А. М. Палуян Беларуская мова (Прафесійная лексіка)




старонка2/6
Дата канвертавання14.03.2016
Памер0.83 Mb.
1   2   3   4   5   6

17.Перакладзiце тэкст на рускую мову.

Здольнасць раслін -- іх тканак і лятучых часцінак – знішчаць прасцейшыя мікраарганізмы адзначалі многія навукоўцы, але ніхто не мог даць навуковага тлумачэння гэтай з’яве. Шчасце першаадкрывальніка выпала на долю прафесара Пецярбургскага універсітэта Барыса Пятровіча Токіна (1930 г.). У яго вопытах рэчывы расліннага паходжання бязлітасна распраўляліся з інфузорыяй і з хваробатворнымі бактэрыямі. Гэтыя рэчывы Токін назваў фітанцыдамі. Фіта па-грэчаску ‘расліна’, цыда па-лацінску ‘забіваю’. Рэчывы, здольныя тармазіць развіццё або знішчаць бактэрыі і мікраскапічныя грыбы, людзі і цяпер прымяняюць для аховы раслін ад хвароб і шкоднікаў.

Такія рэчывы ўтрымліваюць амаль усе зялёныя расліны, але асабліва багатыя на іх хвойныя дрэвы, дуб, бяроза, вольха, палын, розныя віды цыбулі, надземныя часткі памідораў, бульбы і іншых культур. Настоі, адвары і парашкі з іх трэба рыхтаваць у пачатку цвіцення, калі яны найбольш таксічныя.

КАНТРОЛЬНАЯ РАБОТА

ВАРЫЯНТ 3 ( К, Л, М, Н)
1.Пастаўце нацiск у словах: лопух, iндустрыя, асака, вярба, таварышы, каршун, блытанiна, занятасць, кашляць, прасціна.

2.Устаўце прапушчаную лiтару:

Э, А, Ы: кр…вавы, р…бры, iнж…нер, лод…р, р…сора, р…монт;

Е, Я: м…данос, кi…скёр (працуе ў кіёску), зам…ць (снежная), дз…сяты, зерн…сховiшча, вогн…ўстойлiвы;

Ы, I, Й: звыш…дэйны, суб…нспектар, аб…мшэць, пра…нфармаваць, адна…менны, раз…ходжанне;

У, Ў: ваку…м, у «Выбраныя творы» …вайшлi, ва …нiвермагу, Ланда…, а…таномны, ручка-…казка;

мяккi знак або апостраф: дз..вес…це, карэн...чык, мядз…ведзь, суб…ект, салаў…i, бул…ён;

В: …Орша, …учоба, …орган, …участак, на…огул, …улей;

С, Ш: а…часлiвiць, золата не …чарнее, нi…чымны хлеб, ра…чулiць слухачоў, са…чапiць вагоны, у…чуваць за правiннасць;

А,О: пр…цiракавы, выс…капробны, пр…стадушны, д…ўгавечны, выс…кародны, руж…вашчокi.
3.Запiшыце словы па-беларуску: дефицит, паутина, проездной, пантера, сердце, бровь, материал, кардиолог, йод, леопард, бактериолог, теорема, ихтиология, мадонна, Инна, Илья, глухарь, тетерев.
4.Спiшыце, раскрываючы дужкi: (В,в)ольтава дуга, (Р,р)эспублiка (Б,б)еларусь, (П,п)рэзiдэнт, (Н,н)аташына палiто, (А,а)хiлесава пята.
5.Да iншамоўных слоў запiшыце беларускiя сiнонiмы: фантом, рэанiмацыя, антыпатыя, прыярытэт, сурагат, iнтэлект.

6.Растлумачце значэнне фразеалагiзмаў: вераб’iная ноч, сабаку з’есцi, выскачыць як дурань з канапель, даць гарбуза, скончыў смаргонскую акадэмiю, блёкату аб’есцiся.

7. Дапiшыце канчаткi прыметнiкаў: чорн… кава, неразборлiв… подпiс, сiн… чарнiла, ружов… фламiнга, шырок... Сож, вядом… даследчык Пятрова.

8.Запiшыце назоўнiкi ў 1) месным склоне адз. лiку: вёска, дуга, дачка, хвоя, дача, сасна, мозг, двор, музей, тэлефон, фламiнга, зараснiк, каваль, дыялог, крык, арэх, Пётр, Алеся, подпiс; 2) родным склоне адз. лiку: зуб, твар, долар, iнфаркт, балет, марганiзм, ягаднiк, боль, верасень, горад; 3) давальным склоне адз. лiку: стрэмя, качаня, Шура, Мiкiта, Васiль, далонь, фабрыка, Каця, Кацярына, бацька, рака, косць; 4) творным склоне адз. лiку: Нарач, дзiця, кроў, моладзь, Сiбiр, мыш, далонь, дзядуля.

9.Утварыце прыналежныя прыметнiкi, падбярыце да iх назоўнiкi i запiшыце словазлучэннi (напр.: брат – братаў капялюш ): Аленка, сын, ластаўка, дзiк, певень, Нiна, Сяргей, вожык.

10.Праскланяйце займеннiкi: ён, сам, ты, хтосьцi.
11.Запiшыце лiчэбнiкi словамi: звыш 867 рублёў, перад 984 слухачамi, 2/5метра, на 275 старонках, да 392 дадаць 458, 10-мiльённы горад.
12.Запiшыце дзеясловы ў формах 1-ай i 2-ой асобы множнага лiку: араць, бiць, жыць, даць, сячы, плыць, паведамiць, паведамляць.
13.Запiшыце, раскрываючы дужкi: паў(Гомеля), паў(яблыка), паў(метра), штаб(кватэра), заходне(славянскi), кiсла(салодкi), чыста(вымыты), казаў(жа), усё(такi), абы(сказаць), куды(сьцi), яшчэ не(закончаная) работа, не(прачытаная) кнiга, не(супраць), у(бок), як(след), на(ляту), адзiн(на)адзiн, з(ранку), у(абрэз), па(другое), па(чацвёра), што(дзень), на(жаль).

14.Перакладзiце на беларускую мову: водоплавающие птицы, вьющиеся растения, двигаясь, подвинувшись, сидя, присев, два хороших друга, четыре газетных экземпляра, в двухстах метрах от железнодорожной станции, серая гусыня, гречневая крупа, маленький медвежонок, ранняя земляника, день длиннее ночи, издеваться над слабым, извините меня за беспокойство, беспокоиться о детях, болеть скарлатиной, заведующий отделом, послать за врачом, жениться на соседке, ехать на мельницу, ухаживать за ребёнком, в ближайшее воскресенье, июньский.
15. Знакi прыпынку ў сказах з пабочнымi i ўстаўнымi канструкцыямi, звароткамi i параўнальнымi зваротамi. (Запішыце правілы і прывядзіце прыклады сказаў)

16.Перакладзiце тэкст на беларускую мову:

Цветовая палитра лесных пейзажей производит на зрителя исключительно сильное впечатление. Ещё Гете писал, что «цвета действуют на душу: они могут вызвать чувства, побудить эмоции и мысли, которые нас успокаивают или волнуют, печалят или радуют». Известно, что зеленый и голубой цвета успокаивают нервную систему; красный возбуждает её, но быстро утомляет; серый вызывает апатию; жёлтый внушает бодрые мысли; красный цвет создаёт у зрителя ощущение тепла, а зелёный и голубой – прохлады.

Воздействие цвета на человека столь велико, что им издавна пользовались во врачебной практике. В средние века красным цветом лечили ветряную оспу, корь, скарлатину. Зелёный цвет снижает кровяное давление, расширяет сосуды, снимает зрительное утомление. Жёлтый цвет стимулирует деятельность сердца, легких, увеличивает их выносливость. Под воздействием голубого цвета успокаивается дыхание. Влияние на человеческий организм оказывает и степень освещенности. Яркий свет возбуждает нервную систему, более спокойный снижает нервное напряжение.

17. Перакладзiце тэкст на рускую мову.

У сакавiку ў глухiх балоцiстых месцах на падсцiлцы з дробных галiнак леташняй травы i моху можна сустрэць вывадак дзiка. Парасяты нядаўна нарадзiлiся. Маленькiя i слабенькiя, яны ляжаць нерухома, прытулiлiся адзiн да аднаго… Светла-карычневыя, з белымi палоскамi на спiне i з кiрпатымi лычыкамi, яны не варухнуцца пад позiркам назiральнiка, толькi маленькiя вочкi выдаюць iх хваляванне i цiкаўнасць.

Дзiк – буйная жывёлiна з масiўным, даволi нязграбным на першы погляд тулавам, на кароткiх моцных нагах. Даўжыня цела 2 – 2,5 метры, вышыня ў курку – 1,1 метра, маса – 150 – 300 кiлаграмаў. Галава вялiкая, выцягнутая, заканчваецца голым пляскатым лычом з вялiкiмi ноздрамi. Вушы доўгiя i шырокiя. Зрок дрэнны, таму нюх i слых адыгрываюць важную ролю ў жыццi дзiка. Блiзкасць вадаёмаў або ўвiльготненых забалочаных участкаў мае для яго вялiкае значэнне. Жыве статкам. Актыўны ноччу, а днём адпачывае. Усёядны. Кормiцца жалудамi, сцябламi, карэнiшчамi, пладамi дзiкiх раслiн, мышападобнымi грызунамi, лiчынкамi насякомых, дажджавымi чарвякамi i iнш.

КАНТРОЛЬНАЯ РАБОТА

ВАРЫЯНТ 4 ( О, П, Р, С)

1.Пастаўце нацiск у словах: выпадак, дакумент, шэсцьдзясят, спiна, Мазыр, гваздзiкi, кулiнарыя, сiвы, грамадзянiн, крапiва.


2.Устаўце прапушчаную лiтару:

Э, А, Ы: гл…таць, бухгалт…р, ц…р…монiя, вод…р, канц…лярыя, характ…р;

Е, Я: с…л…нiн, кал…ндар, …ўрэй, н…навiсць, дз…вяты, ц…гнiкi;

Ы, I, Й: спад…лба, вы…граць, пра…нфармаваць, раз…сцiся, без…менны, звыш…мклiвы;

У, Ў: баво…на, стра…с, хвалi …льтрагукавыя, газета «Звязда» …чора пiсала, музычнае шо…, мастакi-…мельцы;

мяккi знак або апостраф: сем…, лiпен…скi, кубан…скi, двух…ярусны, салаў…i, н…юанс;

В: …унiя, за…очны, …опыт, па…ук, …охаць, …ураджай;

С, Ш: ра…чынiць цеста, ра…часаць валасы, абя…шкодзiць, ра…сол, ра…саднiк хваробы, добру…скi;

А,О: в…страверхi, ч…рнабровы, ст…тысячны, выс…кародны, п…ўрубля, п…ўнаўладны.

3.Запiшыце словы па-беларуску: район, стеарин, иероглиф, диета, студент, мародер, ориентир, четверг, Геннадий, Таллинн, манна, областной, форпостный, брестский, теория, аптека, индеец.
4.Спiшыце, раскрываючы дужкi: дом (А,а)ндрэеў, (Г,г)омельшчына, (Дз,дз)ень (Н,н)езалежнасцi, (С,с)iзiфава праца, (Ч,ч)эшскi крышталь.

5.Да iншамоўных слоў запiшыце беларускiя сiнонiмы: абстрактны, рэзерв, рэзюмэ, эксперымент, дыскусiя, фiяска.
6.Растлумачце значэнне слоў: эвалюцыя, фальсiфiкацыя, аўдыенцыя, генетыка, менталiтэт, цывiлiзацыя.
7. Дапiшыце канчаткi прыметнiкаў: паляўнiч… сабака, чаргов… перапiс, чорн… чарнiла, прыгож… Нарач, сонечн… Баку, малад… прафесар Сонцава.
8.Запiшыце назоўнiкi ў 1) месным склоне адз. лiку: фабрыка, страха, дарога, шчака, мяжа, зямля, машына, дыялог, снег, нож, чэрвень, горад, спецыялiст, герой, Алег, мiнiстр, кенгуру, надпiс, рух; 2) родным склоне адз. лiку: арол, рот, цукар, гай, бюракратызм, ампер, квадрат, булён, агонь, узгорак; 3) давальным склоне адз. лiку: племя, ластаўчаня, Мiця, Жэня, Кузьма, рысь, дошка, шыр, дуга, мужчына, Зося, Марыя; 4) творным склоне адз. лiку: верф, поўнач, гусяня, гразь, кiшэнь, Васiль, смерць, Тбiлiсi.

9.Утварыце прыметнiкi з дапамогай суфiкса –ск-: Брэст, Баранавiчы, Добруш, Палессе, швед, узбек, турак, таварыш.

10.Праскланяйце займеннiкi: абы-хто, сябе, я, ён.
11.Праскланяйце словазлучэннiiчэбнiкi запiсвайце словамi): 267рублёў, 43старонкi, 2/3дарогi, паўтара метра.

.

12.Запiшыце дзеясловы ў формах 2-ой асобы множнага лiку абвеснага i загаднага ладу: араць, бiць, жыць, даць, сячы, плыць, паведамiць, паведамляць.
13.Запiшыце, раскрываючы дужкi: паў(Еўропы), паў(лiмона), паў(гектара), вагон(рэстаран), паўднёва(славянскi), горка(салёны), ярка(размаляваны), сказаў(бы), такi(усё), абы(якi), хто(сьцi), яшчэ не(падмеценая) алея, не(скошаная) трава, не(шкада), у(бок)дарогi, як(раз), на(дзiва), след(у)след, з(верху), у(адкрытую), па(першае), па(двое), што(год), на(памяць).

14.Перакладзiце на беларускую мову: нечего взять, некого спросить, земляника вкуснее клубники, идти за грибами, вспоминать о друзьях, подойти к дубу, больной ангиной, три высоких тополя, восходящая вена, млекопитающие, нестерпимая боль, в полутора километрах от города, чёрный кофе, жёлтый цыплёнок, вступить в брак, послать за братом, который час, шутить над другом, сильнее всех, лёжа, умывшись, глядя, взглянув, благодарить отца, заведующий клубом.
15. Знакi прыпынку ў складаназлучаных i складаназалежных сказах. (Запішыце правілы і прывядзіце прыклады сказаў)
16. Перакладзiце тэкст на беларускую мову:

Чебрец-медонос был оценён ещё древними греками, считавшими его вместе с пчелой символом трудолюбия. Давно уважали чебрец и у других народов, а средневековые рыцари любили украшать свои шарфы изображением веточек чебреца, окруженных пчелами.

Большими симпатиями чабрец пользовался у древних славян. Наши предки ещё во времена язычества возвели его в рагн культового растения. При жертвоприношении в огонь бросали небольшие пучки чабреца. Сгорая, он выделял благоуханный дым – фимиам, легко возносившийся к небу и тем самым подтверждавший, по мнению язычников, что боги приняли жертву. Интересно, что окуривание чабрецом практиковалось и в более позднее время, правда уже не с небесной, а с чисто земной целью. По совету многих старых травников рекомендовалось чабрецом “окуривать коров после теления”, крынки молока, “чтобы снимать больше сливок и сметаны”, охотничьи и рыболовные снасти “для счастливого лова”. Использовали окуривание чабрецом и при лечении чахотки, бессонницы, кашля и даже “зловредного запоя”.

17.Перакладзiце тэкст на рускую мову.

На беларускiм Палессi, у залiўных дубровах, рачных поймах з мноствам азёр, старых рэчышчах, парослых водна-балотнай раслiннасцю, жывуць яноты-паласкуны – невялiкiя звяркi даўжынёй цела 50 – 60, хваста – 25 –28 сантыметраў. Галоўка ў янота шырокая, з завостранай мордачкай, брудна-белая. Вушы прыкметна выступаюць з поўсцi. Ад носа па лбе цягнецца цёмная паласа, якая злiваецца з цёмнымi плямамi на шчоках. Густым, доўгiм, мяккiм футрам звярок падобны на маленькае медзведзяня, але з доўгiм пушыстым хвастом.

Радзiма гэтага звярка – Паўночная Амерыка, адкуль у 1936 годзе для аклiматызацыi яго завезлi ў Сярэднюю Азiю, Закаўказзе i на Далёкi Усход. У Беларусь упершыню ў 1954 годзе 52 яноты прывезлi з Азербайджана. Звяркоў выпусцiлi ў пойме ракi Прыпяць на Палессi. Праз чатыры гады было завезена яшчэ 78 звяркоў. На дрэвах развесiлi больш за сотню дуплянак, i амаль усе яны ў хуткiм часе былi заселены.

КАНТРОЛЬНАЯ РАБОТА

ВАРЫЯНТ 5 ( Т, У, Ф, Х, Ц )

1.Пастаўце нацiск у словах: адзiнаццаць, бульбяны, рэшата, камбала, дыспансер, каўчук, цэмент, вусы, коклюш, кiшка.



2.Устаўце прапушчаную лiтару:

Э, А, Ы: адр…с, др…васек, шнiц…ль, лат…рэя, д…фект, с…крэт;

Е, Я: л…снiчоўка, г…рой, дз…журны, сл…ды, вас…мнаццаць, с…зон;

Ы, I, Й: за…кацца, ня…начай, без…нiцыятыўны, вы…шаў, пра…нфармаваць, аб…лгаць;

У, Ў: па…за, аквары…м, шлагба…м, ва …нiверсiтэце, жанчына-…рач, калгас «Перамога» …знагародзiлi;

мяккi знак або апостраф: шэсц…сот, трох…ярусны, батал…ён, бул…ён, любоў…ю, студзен…скi;

В: …обласць, …опера, Тадэ…уш, …унiверсальны, …устрыца, …ушы;

С, З: бя…колерны, бя…ветраны, ра…саднiк (для капусты), ра…сольнiк, ра…шчынiць цеста, …жаўцець;

А,О: ф…такопiя, д…брабыт, т…нкастволы, р…знагалосы, ст…годдзе, н…вагоднi.
3.Запiшыце словы па-беларуску: фойе, йод, океан, радио, реабилитация, интеллигент, тревога, командировка, Палестина, Дмитрий, Ядвига, сердце, контрастный, Шмидт, братский, полесский, лифтёр.
4.Спiшыце, раскрываючы дужкi: сын (М,м)iхасёў, (С,с)карынаўская прэмiя, (М,м)едыцынскi iнстытут, (П,п)рэзiдэнт, (Б,б)ыкаўскiя героi, (П,п)лошча (П,п)ерамогi.
5. Растлумачце значэнне фразеалагiзмаў: быў на канi i пад канём, плячысты на жывот, калацiць зялёны мак, сабаку з’есцi, забiць асiнавы кол, у свiныя галасы, брацца ў рожкi.
6.Растлумачце значэнне слоў: аналаг, дыскамфорт, iнфантыльны, соцыум, флорагенетыка, эрудыцыя.
7. Дапiшыце канчаткi прыметнiкаў: жвав… парася, горк… палын, прасторн… фае, славут… рэжысёр Бондарава, прыгож… Токiо, маленьк… калiбры.
8.Запiшыце назоўнiкi ў 1) месным склоне адз. лiку: лясок, генiй, маналог, дождж, лiпень, дуб, трактарыст, Пiлiп, шымпанзе, подпiс, крык, дачка, рэчка, насып, дошка, кнiга, бег, бiёлаг, хiрург; 2) родным склоне адз. лiку: кот, зуб, мёд, дэмакратызм, куб, ручай, дым, iнсульт, унiверсiтэт, вальс; 3) давальным склоне адз. лiку: полымя, пацучаня, дзядуля, Вася, Кацярына, Каця, Фама, дзядзька, глыб, камень; 4) творным склоне адз. лiку: глыб, Нарач, ваверчаня, моладзь, далонь, нянавiсць, Рыгор, Сочы.
9.Утварыце прыметнiкi з дапамогай суфiкса –ск-: Пухавiчы, ткач, паляшук, брат, горад, Адэса, лiпень, Хатынь.
10.Праскланяйце займеннiкi: яна, сам, нехта, хтосьцi.
11.Праскланяйце словазлучэннiiчэбнiкi запiсвайце словамi): 348 рублёў, 207старонак, 2/5дарогi, паўтары тоны.

12.Запiшыце дзеясловы ў формах 2-ой асобы множнага лiку абвеснага i загаднага ладу: напiсаць, памыць, забраць, зберагчы, пакласцi, паглядзець, знайсцi, пачаць.
13.Запiшыце, раскрываючы дужкi: паў(Амерыкi), паў(лiтра), паў(года), жар(птушка), усходне(славянскi), цёмна(сiнi), дробна(паколаты), прыехаў(бы), такi(прыехаў), абы(як), хто(небудзь), далёка не(скончаная) праца, не(прадуманае) выступленне, не(варта), у(бок)чыгункi, як(след), наўрад(цi), час(ад)часу, пад(вечар), у(рассыпную), па(трэцяе), па(трое), так(сама), сё(лета).

14.Перакладзiце на беларускую мову: кто-то пришел, кого-то спросили, яблоко вкуснее груши, идем за земляникой, думаем о матери, подошли к озеру, больной чахоткой, четыре новых дома, водоплавающие птицы, широкая степь, в трехстах метрах от деревни, синие чернила, бельчонок, расторгнуть брак, похожий на дедушку, в два часа дня, в это воскресенье, читая, победив, встретившись.
15. Знакi прыпынку ў бяззлучнiкавых сказах. (Запішыце правілы і прывядзіце прыклады сказаў)
16. Перакладзiце тэкст на беларускую мову:

В названиях растений встречаются не только имена естествоиспытателей, но и имена героев различных мифов и даже тех, кто никакого отношения к ботанике не имел.

Ранней весной, как только начинает пригревать солнце, из маленькой луковицы выбивается на свет зеленый стебелек гиацинта, который со всех сторон покрывается цветочками, похожими на крохотные лилии. На одних гиацинтах все цветочки розовые, на других – синие, голубые, лиловые, ярко-красные, желтые. Гиацинты испускают сильный приятный запах.

В Греции гиацинт считали цветком печали. Древнее предание говорит о том, что этот цветок вырос из крови юноши Гиацинта, о гибели которого рассказывают так: бог ветра Зефир полюбил Гиацинта, любимца Аполлона, и из ревности, когда Аполлон обучал юношу метанию диска, направил брошенный богом диск в голову Гиацинта. Из крови Гиацинта Аполлон вырастил цветок гиацинт.

В древней мифологии существует легенда о другом красивом и душистом цветке – нарциссе. Этим именем звали прекрасного юношу. Он был так влюблен в себя, что никого и ничего не замечал, а всё время смотрел на свое прекрасное лицо, отраженное в воде. В наказание за это боги превратили его в цветок.

17.Перакладзiце тэкст на рускую мову:

Радзіма кактусаў – Амерыка. Растуць яны ў пустынях, паўпустынях, гарах, трапічных лясах. Вядома больш за тры тысячы відаў, пераважна ў пустынях Цэнтральнайі Паўднёвай Амерыкі. Плады многіх кактусаў ядомыя, некаторыя віды – лекавая сыравіна. Вядома таксама каля 300 відаў пакаёвых кактусаў. Большасць іх размнажаюцца вясной і летам чаранкамі, насеннем або прышчэпкамі. Падсушаныя некалькі дзён на паветры чаранкі ўкараняюць у вільготным пяску, перасаджваюць у сумесь з лісцёвай, дзярновай зямлі, рачнаго пяску ў роўных кольксцях. Можна дадаць кавалкі вугалю, бітую цэглу. Зямля павінна добра прапускаць ваду. Саджаюць кактусы ў самы маленькі посуд: карані ў іх вельмі слабыя. Для росту і развіцця патрэбна шмат святла. Сырасць, асабліва зімой – вораг кактусаў. Палівайце іх па неабходнасці, калі пачнуць зморшчвацца сцяблы. Адна з хвароб кактуса – гніенне – выклікаецца амаль заўсёды, асабліва зімой, празмерным палівам. Гніенне каранёў не такое небяспечнае, як гніенне сцяблоў. Пашкоджаныя расліны вымаюць з гаршкоў, абразаюць гнілыя карані і саджаюць у свежую зямлю. Адна з прычын, якая выклікае хваробы, -- сухасць паветра. Зрабіць яго вільготным можна апырскваннем. Сухое паветра ў пакоі садзейнічае з’яўленню паразітаў.


КАНТРОЛЬНАЯ РАБОТА

ВАРЫЯНТ 6 (Ч, Ш, Э, Ю, Я)

1.Пастаўце нацiск у словах: спiна, касцяны, бульбяны, інсульт, дакумет, гаiць, каменны, супавы, крэмень, берасцяны.


2.Устаўце прапушчаную лiтару:

Э, А, Ы: д…лiкатны, ц…нзура, кр…шыць, д…лiкатэс, пiт…кантр…п, ц…глiнка;

Е, Я: п…рон, ваз…лiн, …дловец, м…дунiца, с…ржант, с…мнаццаць;

Ы, I, Й: звыш…дэйны, з…начыць, аб…мшэць, вы…граваць, за…нелы, пры…сцi;

У, Ў: кансiлi…м, па…за, рака …рал, каманда «Гродна» …значальвае таблiцу розыгрышу, рады…с, паўночна-…сходнi;

мяккi знак або апостраф: верф…ю, суб…ект, В…етнам, парц…ера, хатын…скi, снежан…скi;

В: …унцыя, …окiс, …оцат, …опера, Ля…оненка, на…астрыць;

С, Ш: а…часлiвiць, …чарнець, нi…чымны, у…чуваць, ра…чынiць дзверы, ра…чулiць слухачоў;

А, О: выс…кагорны, т…ўстасценны, мал…чнакiслы, пр…цiлеглы, к…роткашэрсны, р…знавокi.
3.Запiшыце словы па-беларуску: кленовый, реактив, счастливый, поздний, огненный, шестьдесят, термос, паутина, контрастный, либретто, пантера, миниатюрный, медальон, иена, фейерверк, бактериолог, теорема.
4.Спiшыце, раскрываючы дужкi: (В,в)авiлонская вежа, (К,к)упалавы радкi, (С,с)iямскiя блiзняты, (В,в)ольтава дуга, (Р,р)эспублiка.

5. Растлумачце значэнне фразеалагiзмаў: абое рабое, сабакам сена касiць, табаку важыць, у лапцi абуць, кануць у Лету, душой загавець.
6.Растлумачце значэнне слоў: азярод, жур, зэдлiк, талака, медавуха, выцiнанка.

7. Дапiшыце канчаткi прыметнiкаў: прыгож… Баку, будуч… фiзiк Антонава, тытунёв… пыл, стройн… таполя, цудоўн… роспiс, ружов… калiбры.
8.Запiшыце назоўнiкi ў 1) месным склоне адз. лiку: клiент, краiна, Юрый, Гамбург, Браслаў, Алена, сцяжынка, папараць, фламiнга, сабака, канфлiкт, дождж, боль, яблык, страха, ласяня, цень, твар, мацi; 2) родным склоне адз. лiку: цень, гук, ядловец, гаспадар, грып, метр, капiталiзм, чай, сельсавет, вальс; 3) давальным склоне адз. лiку: iмя, качаня, Цiмох, Марыя, кiшэнь, Леў Сапега, Нiна Сапега, палын; 4) творным склоне адз. лiку: шыр, Сож, Токiо, медзь, радасць, медаль, бацька, дзядуля.
9.Утварыце прыметнiкi з дапамогай суфiкса –ск-: калмык, узбек, восень, Слаўгарад, рыбак, Добруш, Мядзель, Кубань.
10.Праскланяйце займеннiкi: яны, сама, нешта, штосьцi.
11.Праскланяйце словазлучэннiiчэбнiкi запiсвайце словамi): 236 рублёў, 397старонак, 2/3дарогi, паўтара вядра.

.

12.Запiшыце дзеясловы ў формах 2-ой асобы множнага лiку абвеснага i загаднага ладу: падпiсаць, змыць, сабраць, плысцi, стаяць, бегчы, расцi, зазелянець.
13.Запiшыце, раскрываючы дужкi: паў(Афрыкi), паў(метра), паў(дня), папараць(кветка), паўднёва(славянскi), цёмна(шэры), дробна(парэзаны), прыехала(б), такi(прыйшоў), абы(што), як(небудзь), далёка не(закончаная) праца, не(прачытаная) аповесць, не(шкада), у(бок)дарогi, як(раз), наўрад(цi), дзень(пры)днi, з(вечара), у(пустую), па(першае), па(двое), што(год), за(летась).

14.Перакладзiце на беларускую мову: шутить над другом, не удалось из-за болезни, спрашивать о сестре, коснуться этого вопроса, высказывать своё мнение, озеро глубже реки, крысёнок, идем за грибами, пресмыкающие, больной корью, по причине занятости, поехать за вещами, извините меня, пойти за хлебом, похожий на дедушку, смелее всех, контролировать, снимая, сняв, прогулявшись, ухаживать за женщиной, в пять часов утра.

15. Знакi прыпынку пры простай мове. Афармленне цытат i спасылак. (Запішыце правілы і прывядзіце прыклады).

16. Перакладзiце тэкст на беларускую мову:

Древняя и весьма почтенная наука – ботаника грибами называет три класса бесхлорофилльных растений. Тут и класс сумчатых грибов, и класс грибов-водорослей, и, наконец, класс базидиальных грибов с четырьмя отрядами, среди которых и отряд шляпочных грибов. Так вот, с точки зрения давно установившихся канонов ботаники грибы, собираемые в лесу, вовсе и не грибы-растения, а только их плоды. Другими словами, это своеобразные полномочные представители живущих в земле растений. Они-то и высылаются на поверхность для размножения растений и тут же подчас становятся добычей человека. А избежав подобной участи, эти плоды быстро созревают и торопяться рассыпать свои базидиоспоры, так как век их очень скоротечен.

Само же растение, или, как его еще зовут ботаники, грибница, живет-поживает в земле, чтобы в благодатное «грибное время» года вновь выглянуть на дневную поверхность. Как видим, грибница пользуется надземным пространством лишь для умножения своего потомства.

Удобно располагается грибница в почвенном ложе, надежно защищающем ее со всех сторон. Находясь на иждивении у гниющих растительных остатков, она на многое способна. Было бы достаточно пищи да вдоволь тепла и влаги, а уж она сполна продемонстрирует свои возможности.

17. Перакладзiце тэкст на рускую мову:

У трапiчным лесе нярэдка сустракаюцца працэсii мурашоў-лiстарэзаў, якiя нясуць да сябе дадому акуратна настрыжанае лiсце. На iм працавiтыя насякомыя разводзяць грыбы – свой асноўны харч. Энтамолагi даўно заўважылi, што на гэтым лiсцi «едуць» iншыя мурашы, значна меншыя.

Меркавалi, што лiстарэзы выкарыстоўваюць бедных малых як жывыя бочкi з сокам – тыя з захапленнем высмоктваюць яго з лiсця, не падазраваючы пра свой лёс. Аднак супрацоўнiкi Iнстытута трапiчных даследаванняў у Панаме абверглi гэта неабгрунтаванае абвiнавачанне. Высветлiлася, што цяжка нагружаны лiстарэз часта падвяргаецца ў дарозе нападу мухi пэўнага вiду, якая iмкнецца адкласцi яйкi прама яму на галаву. Але каб заняць патрэбную пазiцыю, яна абавязкова павiнна прысесцi на лiсток, зацiснуты ў скiвiцах мураша. Вось i спрацоўвае мураш-малютка, адна прысутнасць якога адпуджвае паразiта. Чым ён так уздзейнiчае на муху – застаецца пакуль загадкай.

ЛІТАРАТУРА

  1. Азарка, В. У. Беларуская мова: Спецыяльная лексіка/ В. У. Азарка, А. С. Васілеўская, М. М. Круталевіч. – Мінск, 2004.

  2. Антанюк, Л. А. Беларуская мова: спецыяльная лексіка/ Л. А. Антанюк, Б. А. Плотнікаў.– Мінск, 2004.

  3. Арашонкава Г. У. Тэорыя і практыка беларускай тэрміналогіі/ Г. У. Арашонкава [і інш.]. – Мінск, 1999.

  4. Бадзевіч З. І. Курс беларускай мовы/ З. І. Бадзевіч, Л. І. Сямешка, І. Р. Шкраба. – Мінск, 1996.

  5. Беларуская мова: энцыклапедыя. – Мінск, 1994.

  6. Каляда, А. Беларускае літаратурнае вымаўленне: практыкум па дыкцыі і арфаэпіі/ А. Каляда. – Мінск, 2006.

  7. Капейко, Т. В. Лексіка-семантычны спосаб тэрмінаўтварэння/ Т. В. Капейко. – Магілёў, 2007.

  8. Каўрус, А. Дакумент па-беларуску/ А. Каўрус. – Мінск, 1994.

  9. Лапкоўская, А. М. Сучасная беларуская батанічная тэрміналогія/ А. М. Лапкоўская. – Гродна, 2007.

  10. Лексікалогія сучаснай беларускай літаратурнай мовы / пад рэд. А. Я. Баханькова. – Мінск, 1994.

  11. Ляшчынская, В. А. Беларуская мова. Тэрміналагічная лексіка: вучэбны дапаможнік/ В. А. Ляшчынская. – Мінск, 2001.

  12. Ляшчынская, В. А. Студэнту аб мове: прафесійная лексіка/ В. А. Ляшчынская. – Мінск, 2003.

  13. Плотнікаў, Б. А. Беларуская мова. Лінгвістычны кампендыум/ Б. А. Плотнікаў, Л. А. Антанюк. – Мінск, 2003.

  14. Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі. – Мн.: Нацыян. Цэнт правовой інфарм. Рэспублікі Беларусь, 2008.

  15. Практыкум па беларускай мове: Вуч. дапаможнік для нефілалагічных факультэтаў вну/ Пад рэд. Г.М.Малажай. – Мн., 1993.

  16. Синтаксис русского и белорусского языков: Сходство и различия. – Мн., 1994.


СЛОЎНІКІ

  1. Беларуска-рускі слоўнік: У 3-х т. – Мн., 2003.

  2. Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. – Мінск, 1996 – 2004.

  3. Беларускі арфаграфічны слоўнік / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Я.Коласа і Я.Купалы; уклад. Л.П. Кунцэвіч, І.У.Кандраценя; пад. рэд. А.А. Лукашанца. – Мн.: Беларуская навука, 2009.

  4. Булыка, А. М. Слоўнік іншамоўных слоў: у 2 т./ А. М. Булыка. – Мінск, 1999.

  5. Калугiн, А. С. Тэрмiналагiчны беларуска-рускi слоўнік па анатомii i фiзiялогii чалавека i жывёл для студэнтаў бiялагiчнага i фiзкультурнага факультэта / А. С. Калугін; Гомел. дзярж. ун-т. – Гомель, 1994.

  6. Клышка М.К. Слоўнік сінонімаў і блізказначных слоў. – Мн., 1993.

  7. Лепешаў І.Я. Фразеалагічны слоўнік беларускай мовы. У 2-х т. – Мн., 1993.

  8. Русско-белорусский словарь: В 3-х т. – Мн., 1994.

  9. Руска-беларускі слоўнік: у 3 т. – Мінск, 1995.

  10. Русско-белорусский словарь по морфологии и анатомии растений /Белорус. гос. пед. ун-т; сост.: Л. М. Ерей, С. Т. Кухарева, Т. Н. Никитина. – Минск, 1993.

  11. Слоўнік беларускай мовы. Арфаграфія. Арфаэпія. Акцэнтуацыя. Словазмяненне / пад рэд. М. В. Бірылы. – Мінск, 1987.

  12. Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: у 5 т. – Мінск, 1977 – 1984.

  13. Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы. – Мінск, 2005.

  14. Энцыклапедыя прыроды Беларусі: у 5 т. – Мінск, 1983 – 1986.

  15. Этнаграфія Беларусі. – Мінск, 1989.


Лексічны мінімум

  1. аист - бусел

  2. арбуз -- кавун

  3. аромат -- водар

  4. бабочка -- матылёк

  5. белена -- блёкат

  6. белка -- вавёрка

  7. благородный олень – высакародны алень

  8. бобр -- бабёр

  9. боярышник -- глог

  10. бровь, брови – брыво, бровы

  11. брусника -- брусніцы

  12. брюква -- бручка

  13. букашка -- кузурка

  14. василек -- валошка

  15. веко -- павека

  16. верба -- вярба

  17. ветка -- галіна

  18. ветреница -- кураслеп

  19. ветчина, копчености -- вяндліна

  20. вещество -- рэчыва

  21. висок -- скронь

  22. влага -- вільгаць

  23. влагалище -- похва

  24. влажность -- вільготнасць

  25. водка, настоенная на травах -- акавіта

  26. водоросль -- водарасць

  27. воздух -- паветра

  28. волнушка -- ваўнянка

  29. ворон -- крумкач

  30. воротник -- каўнер

  31. восполение -- запаленне

  32. высокое и ровное дерево – гонкае дрэва

  33. вьюн -- уюн

  34. вьющееся растение – павойная расліна

  35. выпь -- бугай

  36. гвоздика(и) – гваздзік, гваздзікі

  37. георгин -- вяргіня

  38. глаз, глаза – вока, вочы

  39. глухарь -- глушэц

  40. гнездо аиста -- буслянка

  41. говядина -- ялавічына

  42. головастик -- апалонік

  43. голубика –буякі, дурніцы

  44. голубой -- блакітны

  45. грач -- грак

  46. гречневая крупа – грэцкія крупы

  47. грязный – брудны, запэцканы

  48. гусеница – вусень

  49. гусь -- гусак

  50. гусыня – гусь (ж.р.)

  51. давление -- ціск

  52. дикий кабан -- дзік

  53. дичь -- дзічына

  54. древесина -- драўніна

  55. древесный -- дрэвавы

  56. дубрава -- дуброва

  57. ёж -- вожык

  58. ежевика -- ажыны

  59. енотовидная собака – янотападобны сабака

  60. жаба -- рапуха

  61. жало -- джала

  62. жасмин -- язмін

  63. железа -- залоза

  64. желудок -- страўнік

  65. желудь(и) – жолуд, жалуды

  66. животное -- жывёліна

  67. жидкий -- вадкі

  68. жир -- тлушч

  69. жир гусиный или куриный -- шмалец

  70. жир говяжий или бараний -- лой

  71. жир растопленный свиной -- тук

  72. жир нутряной свиной -- здор

  73. жук майский -- хрушч

  74. затылок -- патыліца

  75. зверобой – святаяннік, зверабой

  76. земляника -- суніцы

  77. змееныш -- гадзючаня

  78. зоб – валляк (у птушкі), зоб

  79. зрачок -- зрэнка

  80. зрелый -- спелы

  81. зрение -- зрок

  82. зяблик -- берасцянка

  83. изюм -- разынкі

  84. икра лягушки -- жабурынне

  85. индюк -- індык

  86. индюшка -- індычка

  87. индюшонок -- індычаня

  88. ирис -- касач

  89. источник, родник -- крыніца

  90. картофель -- бульба

  91. кирпич -- цэгла

  92. кишка -- кішка

  93. клевер -- канюшына

  94. клёст -- крыжадзюб

  95. клешня -- клюшня

  96. клубника – клубніцы, трускалкі

  97. клюв -- дзюба

  98. клюква -- журавіны

  99. коготь -- кіпцюр

  100. кожа -- скура

  101. коклюш -- коклюш

  102. колокольчики -- званочкі

  103. конопля -- каноплі

  104. конура -- будка

  105. копчик -- хвасцец

  106. копыто, копытце – капыт, капыток

  107. корешок -- карэньчык

  108. кориандр -- каляндра

  109. карман -- кішэнь

  110. коростель – драч, дзяркач

  111. корь -- адзёр

  112. костный мозг – касцявы мозг

  113. кость лучевая – косць прамянёвая

  114. косуля -- казуля

  115. кошачий -- каціны

  116. красноперка -- чырванапёрка

  117. крапива -- крапіва

  118. красный -- чырвоны

  119. крестец -- крыж

  120. кровосос -- крывасмок

  121. кровотечение – крывацёк, кровацячэнне

  122. кролик -- трус

  123. крольчиха - труска

  124. крольчонок -- трусяня

  125. крупный -- буйны

  126. крыжовник -- агрэст

  127. крыса -- пацук

  128. крысенок -- пацучаня

  129. кубышка – жоўты гарлачык

  130. кувшинка -- белы гарлачык

  131. кузнечик -- конік

  132. кукушка -- зязюля

  133. курица-наседка -- квактуха

  134. курносый -- кірпаты

  135. кустарник -- хмызняк

  136. лакать -- хлябтаць

  137. лаять – гаўкаць, брахаць

  138. лепесток -- пялёстак

  139. лилия -- лілея

  140. лицо – твар, асоба

  141. лопух -- лопух

  142. лошадь -- конь

  143. лук, луковица – цыбуля, цыбуліна

  144. лягушка -- жаба

  145. маргаритка -- стакротка

  146. масло растительное -- алей

  147. медвежонок -- медзведзяня

  148. мелкий -- дробны

  149. мех -- футра

  150. млекопитающиеся -- сысуны

  151. можжевельник -- ядловец

  152. молоко парное -- сырадой

  153. морковь -- морква

  154. мрамор -- --мармур

  155. муравей -- мурашка

  156. мурлыкать – варкатаць, муркаць

  157. мышь летучая -- кажан

  158. наблюдатель -- назіральнік

  159. нефть -- нафта

  160. нёбо -- паднябенне

  161. неуклюжий -- нязграбны

  162. ноздря -- ноздра

  163. обезьяна -- малпа

  164. овод -- авадзень

  165. овца -- авечка

  166. оболочка -- абалонка

  167. обыкновенный -- звычайны

  168. овечья шерсть -- воўна

  169. огурец -- агурок

  170. одуванчик -- дзьмухавец

  171. окись -- вокіс

  172. окраска -- афарбоўка

  173. окунь -- акунь

  174. олово -- волава

  175. ольха – вольха, алешына

  176. оплодотворение -- апладненне

  177. особь -- асобіна

  178. охотник -- паляўнічы

  179. папоротник -- папараць

  180. парить (в воздухе) -- лунаць

  181. пасть -- пашча

  182. перловая крупа – ячныя крупы

  183. пескарь -- пячкур

  184. пестрый – пярэсты, стракаты

  185. петух -- певень

  186. пион -- півоня

  187. пищевод -- стрававод

  188. пиявка – п’яўка

  189. плесень -- цвіль, бросня (на вадзе)

  190. плотва -- плотка

  191. плотность -- шчыльнасць

  192. побег – атожылак, парастак

  193. подорожник -- трыпутнік

  194. подсолнух -- сланечнік

  195. позвоночные -- хрыбетныя

  196. поросенок -- парася

  197. почка – нырка, пупышка

  198. пресмыкающиеся -- паўзуны

  199. прививка -- прышчэпка

  200. примула -- ключыкі

  201. проволока -- дрот

  202. птенец -- птушаня

  203. пырей -- пырнік

  204. пятнистый -- плямісты

  205. равновесие -- раўнавага

  206. развесистое дерево – разгалістае, раскідзістае дрэва

  207. ракушка -- ракавінка

  208. растение -- расліна

  209. ресницы -- вейкі

  210. рожь -- жыта

  211. роза -- ружа

  212. ромашка -- рамонак

  213. роща -- гай

  214. рыбоводство – развядзенне рыбы

  215. рыло -- лыч

  216. сахар -- цукар

  217. свекла (столовая, сахарная) – бурак (чырвоны, цукровы)

  218. свет -- святло

  219. свод большого мозга – скляпенне вялікага мозга

  220. серый -- шэры

  221. сверчок -- цвыркун

  222. селезень -- качар

  223. сельдь -- селядзец

  224. семена -- насенне

  225. сережка березовая -- коцік

  226. сжиженный -- звадкаваны

  227. сирень -- бэз

  228. скарлатина -- шкарлятына

  229. скворец -- шпак

  230. скелет -- шкілет

  231. скорость -- хуткасць

  232. сливки -- вяршкі

  233. слизень -- смоўж

  234. слух – слых

  235. смородина -- парэчкі

  236. сорняк -- пустазелле

  237. сочный -- сакавіты

  238. соцветие -- суквецце

  239. спина -- спіна

  240. стая – зграя (сабак), чарада (птушак)

  241. стебель -- сцябло

  242. стопа -- ступня

  243. существо -- істота

  244. сыворотка – сыроватка, сываратка

  245. сырье -- сыравіна

  246. табак – табака, тытунь

  247. таракан – прусак, таракан

  248. теленок -- цяля

  249. тетерев -- цецярук

  250. ткань соединительная – тканка злучальная

  251. тмин -- кмен

  252. тополь -- таполя

  253. тощая кишкапарожняя кішка

  254. травы лекарственные -- зёлкі

  255. травяной чай – гарбата

  256. трель соловья – салаўіны пошчак

  257. трясогузка -- пліска

  258. туловище -- тулава

  259. тыква -- гарбуз

  260. тыквенное семечко -- гарбузік

  261. хрящ -- храсток

  262. цапля -- чапля

  263. цвет -- колер

  264. цветной -- каляровы

  265. цветовой -- колеравы

  266. цветок -- кветка

  267. ценный -- каштоўны

  268. цыпленок -- кураня

  269. чахотка (туберкулез) -- сухоты

  270. чаща -- гушчар

  271. черемуха – чаромха

  272. угорь -- вугор

  273. уксус -- воцат

  274. укроп -- кроп

  275. улитка -- слімак

  276. утка -- качка

  277. утенок -- качаня

  278. устьице -- вусцейка

  279. филин -- пугач

  280. форель -- стронга

  281. хищник -- драпежнік

  282. хозяйство -- гаспадарка

  283. хорек -- тхор

  284. хрюкать -- рохкаць

  285. чебрец -- чабор

  286. челюсть -- сківіца

  287. чесотка -- кароста

  288. черника -- чарніцы

  289. черта -- рыса

  290. чешуя -- луска

  291. чибис -- кнігаўка

  292. чирикать -- ціўкаць

  293. шерсть -- поўсць

  294. шея -- шыя

  295. шипеть (о змее) -- сыкаць

  296. шиповник -- шыпшына

  297. шмель -- чмель

  298. щавель -- шчаўе

  299. щегол -- шчыглік

  300. щенок -- шчаня

  301. щука -- шчупак

  302. яблоко -- яблык

  303. яд, отрава -- атрута

  304. янтарь -- бурштын

  305. ящерица -- яшчарка


УСТОЙЛIВЫЯ МОЎНЫЯ ЗВАРОТЫ

1.З вузел ростам; жабе па калена; кату па пяту – метр с кепкой

2.Плёткi старой цёткi – бабушкины сказки

3.Без дай прычыны – ни за что ни про что

4 Глядзець як вока – беречь как зеницу ока

5. На вырак лёсу кiнуць – бросить на произвол судьбы

6. Пад фартухом сядзець – быть под каблуком

7. Два вазы i цэбар – вагон и маленькая тележка

8. Твая праўда; маеш рацыю – ты прав
9. Вяршкi збiраць – снимать пенки

10.Круцiцца як у вiры – вертеться как белка в колесе

11.Марны лямант – глас вопиющего в пустыне

12.Біць лынды – бить баклуши

13.Гора чубатае – горе луковое

14.Абое рабое – два сапога пара

15.Справа дрэнь – дело труба (табак)

16.Жыццё вiруе (крынiчыць, буяе, кiпiць) – жизнь бьет ключом

17. Чорт падаткнуў – нелёгкая дёрнула

18.Табаку важыць – клевать носом

19.Залёты рабiць – заводить шуры-муры

20.Блёкату аб’еўся – белены объелся

21.Майстар голавы сцiнаць – заплечных дел мастер

22.Капейчыну ўварваць – зашибить деньгу

23.Iван-бязродзiч – Иван не помнящий родства

24. Няма за што рукі зачапіць – хоть шаром покати

25.Цяляты язык аджавалi – язык проглотил

26.Мера i вера – как в аптеке

27.Ахвярны казёл – козел отпущения

28.Фiга на талерцы; трасцы з макам – кукиш с маслом

29.Вушы навастрыць (наставіць) – ушки на макушке

30. Вярэдзіць душу – сыпать соль на рану

31.Глухi закутак – медвежий угол

32.Рукi паганiць – марать руки

33.Мазгi без чэрапа – мозги набекрень

34. Крычаць нема – дико орать

35.Гуза шукаць – нарываться на неприятность; искать приключений

36. Жарты кароткiя – шутки плохи

37.На божай пасцелi – на смертном одре

38.Не ў гуморы – не в духе

39.Як не з гэтага свету – не от мира сего

40.Не з баязлiвых – не робкого десятка

41. Прачуханца даць – снять стружку

42.Лухту плесцi – нести околесицу, вешать лапшу на уши

43.Гады ў рады – в кои-то веки

44. Як камень з плячэй – гора с плеч

45.Адзiн чорт маляваў – одним миром мазаны

46.Асёл маляваны – олух царя небесного

47.Ад пустой бочкi затычка – отставной козы барабанщик

48.На злом галавы – сломя голову

49.Першы-лепшы – первый попавшийся (встречный)

50.Жыць як набяжыць – плыть по течению

51.У няласку трапiць – попасть в опалу (немилость)

52.Разумець як баран на бiблii – понимать как свинья в апельсинах

53.Пашыцца ў дурнi – попасть впросак (опростоволоситься)

54.Грушы на вярбе – лапша на ушах

55. Нават крошкі падабраў – как две капли воды

56.На святыя ніколі – после дождичка в четверг

57.Ласку страцiць – потерять расположение

58.Розумам крануцца – потерять рассудок

59.На шчупакова казанне – по щучьему велению

60.На хвост наступiць – прищемить хвост

61.У свiныя галасы прыйсцi – к шапочному разбору

62.Носа не ўбіць – яблоку негде упасть

63.Браць удзел – принимать участие

64.Тры чвэрцi да смерцi – при последнем издыхании

65.За дзедам шведам – при царе Горохе

66. Фiгу атрымаеш – ни шиша не получишь

67. Любата адна – одно удовольствие

68.Пабыў на канi i пад канём – прошел огонь, воду и медные трубы

69.Як абаранак з’есцi – проще пареной репы

70.Хоць у каноплi стаўляй – пугало гороховое (огородное)

71.Туман у вочы пускаць – пускать пыль в глаза, втирать очки

72.У лапцi абуць – пустить по миру

73.Пад нагамi таўчыся – путаться под ногами

74.Розум свiннi з’елi – пыльным мешком стукнутый

75.П’яны як рамiзнiк (шавец, каморнiк) – пьян как сапожник

76. Апошнi праснак сама смак -- остатки сладки

77.Розум па галаве пускаць – раскинуть мозгами

78.Дробным макам рассыпацца – рассыпаться мелким бисером

79.Расцi на лес гледзячы – расти как на дрожжах

80.Распляскацца на праснак – расшибиться в лепешку

81.Плакаць як бабёр – реветь белугой

82.Праўду ў вочы кiдаць – резать правду в глаза

83.Смятанка на вусах – рыльце в пушку

84.Квiтам паквiтацца – свести счеты

85.Камарова жменя, з жабіны прыгаршчы – как кот наплакал

86. Не ўспамiнайце благiм словам – не поминайте лихом

87.У лужыну сесцi – сесть в калошу (в лужу)

88.З раскошы шалець – с жиру беситься

89.Уладныя людзi – сильные мира сего

90.Выскачыць як дурань з канапель – сказать не к месту

91. I не шманае; і вухам не вядзе – и в ус не дует

92 А што табе за клопат?– какое тебе дело?

93.З лёгкiм ветрам; гладкай дарогі – скатертью дорога

94. На адходную – на посошек

95. Прыраўнялi бот да лапця – сравнили божий дар с яичницей

96. На хлуснi злавiць – уличить во лжи

97. Стаяць на слове – держать слово

98.Вачыма лыпаць – хлопать глазами

99. Цiха й свята – шито-крыто

100. За рубель жабу ў Вільню пагоніць – за копейку удавится

ДАВЕДАЧНЫ МАТЭРЫЯЛ
ПРАВАПΙС О, Э, А, Ы

У беларускай мове галосныя літары о, э звычайна пішуцца толькі пад націскам. Не пад націскам замест літар о, э пішацца літара а (у тым ліку і на канцы іншамоўных слоў пасля галосных): дом -- дамы, горад – гарады, рэкі – рака, цэны – цана, рэбры – рабро, трыа, Токіа, радэа, адажыа, імпрэсарыа, Ватэрлоа.



Але: радыё, восемсот.

У некаторых словах на месцы спалучэнняў ро, ло, рэ не пад націскам пішуцца ры, лы: бровы – брыво, глотка – глытаць, кроў – крывавы, дровы – дрывасек, дрывотня, блохі – блыха, хрэсьбіны – хрысціць, крошка – крышыць, дрогкі – дрыжаць, скрогат – скрыгатаць, брод -- брысці.

Літара э не пад націскам пішацца:

а) у пачатку і сярэдзіне іншамоўных слоў (пасля зацвярдзелых і д, т): дэманстрацыя, жэтон, эпоха, экзамен, ігрэк.



Але: у даўно запазычаных словах пішацца літара а: адрас, рамонт, аранжарэя, далікатны;

б) у першай частцы складаных слоў: рэдкалессе, шэразём;

в) у словах з корнем сэнс: асэнсаваць.

Увага: ненаціскныя фіналі эль-, эр- у агульных назоўніках іншамоўнага паходжання перадаюцца праз аль-, ар-: шніцаль, камп’ютар, прынтар, менеджар, містар, кратар, а ва ўласных назоўніках нязменна: Пітэр, Юпітэр, Гендэль, Манчэстэр.

1   2   3   4   5   6


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка