Адкрщцё аршанскага езу1цкага калегуiма І. У. Хмяльніцкая І. А. Цішкін




Дата канвертавання20.03.2016
Памер39.76 Kb.
АДКРЩЦЁ АРШАНСКАГА ЕЗУ1ЦКАГА КАЛЕГУIМА

І.У.Хмяльніцкая» І.А.ЦІшкін

ЦІкавы помнік беларускага дойлідства ХУП-ХУІП стст. - Ар-шанскі езуіцкі калегіюм - доўгі час быў па-за увагаю навукоўцаў, паколькі яшчэ з часоў МІкалая 1 і да канца 1980-х гадоу у ім зна-ходзілася турма. Калегіюм не трапіу у "Збор помнікау гісторыі і культуры Беларусі",амаль ніякіх звестак няма пра яго ні У водным даследванні па гісторыі архітэктуры. Таму комплексныя навуковыя даследванні, якІя былі праведзены МДП "Віцебскпраектрэстаурацыя", сталіся оапраудным адкрыццём езуІцкага калегіюма у Воршы. На пад-отаве апісанняу комплексу, якія змешчаны у актах візітацый, чар-цяжоу першай паловы XIX ст., арыгіналы якіх захоуваюцца у гіста-рычным архіве у Пецярбургу, а таксама археалагічных даследванняУ архітэктарам Аляксандрам Вашкевічам быу распрацаваны праект рэ-канструкцыі комплексу езуіцкага калегіюма на пачатак XIX ст.

Комплекс пабудоу. Аршанскага калегіюма размяшчауся У самым цэнтры горада на беразе ракі Аршыцы у месцы зліцця яе з Дняпром. Уся тэрыторыя калегіюма была абнесена мураванай сцяной і у пла­не мела форму замкнутага няправільнага пяцікутніка. Аднак ніз-кая агароджа амаль не засланяла будынкау, якія добра прагляда-ліся з розных кропак горада. Касцёл,школа з бурсай, калегіюм, аптэка і розныя гаспадарчыя будынкі вольна размяшчаліся на пля-цоуцы, абнесенай мурам, 1 не утваралі замкнутага унутранага два-ра. Тэндэнцыя раскрыцця пабудоу да горада, увасобленая аршанскі-мі езуітамі УЖО у канцы ХУІІ ст., на працягу наступнага стагод-дзя стала дамінуючай для УСЯГО кляштарнага будауніцтва на Бела­руси.

Мураваны калегіюм быу узведзены У 1690 г. з фундацыі караля Яна Сабескага. Захаваліся таксама звесткі аб тым, што актыУныя будаунічыя працы у калегіюме праводзіліся у 1704-1705 I I708-1709 гг. пад кірауніцтвам архітэктара-езуіта Уладзіслава Дзягі-левіча, аутара драулянага касцёла у Мсціславе. На жаль, заста-ецца невядомым, што канкрэтна было пабудавана у тэты час. Кан-чаткова фарміраванне ансамбля калегіюма было скончана у ХУІІІст.

Мураваны касцёл аршанскія езуіты пачалі УЗВОДЗІЦЬ у 1741 г. Лраз чатыры гады закладзвныя падмуркі касцёла праверыу архітэк-тар Фантана. Імя аутара праекта касцёла застаецца невядомым. У езуіцкіх архівах захаваліся толькі звесткі аб тым, што архітэк-тар быу чалавекам свецкім. КІраваУ будаунічымі працамі пры УЗ-

вядзенні касцёла Ураджэнец Баварыі езуіт Бенедыкт Мезмер. Тэта быу высокваліфікаваны муршчык, які узводзіу езуіцкі касцёл у До-лацку. ЛраУда, хутка пасля пачатку будауніцтва Аршанскага касцё­ла было перапынена з-за недахопу сродкау і скончана толькі ў 1760 г. Яшчэ праз восем гадоу касцёл быу асвечаны у імя Арханё-ла Міхаіла. Скульптурныя працы для касцёла был! выкананы яшчэ да заканчэння яго будауніцтва езуітам Янам Германам, скульптарам па прафес!!. У канцы 1730-х гадоу касцёл прыйшлося УЖО аднаУляць.Дра-цы был! праведзены пад кірауніцтвам архітэктара Войцеха Абранпаль-скага. Тады ж драуляныя алтары был! заменены мураванымі, інтэр'е-ры пачал! упрыгожваць стукам і распісваць. Да нашага часу не за-хавалася ніякага іканаграфічнага матэрыялу па касцёлу (апроч чар-цяжа галоунага фасада І плана). Касцёл быу знішчаны яшчэ у сярэ-дзіне XIX ст.

Фарміраванне архітэктурнага ансамбля езуіцкага калегіюма у Воршы храналагічна супадае з прынцыпова новым этапам у развіцці горада. У ХУІІ-ХУТП стст. у Воршы был! пабудаваны 9 каталіцкіх і УНІЯЦКІХ кляштарау, у выніку чаго у горадзе сфарміравауся раз-віты комплекс архітэктурных дамінант, аб'яднаных складанай с!с-тэмай візуальных сувязей. ІізуІцкі калегіюм, размешчаны У самым цэнтры Воршы, з'яуляуся адначасова цэнтрам перасячэння некаль-к!х панарамна-прасторавых комплексау горада.

Да нашага часу ад усяго комплекса захавауся будынак калегІю-ма са значнымі пераробкамі экстэр'ера І прыбудовам! XIX І ХХстст.; гаспадарчая пабудова на беразе рак! Аршыцы І перабудаваны аднапа-вярховы корпус бурсы.

У чэрвен! 1991 г. на тэрыторы! калегіюма был! праведзены ар-хеалагічныя даследванні, у выніку якіх был! Удакладнены некато-рыя дэтал! забудовы комплексу. Так, напрыклад, был! часткова ус-крыты падмурк! трапезнай, якая выступала за асноуны аб'ём будын-ка з усходняга боку. Ад яе таксама захавауся фрагмент тарцовага Усходняга фасада, да кутоу якога у XIX ст. была прыбудавана му-раваная агароджа. У выніку гэтага трапезная стала замінаць скраз- , ному праходу па Унутраным двары турмы, і яе разабралі. ІІамяшкан-не трапезнай было перакрыта цыліндрычным скляпеннем, аб чым свед-чаць сляды арак на будынку калегіюма і насупраць гэтага месца на фрагменце тарцовай сцяны з унутранага боку, на плоскасц! якой таксама пры больш дэталёвым аглядзе был! выяулены рэштк! рознака- . ляровага фрэскавага роспісу. Таксама фрагменты фрэсак был!

лены на кавалках вапнавай тынкоўкі У шурфе $3. Тэта дае падставы , сцвярджаць, што інтэр'ер трапезнай быу упрыгожаны фрэскавым рос-пісам. У шурфе М часткова была ^скрыта падлога памяшкання, вы-кладзеная з квадратных цагляных плітак.

ІІаколькі на момант археалагічных даследванняу не было вядома месца, дзе знаходзіуся касцёл, то паралельна шурфамі вяліся по-шукі яго падмуркау. У шурфе $12 быу ускрыты фрагмент падмурка касцёла, які знаходзіуся з усходняга боку калегіюма.

Даследванні паказалі таксама, што мураваная агароджа, якая існуе і зараз, была пабудавана у сярэдзіне XIX ст., кал! у ка-легіюме размясцілася турма. Выключэнне тут складае невялікі ау-тэнтычны участак агароджы у паУднёва-заходняй частцы комплексу.

Цікавая знаходка была зроблена у шурфе $6, дзе быу ускрыты Фрагмент канструкцыі дрэнажнага жолаба, выкладзенага з камянёу пад ухілам у бок ракі Аршыцы з трасіроукай поунач-поудзень. Жо-лаб, відаць, Існавау да пабудовы мураванага корпуса калегіюма 1 можа быць прадатаваны першай паловай ХУП ст.



Лад час даследванняу было выяулена шмат знаходак. Тэта у ас-ноуным тэракотавая і зялёнапаліваная арнаментаваная кафля, фраг­менты керамічнага і шклянога посуду ХУІІ-ХУІІІ стст., жалезныя дзвярныя завесы, пауцыркульная тзракотавая I пляскатая зялёна-паліваная дахоука, якая выкарыстоувалася для пакрыцця даху.

Аднауленне комплексу будынкау езуіцкага калегіюма у Воршы адыграе значную ролю У фарміраванні сілуэта гістарычнага цэн-тра горада 1 паспрыяе таксама утварэнню пэУнага гісторыка-культурнага асяроддзя.


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка