Бяскрай жыцця мне дараваны Вершы Падсвечнiк (Svečturis) Паэма I




Дата канвертавання08.05.2016
Памер109.34 Kb.



Аляксандр Чак/ Aleksandrs Čaks (1901–1950) – (сапраўднае імя – Аляксандр Чадарайніс) – латышскі паэт і празаік, якога лічаць пачынальнікам урбаністычнай паэзіі ў Латвіі.

Бяскрай жыцця мне дараваны...

Вершы
Падсвечнiк

(Svečturis)



Паэма
I
Лясны жыхар, асаматнёны,

Я травамi наскрозь прапах.

I пелiкан там жыў зялёны,

Як подых – далiкатны птах.


Я жыў – не дбаў, без мудрагошчаў

Сярод пячор i тайных нор,

Выпойваў птаства я з прыгоршчаў,

Звяроў склікаў я на падкорм.


Падножна сам жыў, еў дасхочу,

Паiўся з каменя расой,

I спаў з казуляй побач ноччу –

Iмгла ахутвала наш сон.


Пад ногi слалася бяроста,

Я строiўся – ў лiсцвяны май,

I кожны пах даваўся проста –

Пакволі ноздры, паўдыхай.


Я жыў. I залаты мой кубак,

Па бераг поўны шчасцем, пiў.

I вецер цалаваў у губы

I ўсе балячкi мне гаiў.


Ды ў галаве паспела дзiва –

Як распусцiўся куст гваздзiк,

I стала скрушлiва, тужлiва,

I ад усмешкi рот адвык.


Як шнар зарубцаванай раны,

Ў сабе я стаў шчаслiвы зноў.

Бяскрай жыцця мне дараваны

Вялiкiм розумам асноў.


Так я бясконца цьмеў у высях,

Блiшчаў, як з бронзы лiты бог.

Схiлiўся вечар, зорны высеў

I край нябёс прыпаў да ног.


Угледзеў доўгі час у сконе,

Жыцця распад i крутаверць,

Як ліжа звер табе далонi,

Перш чым пайсцi наверх у смерць.


I што ў бясконцасцi, у высях

Нiшто не гiне ў часе тым,

Усё мяняецца, каб збыўся

Я ў iм вялiкiм цi малым.


Згалеў, здакучыўся, патух мой

Жыццёвы час, прыйшла пара,

Пакрыўся твар лупiнай жухлай,

На сэрцы высахлым – кара.


У кожнай ночы чую: морак,

З дрэў лiсце падае, гнiе.

Сцiскае песня птушкам горла,

I зыб па сажалцы снуе.


Мяне бярэ салодкi шолам,

Так п'яна ходзiць галава,

Зямля мне стала цёплым ротам,

Так прагна хоча цалаваць.


Я ж думаю: а што ў iстоце

Ёсць iснае – жыццё цi смерць?

А голас з-за плячэй: – Пастойце!

Яно ратунак вам i цвердзь!



ІІ
I вось iдзеш ты: ноч, прадонне,

Лунаеш iскрай залатой.

Плывуць, як сон, твае далонi.

На сонцы нiмб над галавой.


З тваiх слядоў зляцелi птушкi,

Ручай пацёк, разлiўся стаў.

Твой подых долу горы зрушыў.

І кашаль смерцi ўсмешкай стаў.


Прыйшла ты – ранняе свiтанне.

Прастора ў сяйве залатым

Трымцела сарнаю, дыханне

Палала клёнам залатым.


З блакiтна-жоўтых зорак – строi.

Нiбыта Млечны Шлях – твой стан.

Я задрыжаў, як промень мроi,

I моўчкi на каленi стаў.


Усё блiжэй, блiжэй iдзеш ты –

Як сена, зжухла ўсё наўкол.

I час, збянтэжаны дарэшты,

Разлiў мяне, як малако.


Я зразумеў: былое – гiдка,

Асуджана – тхаром смярдзець.

Бо цi ж гару ўтрымае нiтка?

I чым я пераважу смерць?


Сказала ты – (цiшэй, ласкавей

Бясконцасць гутарыць з крылом):

– Я тут, паэце, каб па праве

Бяссмерце да цябе прыйшло.


Узвышу я цябе над нiцым,

Ты будзеш, як падсвечнiк мой,

Праменнем сонечным свяцiцца,

Лунаць у небе над зямлёй.


Ступаў ты па зямлi прыгожа,

Пяшчотна клаўся мяккi крок,

Як лёгкi шолах рызы божай,

Як ружы райскае расток.


Вазьмi мяне, нясi па свеце,

Бо я твой зніч, са мной гары:

– Не рвi агонь пунсовы, вецер,

У змроку дай палаць зары.


I цела залатое стала.

Мая вiльготная далонь,

Што далiкатна свечку брала,

Ёй аддала цяпло й агонь.


Вярнулася ты горда ў хорам,

Адкуль назад няма хады.

Ў пахучай ночы за пячорай

Ззяў клён пажарам залатым.


На п'едэстале тым высокiм

Мяне спавiў зялёны шоўк,

А як закончылiся скокi

I кожны госць удаль сышоў,


Салодкi муж iшоў з табою,

А я, узнесены ўгару,

I толькi свечачка са мною,–

Я ўвесь пажадлiва гару.


– Ты мой! – усмешлiва сказала

З п'янючым галавы кiўком,

Дыхнула холадам i палам –

I рот прыкрыла гваздзiком.


Спярша прыпаў ён на каленi,

Схапiў i ярасна прынiк.

I сцiснуў, быццам кветку ў жменi,

Аглушана-свядомы ўмiг.


Такая злосць апанавала

Праз гэты нечаканы шок –

Нiшто цяпер не замiнала,

Я скiнуў прэч зялёны шоўк.


Успыхнуў жарам я ў хвiлiну,

З глыбiнь крывёю ўспалымнеў,

I распалiў агонь мужчыну

Ўва мне мацней, палiў мой гнеў.


Твой ложак, ружамi спавiты,

Духмяна водарыць пасцель,

I ўбачыўшы, што ты адкрыта

Пяшчотам, я аж звар'яцеў.


Сляпыя ў логве звераняты.

Глушэе паляўнiчы рог.

Са сховаў праз густыя шаты

Я ўсё, шалёны, бачыць мог.


Мужчыну, што табой валодаў,–

О мука, полымя, астынь! –

Ён пiў з крынiцы асалодаў,

Не стала моцы крыкнуць: – Згiнь!


Ты мне назначана за тое,

Што я нашу свой вечны боль,

Што кроiць сэрца залатое

Мая халодная далонь.


Чым супраць бога i закону

Падсвечнiк можа памагчы? –

Ён кантам вострым i разьбёным

Разбiць умее, затаўчы.


– Далоў агонь! – I я звысока,

Згары, дзе мой прытул завiс,

Як з паднябесся стрункi сокал,

Маланкай высмалiў унiз.


Упаў. I ў галаву з размаху!

Так сокал злёту птушку б'е, –

Рассыпаўся ён пер'ем птаха;

Падсвечнiк мне: – Не руш яе!


Жахлiвы крык яе... Над ранкам

Прыбралi слугi ўсё. Ўзялi

Астылы труп яе каханка,

Шнурком увязаны ў кiлiм.


Мiнула ноч сляпая скора,

Залоцiць сонца маслам даль –

Кiлiм глынулi прорвы мора –

Я кiнуты на волю хваль.


Франсуа Віён

(Fransuā Vijons)



Расказ пра каханне і дружбу
Дружа Франсуа! У цемры ночы

На вежы звон дванаццаць б’е гадзін;

На мосце я, прагледзеўшы ўсе вочы,

Стаю, цябе чакаючы, адзін.


Прыйдзі хутчэй, вазьмі свой меч і кубак,

Табе паведаю сваю бяду. –

Вятрэц даносіць голас твой: – Галуба,

Ужо іду.
Б’е глуха тры, ў няпрогляднай пустэчы

Над галавою бездань. У руцэ

Заціснуўшы кульбаку, ля парэнчы

Стаю. Вада булькоча у рацэ.
І толькі што куранты адгучалі,

Узнікла постаць з немай чарнаты,

Нібы з паветра выявілі горы, –

І кубак з ім, і меч. – Мой дружа, ты!


Як вугаль, чорны ўвесь, акрыты

Плашчом начным да ног, як тая здань,

І толькі паліць позіркам, нібыта

Наскрозь пранізвае твой твар і стан.


Наструнены, як хвост у дзікай кошкі,

Гатовы на атаку, на адпор,

У кожным слове быў салодкі й горкі,

Далёкі й блізкі, як мігценне зор.


Як салавей начны, язык хмяльны ягоны,

І смех, як смерч шалёны, ў ім гудзеў,

Як смерць, няўхільны быў ён і раптоўны,

Бо ні пачатку, ні канца не меў.


Часцінка сонца ён ці з пекла зброднік?

Шумела кроў у ім, як вечны бор.

Ён кіраваўся розумам гасподнім,

А ў дзёрзкасці яму за брата – чорт!


Стаіць. Усмешкаю у страх мой меціць.

Рукою рэзка шаблю з похваў – ззек! –

Канцом ляза стрыкнуўшы з неба месяц,

Яго ў далоні напалам рассек.


– Бяры і еж. Як дружбы палавіну

Прымі, на пабрацімства па крыві.

Чым паслужыць? За сябра шаблю выму,

І песняй удружу тваёй любві! –


І зноў смяецца. Есць кавалак, чутка

Чакаючы маіх таемных слоў.

Ды што зламаная раскажа дудка? –

Мне як язык раптоўна адняло.


Я ўнурана стаю, у горле прыкра.

Шпурляе ноч у прорву зорны гнеў.

Мой друг затоеным у сэрцы крыкам

Прарваўся раптам, грозна загрымеў.


– Калі б не быў ты ворванню такою,

Што згідзіць кату пэцкацца, – павер,

Пасек бы шабляй я, сваёй рукою,

Цябе цяпер. –


Нагнуўся ён і, кубкам зачарпнуўшы,

Парослай бросняю рачной вады,

У твар мне выплюхнуў смурод – аж вушы

Ад сораму гараць і ад жуды.


– Хадзем, – сказаў, – я ведаю, што трэба:

Паказвай мне акно ў яе жытло, –

На неба ўзлезу, што там тое дрэва.

З тваёй адвагі выйдзе памяло.


Ты, бачу, слабаваты у каленках, –

Тым часам там яна адным-адна:

Я не дазволю, каб твая паненка

Чакала марна давідна.


Давай мне вопратку. А нораў труса

Пакінь сабе. Мне толькі вобраз дай. –

І я пакорліва яму здаюся:

А гарам хай гарыць яно ўсё, хай!


А свет жыве ў сваім бясконцым сненні.

Імгненні порстка мчацца самахоць.

Я ўвесь трымчу: на мост кладуцца цені,

Я ўсё аддам: свой гонар, дух і плоць.


Ідзем удвух. Удвух? – Якое двое,

Калі я ззаду – дужа слабкі цуг.

Няма ні звання тут мяне, затое

Ступае з прагаю пакепнік-друг.


Акно каханай. Ён у змроку тоне.

Як пах, як бог, растаў у тым акне.

Час убівае мне хвіліны ў скроні.

У зайздрасці гару, як на ражне.


Мне слепіць вочы бляск з акна каморкі –

Бо нават камень пад разцом – і ён

Выспеўвае шчасліва боль твой горкі,

І мне карціць, няўдальцу, да акон.


Чакаю. Што мне боль твой, камень! Млосна.

Што вечнасць мне, калі і тут я – шлак.

Чакаю. Душна. Дыхаць невыносна.

Над галавою неба, як кулак.


Даволі! Хай няздара я, хай дурань,

Але ж цярпенню ёсць свая мяжа.

Я – ў дзверы. Ні душы... Адно каптурык

На ложку, як апошні смех, ляжаў.


Куды ўцяклі? Маўчаць нямыя сцены.

Яны смяюцца. Стогн. Адчай. І млосць.

І раптам бачу зрокам чарадзейным,

Хто гаспадар тут, хто нязваны госць!


Адкуль узяўся нож? Каптур дзявочы –

На сечку дробную. Я стрымгалоў

Кідаюся спытацца праўды ў вочы:

Куды ўцяклі? Нажу падайце кроў!


Лячу, і ўсё ляціць. А не ўцячэце!

Нішто! Не ўкрые іх ніякі змрок!

– Не стрыкай крапівой, калючы вецер,

Не звернеш ты мяне з дарогі ўбок!


Ага, карчма, над уваходам певень

Бляшаны. Тут яны. І я – ў карчму.

Яны! Хоць нож мой п’яны – але пэвен!

Дастань да сэрца – не бяда яму!


Калю імгненна, слепа, ненажэрна,

Як бык. Кароткі крык. Кароткі ўдар.

Ачуўся. Божа!.. Скура з жаху сшэрхла –

Забіты мною падае карчмар.


Як гэта так? Што мне рабіць? Хавацца?

Змахнуўшы кубкі, міскі са стала,

Пад ногі ўтрупянелым пагулянцам,

Крычыць насмешнік едкі Франсуа:


– Калі б не быў ты ворванню такою,

Што згідзіць кату пэцкацца – павер,

Пасек бы шабляй я, сваёй рукою,

Цябе цяпер. –


Рагоча звонка. Любіць смех і кпіны.

Віно ракою, ім усё адно.

Што ім натоўп, яны яму не вінны,

Яны шчаслівыя і п’юць віно.


– Эй, прэч назад! Не рушце! Стойце, слугі!

Паслухайце, вось так было: – крычыць, –

Я закалоў гаспадара, заслугі

Ягонай тут няма, ён ні пры чым!


На стол ускочыў, зброяй грозна бразнуў,

Натоўп знямеў, як быццам грымнуў гром.

З усмешкай сонечнай: – Пусціце блазна,

Калі не хочаце ісці за карчмаром! –


Натоўп раздаўся. Ногі падкасіла

Нянавісць, ганьба, я ісці не мог.

Разбіты сорамам, упаў без сілы

Туды, у цемру, за парог.



пераклад з латышскай – Васіль Сёмуха
Перакладзена з выдання: Čaks A. Izlase. 1, sējums.– Rīgā: Latvijas Valsts

Izdevniecība, 1961.– 422 lpp.


Зборнік Чака “Плача ў вокны туман...” выкладзены на сайце kamunikat.org http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/pieraklady/siomucha/czaks/spis_czaks.htm
© Васіль Сёмуха, пераклад, 2010

prajdzisvet.org


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка