаўсюджвае, першым чынам, афіцыйна, а таксама "папулярызуе". Але больш паказальна і маштабна інфармацыйная функцыя дзяржавы выяўляецца ў дзейнасці органаў выканаўчай улады.

Органы выканаўчай улады ўвесь час ажыццяўляюць інфармацыйную дзейнасць, часта не надаючы ёй самастойнага значэння. Тым не менш, адна з яе "паўнакроўных" складовых частак даўно "жыве" пад імем уліковай функцыі. Менавіта пра яе пісаў акадэмік А.В. Венедыктаў, апісваючы першыя паслярэвалюцыйныя пераўтварэнні. Ажыццяўленне агульнанароднага ўліку і кантролю над вытворчасцю і размеркаваннем прадуктаў патрабавала, першым чынам, арганізацыі ўліку ўсіх матэрыяльных і працоўных рэсурсаў краіны: уліку прадпрыемстваў і іх абсталяванні, уліку занятай у іх працоўнай сілы, уліку паліва, сыравіны і іншых прадметаў вытворчага забеспячэння, уліку наяўных запасаў прамысловых тавараў і зноў выпусканай прадукцыі. Улік наяўных рэсурсаў быў непарыўна злучаны з высвятленнем і адзнакай запатрабавання ў іх, з улікам вытворчага і спажывецкага попыту. Правядзенне ўліку з'яўлялася адной з першых і прытым найважнейшых перадумоў самаго планавання і рэгулявання прамысловай вытворчасці і размеркаванні прамысловай прадукцыі.

Для прагназавання вялікае значэнне мае іншы складнік інфармацыйнай функцыі - маніторынг. Маніторынг - гэта сістэма бесперапыннага назірання з мэтай сістэмнага аналізу асноўных паказчыкаў і выпрацоўкі прапаноў па развіцці. Мэтай маніторынгу з'яўляецца выяўленне неабходных для прыняцця далейшых кіраўнічых рашэнняў колькасных і якасных паказчыкаў. Таму маніторынг бывае адным з магчымых этапаў і спосабаў кантролю. Маніторынг можа ажыццяўляцца ў эканамічных мэтах, а таксама ў палітычных і сацыяльных. Гэта, напрыклад, ўсеагульны перапіс насельніцтва, запіс актаў грамадзянскага стану і інш.

Адной з відавочных формаў існавання інфармацыйнай функцыі з'яўляецца асвятленне дзейнасці органаў улады ў сродках масавай інфармацыі. Гэта надзвычай важны аспект, нездарма кажуць, што сродкі масавай інфармацыі - гэта чацвёртая ўлада ў дзяржаве.

Інфармацыйная дзейнасць органаў дзяржаўнай улады прадпісваецца нарматыўнымі актамі розных узроўняў. Так, агульнадзяржаўнымі законамі прадугледжваецца рэгістрацыя нерухомай маёмасці, юрыдычных асоб. Некаторыя выгляды збору і рэгістрацыі дадзеных вызначаны ў становішчах пра пэўныя выгляды органаў выканаўчай улады.

Права запытваць інфармацыю спрыяе рэалізацыі ўсіх іншых функцый органа выканаўчай улады. Б.М. Лазараў лічыў, што функцыя збору, апрацоўкі, накаплення, захоўвання, аналізу і перадачы інфармацыі патрабуе падавання органам, гэту функцыю ажыццяўляючым, толькі правы патрабаваць ад іншых органаў, ад прадпрыемстваў, устаноў і арганізацый падавання адпаведных звестак, і то не заўсёды. "Выкананне органам функцыі прагназавання не патрабуе падавання яму права здзяйсняць за межамi якіх-небудзь дзяржаўна-ўладных дзеянняў: гэта дзейнасць навуковага характару" [5, с. 65]. Аднак у сучасных умовах усё часцей дакументы прагнознага характару афармляюцца ў выглядзе праграм, канцэпцый, дактрын, стратэгій і да т.п., якія адлюстроўваюць дзяржаўную палітыку, а гэта патрабуе інфармацыі з розных крыніц. Што ж дакранаецца непасрэдных інфармацыйных функцый (а яны, як мы памятаем, выконваюцца ў самых розных абласцях у выглядзе рэгістрацыі, уліку, маніторынгу і інш.), то пад тымі ці іншымі найменнямі яны прысутнічаюць практычна ў кожным палажэннi пра орган выканаўчай улады.

Ю.А. Ціхаміраў для комплекснага вызначэння зместу і маршрутаў руху дакументальнай інфармацыі прапануе скласці схему інфармацыйных сувязяў у галіне, рэгіёне. Па яго меркаванні, неабходна скласці пералікі дакументаў, якiя выкарыстоўваюцца для рэалізацыі кожнай кіраўнічай функцыі (падфункцыі) адміністрацыі, аддзелаў і кіраванняў. У кожным звяне кіравання патрабуецца вызначыць аб'ём і характар дзеянняў з тымі ці іншымі відамi інфармацыі (перыядычнасць складання, апрацоўкі, адпраўленні, круг адказных асобаў і г.д.). Адмысловае значэнне мае ўзгадненне інфармацыі паміж супадпарадкаванымі звёнамі кіравання. "Неабходна ўсталяваць аднолькавыя па адных і тых жа выглядам паказчыкі інфармацыі, забяспечыць "узбуйненне" шэрагу крыніц, ліквідаваць дублюючыя паказчыкі, разавую аператыўную інфармацыю, якая паглынаецца стабільнай і перыядычна паступаючай інфармацыяй. Інфармацыйныя цэнтры, у якіх засяроджваецца рознага роду інфармацыя, павінны быць незалежныя" [6, с. 292-294].

Зусім ясна, што інфармацыйную функцыю дзяржавы варта дакладна адлюстраваць у нарматыўных актах, маючых дачыненне да выканаўчай улады, на якую даводзіцца львіная доля практычных мер дзяржаўнага ўздзеяння. Рэальна гэта можа выказацца ў вызначэнні рэгламентаў атрымання, выкарыстання і перадачы інфармацыі паміж звёнамі выканаўчай улады, пры гэтым акцэнт павінен быць зроблены на ўжыванні сучасных інфармацыйных тэхналогій [7, с. 19].

І яшчэ адзін аспект інфармацыйнай функцыі дзяржавы нельга абыйсці ўвагай. У апошні час асабліва папулярным становіцца паняцце "электронны ўрад" ці "электроннае кіраванне" (e-goverment), якім пазначаюць новую інтэрактыўную форму ўзаемаадносін суб'ектаў у вобласці дзяржаўнага кіравання (прычым гэта ўзаемаадносіны не толькі дзяржавы з грамадзянамі і кампаніямі, але і дзяржаўных органаў паміж сабой).



Сродкі масавай інфармацыі ўсё часцей распавядаюць пра заморскія цуды электроннага ўраду. Брытанская праграма (1,4 млрд. даляраў да 2008 г.) интэрнэцiзацii урада прадугледжвае ўкараненне электронных зносін з усімі 200 цэнтральнымі міністэрствамі - такім чынам можна будзе падаўжаць дзеянне пашпарта, рэгістраваць наванароджанага, падаваць дакументы на візы, рэгістраваць аўтамабілі. Ну а падаткі ў Брытаніі ўжо плацяць праз Інтэрнэт, не кажучы пра даступнасць урадавай інфармацыі [8, с. 32]. Нядаўна электронны ўрад пачаў дзейнiчаць у Расii. Спадзяемся, што гэта дапаможа ў барадзьбе з карупцыяй не толькi ў iншых краiнах, а i на нашай любай Беларусi.

CПIС ВЫКАРЫСТАНАЙ ЛIТАРАТУРЫ

  1. Франц К. Общие начала физиологии государства / К. Франц. – СПб, 1870. – С. 170.

  2. Елистратов А.И. Очерк государственного права (конституционное право) / А.И. Елистратов. – М., 1915. – С. 33.

  3. Исполнительная власть в Российской Федерации. Проблемы развития / Отв. ред. И.Л. Бачило. – М.: Юристъ, 1998. – С. 161.

  4. Курашвили Б.П. Очерк теории государственного управления / Б.П. Курашвили. – М., 1987. – С. 172.

  5. Лазарев Б.М. Компетенция органов управления / Б.М. Лазарев. – М., 1972. – С. 65.

  6. Тихомиров Ю.А. Теория компетенции / Ю.А. Тихомиров. – М.: Юринформцентр, 2001. – С. 292-294.

  7. Исполнительная власть: организация и взаимодействие/ Отв. ред. Ю.А. Тихомиров. – М.: Юридический Дом "Юстицинформ", 2000. – С. 19.

  8. Виртуальное государство / М. Трудолюбов // Ведомости. – 2008. – 9 апреля. – С. 32.





База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка