A, -я (тата, дзядуля, мужчына, старшыня, сабака); назоўнікі тыпу паляўнічы




Дата канвертавання01.05.2016
Памер112.76 Kb.
Скланенне назоўнікаў мужчынскага роду

Skloňování substantiv mužského rodu
Да назоўнікаў мужчынскага роду адносяцца назоўнікі 1) з нулявым канчаткам (сын, стэп, агонь, дом, роў, іней); 2) невялікая па колькасці група назоўнікаў з канчаткамі -a, (тата, дзядуля, мужчына, старшыня, сабака); назоўнікі тыпу паляўнічы.

Склонавыя канчаткі назоўнікаў мужчынскага роду залежаць 1) ад тыпу асновы (на цвёрды зычны, зацвярдзелы зычны, зычныя г, к, х, мяккі зычны); 2) ад канчатка ў назоўным склоне адзіночнага ліку (нулявы, на –а, -я); 3) націскны ці ненаціскны канчатак ва ўскосным склоне.



I

Аснова на цвёрды зычны. Нулявы канчатак

Základ na tvrdou souhlásku. Nulová koncovka

1.1.

Варыянты канчаткаў усіх тыпаў заканчэння асноў залежаць ад месца націску у парадыгме. Націск можа падаць як на аснову слова (а), так і на канчатак, ад чаго залежаць варыянты канчаткаў у творным склоне адзіночнага ліку, родным склоне множнага ліку, вінавальным склоне множнага ліку (толькі адушаўлённыя назоўнікі) (b). Аднак націск у адзіночным і множным ліку не заўсёды супадае (с).


Канчаткі роднага (з паметкай ¹) і меснага (з паметкай ²) склонаў будуць разгледжаны асобна.

a) Націск на аснову/Přízvuk na základ
Неадуш./Neživ. Адуш./Živ.

Адз.лік. /Sing. Мн.лік./ Pl. Адз.лік/ Sing. Мн.лік./ Pl.


Н.

Завод

завод

Н.

студэнт

студэнт

Р.

завод¹

завод-аў

Р.

студэнт¹

студэнт-аў

Д.

завод

завод-ам

Д.

студэнт

студэнт-ам

В.=Н.

завод

завод

В.=Р.

студэнт

студэнт-аў

Т.

завод-ам

завод-амі

Т.

студэнт-ам

студэнт-амі

М.

на заводз²*

на завод-ах

М.

пры студэнц²*

пры студэнт-ах



b) Націск на канчатак/ Přízvuk na koncovku

Неадуш./Neživ. Адуш./Živ.

Адз.лік. /Sing. Мн.лік./ Pl. Адз.лік/ Sing. Мн.лік./ Pl.


Н.

Дыван

дыван-ы

Н.

слон

слан-ы

Р.

дыван-а¹

дыван-оў

Р.

слан-а¹

слан-оў

Д.

дыван-у

дыван-ам

Д.

слан-у

слан-ам

В.=Н.

дыван

дыван-ы

В.=Р.

слан-а

слан-оў

Т.

дыван-ом

дыван-амі

Т.

слан-ам

слан-амі

М.

на дыван-е

на дыван-ах

М.

на слан-е

на слан-ах



c) Націск у адз. і мн.ліку не супадае/ Přízvuk se v Sg. a Pl. neshoduje

Sing./Адз.лік Pl./Мн.лік


Н.

Горад

гарад-ы

Р.

горад¹

гарад-оў

Д.

горад

гарад-ам

В.=Н.

горад

гарад-ы

Т.

горад-ам

гарад-амі

М.

у горадз²*

у гарад-ах







* У месным склоне перад е адбываюцца чаргаванні: цвёрды т змяняецца на мяккі ц [ц’] (студэнт//пры студэнце, рот//у роце, плот//у плоце); цвёрды д – на мяккі дз [дз’] (горад//у горадзе, лёд//на лёдзе, год//у годзе).
Пры скланенні назоўнікаў, якія заканчваюцца на -ў у назоўным склоне адзіночнага ліку ва ўсіх астатніх склонавых формах –ў змяняецца на в, ужываюцца прыведзеныя канчаткі

Sing./Адз.лік Pl./Мн.лік


Н.

Спеў

спев

Р.

спев¹

спев-аў

Д.

спев

спев-ам

В.=Н.

спеў

спев

Т.

спев-ам

спев-амі

М.

аб спев²*

аб спев-ах







1.2. Аснова на г, к, х

У скланенні назоўнікаў гэтага тыпу адрозненне уяўляюць назоўны і вінавальны (неадушаўленныя назоўнікі) склоны, дзе замест канчатка пасля заднеязычных г, к, х з’яўляецца –і.



Неадуш./Neživ. Адуш./Živ.

Адз.лік. /Sing. Мн.лік./ Pl. Адз.лік/ Sing. Мн.лік./ Pl.


Н.

Парог

парог-і

Н.

юнак

юнак-і

Р.

парог¹

парог-аў

мяшк-оў



Р.

юнак-а¹

юнак-оў

рак-аў



Д.

парог

парог-ам

Д.

юнак-у

юнак-ам

В.=Н.

Парог

парог-і

В.=Р.

юнак-а

юнак-оў

рак-аў



Т.

парог-ам

мяшк-ом



парог-амі

Т.

юнак-ом

рак-ам



юнак-амі


М.

на пароз²*

аб парог-ах

М.

аб юнак-у*

пры юнак-ах



* У месным склоне перад е чаргуюцца гукі г // з [з’]; х // с [ с’] (луг – на лузе, бераг – на беразе, гарох – у гаросе, паверх – на паверсе)

1.3. Аснова на зацвярдзелы зычны (ж, ш, дж ч, р, ц)

Гэты падтып адрознівае канчатак меснага склону адзіночнага ліку ()



Неадуш./Neživ. Адуш./Živ.

Адз.лік. /Sing. Мн.лік./ Pl. Адз.лік/ Sing. Мн.лік./ Pl.


Н.

Двор

двар-ы

Н.

Чытач

чытач-ы

Р.

двар-а¹

двар-оў

сквер-аў



Р.

чытача-а¹

чытач-оў

выхадц-аў



Д.

двар-у

двар-ам

Д.

чытач-у

чытач-ам

В.=Н.

двор

двар-ы

В.=Р.

чытач-а

чытач-оў

выхадц-амі



Т.

двар-ом

сквер-ам



двар-амі

Т.

чытач-ом

выхадц-ам



чытач-амі

М.

на двар-ы²

на двар-ах

М.

аб чытач-ы²

аб чытач-ах



2. Аснова на мяккі зычны

Неадуш./Neživ. Адуш./Živ.

Адз.лік. /Sing. Мн.лік./ Pl. Адз.лік/ Sing. Мн.лік./ Pl.


Н.

медаль

медал-і

Н.

конь

кон-і

Р.

медал-я¹

медал-ёў

цен-яў



Р.

кан-я¹

кан-ёў

вучн-яў



Д.

медал-ю

медал-ям

Д.

кан-ю

кан-ям

В.=Н.

медаль

медал-і

В.=Р.

кан-я

кан-ёў

вучн-яў



Т.

медалм

цен-ем



медал-ямі

Т.

кан-ём

вучн-ем



кан-ямі


М.

аб медал-і

аб медал-ях

М.

аб кан-і

аб кан-ях

Назоўнікі, якія заканчваюцца на –й у назоўным склоне, скланяюцца як назоўнікі з асновай на мяккі зычны па прыведзенаму ўзору. Пры скланенні такіх назоўнікаў канцавое ы-й апускаецца і дадаецца канчатак мягкага ўзору скланення:



Адз.лік. /Sing. Мн.лік./ Pl.


Н.

герой

геро-і

Р.

геро-я¹

геро-яў

Д.

геро-ю

геро-ям

В.=Р.

геро-я

геро-і

Т.

геро-ем

геро-ямі

М.

аб геро-і

аб геро-ях


База данных защищена авторским правом ©shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка