Белорусская государственная сельскохозяйственная академия




Дата канвертавання27.03.2016
Памер56.98 Kb.
БЕЛОРУССКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННАЯ АКАДЕМИЯ
ФАКУЛЬТЕТ БИЗНЕСА И ПРАВА

индивидуальный зачет



ТЭОРЫЯ І ГІСТОРЫЯ ПРАВА І ДЗЯРЖАВЫ

ЗАРАДЖЭННЕ ПАРЛАМЕНТАРЫЗМУ Ў БЕЛАРУСІ

ПЫЛЬСКАЯ ВИКТОРИЯ ВАЛЕНТИНОВНА, 3 КУРС, ДНЕВНОЕ ОТДЕЛЕНИЕ

8 029 842 30 42


ГОРКИ 2008

Зараджэнне парламентарызму ў Беларусі

Аднымі з найважных суб'ектаў ідэалагічнай дзейнасці ў сучасных грамадствах з'яўляюцца парламенты. Менавіта ад працы парламентаў, іх эфектыўнасці і мэтанакіраванай дзейнасці шмат у чым залежыць якія ў дзяржаве будуць святкаваць ідэі, каштоўнасці, ідэалы, погляды, нормы, перакананні, вераванні, мадэлі паводзін.

Парламентарызм у Рэспубліцы Беларусь прайшоў у сваім развіцці шэраг этапаў, звязаных, па-першае, са статутам рэспублікі як суб'екта федэрацыі складзе СССР і як суверэннай дэмакратычнай дзяржавы; па-другое, з неаднаразовым прыняццем канстытуцый, у якіх па-рознаму вызначалася роля прадстаўнічага і заканадаўчага органа краіны. Можна вылучыць наступныя этапы развіцця парламентарызму ў Беларусі:

I этап - савецкі (1919 год - канец 80-х - пачатак 90-х гадоў)

Першая Канстытуцыя Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі (ССРБ) была прынятая на I з'ездзе Рад Беларусі 3 лютага 1919 года. У Канстытуцыі развіваліся ідэі прадстаўнічай дэмакратыі, было абвешчана: «Уся ўлада ў межах Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі прыналежыць усяму працоўнаму насельніцтву краіны, аб'яднанаму ў гарадскіх і сельскіх Радах»; «Вярхоўная ўлада Сацыялістычнай Савецкай Рэспубліцы Беларусі прыналежыць З'езду Рад Беларусі, а ў перыяд паміж з'ездамі - Цэнтральнаму Выканаўчаму Камітэту». Менавіта З'езд Рад у перыяд сваёй дзейнасці з'яўляўся вышэйшым прадстаўнічым і праватворчым органам. З'езд павінен быў склікацца не радзей двух раз у год. Прадугледжвалася магчымасць склікання надзвычайных з'ездаў Рад. У перыяд паміж з'ездамі вышэйшай уладай рэспублікі з'яўляўся ЦВК Беларусі як вышэйшы заканадаўчы, распарадчы і кантралюючы орган [1, с. 185].

Другая Канстытуцыя Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі была прынятая ў красавіку 1927 года на VIII Усебеларускім з'ездзе Рад. Да гэтага часу быў адукаваны СССР, прынятая Канстытуцыя СССР, якая з'явілася асновай для прыняцця рэспубліканскіх законаў. Найважнымі новаўвядзеннямі Канстытуцыі 1927 года сталі азначэнне магчымасцяў законатворчай дзейнасці вышэйшых і цэнтральных органаў дзяржаўнай улады Беларусі ў суадносінах з паўнамоцтвамі аналагічных органаў СССР, больш поўная рэгламентацыя іх статуту і дзейнасці. У Канстытуцыі замацоўваліся пэўныя «прадметы вядзення» вярхоўных і цэнтральных органаў БССР. Да ліку вярхоўных органаў улады былі аднесеныя З'езд Рад БССР і ЦВК. Чарговыя З'езды Рад БССР павінны былі склікацца ЦВК адзін раз у год. Усталёўвалася, што ЦВК адказны перад З'ездам Рад БССР. Па Канстытуцыі З'езд Рад БССР, хоць і атрымаў азначэнне вярхоўнага органа ўлады, аднак не валодаў вяршэнствам па ўсіх пытаннях заканатворчасці. ЦВК БССР з'яўляўся законатворчым органам па шырокім крузе пытанняў [4, с. 120].

Важнае значэнне для развіцця парламентарызму мела Канстытуцыя БССР 1937 года (прынятая 19 лютага 1937 года). Новая Канстытуцыя БССР цалкам адпавядала Канстытуцыі СССР 1936 г. У ёй абвяшчалася, што ўся ўлада ў БССР прыналежыць працаўнікам горада і вёскі ў твары Рад дэпутатаў працаўнікоў, але найболей важныя пытанні дзяржаўнага жыцця былі аднесеныя да кампетэнцыі СССР. Вышэйшым органам дзяржаўнай улады рэспублікі абвяшчаўся Вярхоўная Рада, які абіраў Прэзідыўм і ўтвараў урад - Рада Народных Камісараў БССР. Істотнай выявай змянялася выбарчая сістэма. Абвяшчалася, што выбары дэпутатаў ва ўсе Рады дэпутатаў працаўнікоў (Вярхоўная Рада БССР, акруговыя, раённыя рады дэпутатаў і т.д.) здзяйсняюцца на аснове ўсеагульнага, роўнага і прамога выбарчага права пры таемным галасаванні. Арганізацыя вышэйшых органаў дзяржаўнай улады зведала значныя змены. Спыніла існаванне сістэма з'ездаў Рад. Заканадаўчая ўлада стала прыналежаць Вярхоўнай Радзе БССР [3, с. 229].

У Канстытуцыі БССР 1978 года ранейшай засталася сістэма органаў дзяржаўнай улады і кіраванні. Вышэйшымі органамі дзяржаўнай улады і кіраванні па-ранейшаму былі Вярхоўная Рада, які функцыянуе ў сесійным парадку, і Прэзідыўм Вярхоўнай Рады - стала дзеючы орган прадстаўнічай улады.

II этап - постсавецкі (1991 год - цяперашні час)

27 ліпеня 1990 года была прынятая Дэкларацыя Вярхоўнай Рады БССР «Аб дзяржаўным суверэнітэце Рэспублікі Беларусь». Дэкларацыя абвясціла: «поўны дзяржаўны суверэнітэт Рэспублікі Беларусь як вяршэнства, самастойнасць і поўнасць дзяржаўнай улады рэспублікі ў межах яе тэрыторыі, правамоцтва яе законаў, незалежнасць рэспублікі ў знешніх адносінах». Дэкларацыя стымулявалі прыняцце цэлага шэрагу новых заканадаўчых актаў Рэспублікі Беларусь.

У складаных прававых і палітычных умовах вялася распрацоўка Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, якая была прынятая 15 сакавіка 1994 года. Паводле Канстытуцыі 1994 года вышэйшым прадстаўнічым стала дзеючым і адзіным заканадаўчым органам дзяржаўнай улады ў Рэспубліцы Беларусь з'яўляўся Вярхоўная Рада. У артыкуле 6 Канстытуцыі было замацавана падзел улад на заканадаўчую, выканаўчую і судовую. Дзяржаўныя органы ў межах сваіх паўнамоцтваў самастойныя, яны ўзаемадзейнічаюць паміж сабою, стрымліваюць і ўраўнаважваюць адзін аднаго [3, с. 313].

У выніку занясення змен і дадаткаў у Канстытуцыю Рэспублікі Беларусь заканадаўчая ўлада больш не знаходзіцца ў прывілеяваным становішчы. Парламент набыў больш дасканалую структуру, якая адпавядае ўстояным стандартам парламентарызму. Прадстаўнічы і заканадаўчы орган Рэспублікі Беларусь завецца Парламентам - Нацыянальным зборам Рэспублікі Беларусь і складаецца з двух палат. Кожная палата самастойна ўсталёўвае свой парадак працы.

Слова «парламент» упершыню з'явілася ў Англіі (parliament), хоць корань слова французскі (parler - гаварыць), а некаторыя аўтары злучаюць яго з лацінскім parlare - гаварыць, размаўляць. Асноўная функцыя парламента - законатворчая. Менавіта для гэтага і ствараюцца парламенты. Дэпутаты распрацоўваюць, абмяркоўваюць і прымаюць законы, накіраваныя на рашэнне праблем, якія стаяць перад грамадствам.

Менавіта ў парламентах прадстаўленыя і сутыкаюцца асноўныя інтарэсы розных сацыяльных і нацыянальных груп і тэрытарыяльных супольнасцяў, на больш высокім узроўні выяўляюцца палітычныя і ідэалагічныя пазіцыі і погляды. Права прадстаўніцтвы - найважная прыкмета сучаснага парламентарызму. Прадстаўнічая функцыя азначае, што парламент з'яўляецца выразнікам інтарэсаў і волі ўсяго народа, усёй сукупнасці грамадзян дадзенай дзяржавы [4,с. 146].

У цяперашні час парламентарызм уяўляе сабою складаны сацыяльна-палітычны, дзяржаўна-прававы і ідэалагічны феномен сучаснага грамадства. Гэта спецыфічная сістэма дзяржаўнай улады, структурна і функцыянальна заснаваная на прынцыпах падзелу ўлад, вяршэнстве закона пры вядучай ролі парламентаў у мэтах сцвярджэння і развіцці адносін сацыяльнай справядлівасці і правапарадку, сацыяльнай абароны і законнасці. Менавіта парламентарызм з'яўляецца асновай прыярытэтных грамадскіх каштоўнасцяў і ідэалаў, ведаў і перакананняў, і, першым чынам, прадстаўнічай дэмакратыі, спосабам іх арганізацыі, прыладай іх эфектыўнага функцыянавання. У ім выяўляюцца асаблівасці гістарычнага развіцця дзяржаў, грамадскага і дзяржаўнага быцця кожнай пэўнай краіны, нацыянальных традыцый, прававой культуры і палітычнай волі народаў, грамадскіх каштоўнасцяў і ідэалаў.

Пералік выкарыстаных крыніц:

1. Вішнеўскі А.Ф. “Гісторыя дзяржавы і права Беларусі”: Вучэб. дап. / А.Ф. Вішнеўскі. – Мн.: Акад. МСУ Рэсп. Беларусь, 2003. – с.

2. Вишневский А.Ф., Юхо Я.А. “История государства и права Белоруси в документах и материалах”, Минск 1998.

3. Доўнар, Т. І. Гісторыя дзяржавы і права Беларусі / Т. І. Доўнар. – Мінск: Амалфея, 2007. – 400 с.



4. Кузнецов И.Н. История государства и права Беларуси: пособие для студентов высш. учеб. заведений / И.Н. Кузнецов, В.А. Шелкопляс. – Мн. : Тесей, 2004. – 320с.

5. Юхо Я.А. “Гісторыя дзяржавы і права Беларусі”, Мінск 2000, с.128-137.


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка